برگشت به صفحه اصلي

 حقوق حيوان در حفظ و نگهدارى

از جمله موارد ديگرى كه دلالت بر درك مسائل غير مادى مى كند، يكى از خصلت هايى است كه در روايت على بن رئاب از ابى حمزه از امام سجاد(ع) نقل كرده اند كه ايشان فرمود:

معرفتها بالموت،((226)) از جمله ادراكات حيوان آگاهى بر مرگ است.

آنها مى دانند كه روزى زندگى در دنيا تمام شده و مرگ فرا مى رسد، هرچند ازچگونگى مردن و آن چه پس از مرگ اتفاق مى افتد آگاهى ندارند، همانگونه كه درروايتى از امام صادق(ع) آمده است:

لو عرفت البهائم من الموت ما تعرفون ما اكلتم منها سمينا قط، ((227)) «اگر آگاهى حيوان از مرگ همانند آگاهى شما انسانها مى بود هيچ يك از آنها هرگزچاق و فربه نمى شدند».

شيخ صدوق در ذيل اين روايت، در صدد رفع تعارض ظاهرى ميان اين روايت وروايت اول از على بن رئاب بر آمده و مى گويد:

مراد اين است كه آگاهى آنها به قدر آگاهى شما نيست.

علاوه بر اطلاع از مرگ، حيوانات چيزهايى مى بينند كه انسانها قادر بر ديدن آنها نيستندو همين ((228)) امر در برخى روايات به عنوان علت راه نرفتن حيوانات و سرباز زدن از آن ذكر شده است. لذا از زدن آنها نهى فرمودند كه در فصل هاى آينده به تفصيل ذكر مى شود.

حيوانات علاوه بر آنكه رفتار خوب و بد را نسبت به خود تشخيص داده و داراى روح و احساس هستند، نسبت به رفتارى كه با ساير حيوانات نيز مى شود، حساس بوده و ازرفتار بد و يا كشتن آنها رنج مى كشند. در همين راستا در متون روايى و فقهى ما ذكرشده است كه ذبح حيوان در مقابل حيوان ديگرى كه اين صحنه را مى بيند مكروه است. ((229)) حتى برخى ((230)) به سبب اذيت شدن حيوان ناظر و عذاب كشيدن او از ديدن صحنه ذبح هم نوع خود، قول به تحريم را بعيد نمى دانند كه به تفصيل در بخش چهارم به ذكر آنها مى پردازيم.

3. درك جنسيت از ديگر خصلت هايى كه پروردگار حكيم به حيوان عطا كرد، درك جنسيت وتشخيص نر از ماده است. در روايت على بن رئاب از ابى حمزه از امام سجاد(ع) ذكرشده است:

معرفتها بالانثى من الذكر،((231)) حيوان، ماده را از نر تشخيص مى دهد.

4. درك معيشت حيوانات برخوردار از قوه اى هستند كه آنها را در يافتن غذايى كه نيازمند به آن مى باشند، كمك مى كند و آنها بر اساس اين درك كه در نهاد آنها به وديعت نهاده شده،به دنبال غذاى مناسب با خلقت خود مى روند. در روايت يعقوب بن سالم تصريح شده كه از جمله خصلت هايى كه خداوند به حيوان عطا نموده همين امر است:

معرفتها في طلب الرزق،((232)) حيوان مى داند كه چگونه روزى خود را بيابد.

در حديث على بن رئاب از امام سجاد(ع) آمده است:

معرفتها بالمرعى عن الخصب،((233)) حيوان چراگاه را در ميان سبزه زار تشخيص داده و مى داند كجا بايد به چرا رفته وخود را سير نمايد.

علاوه بر آن چه ذكر شد، روايات و مطالب بسيارى وجود دارد كه از آگاهى حيوان ازمحيط اطراف و شعور و درك او حكايت مى كند و برخوردارى حيوانات از اين مجموعه ادراكات، اثبات مى كند كه حيوان موجود محترمى است و اين اصل به عنوان يك قاعده كلى در همه مسائل، جارى و سارى مى باشد و ديگر نمى توان به حيوان نگاه مالى داشت و تنها در صورت ضرر و خسران مالى براى او حرمتى قائل شد.

مطالبى كه در كتب منطقى و فلسفى و تفسيرى در باره مراتب علم و اراده و رستاخيزحيوانات ذكر شده است مى تواند مؤيد اين معنا باشد ((234)) و وضعيت آنها را ازاشياء بى جان متمايز كرده و زير بناى حقوق حيوان به حساب آيد.

بخش دوم: حقوق حيوان در حفظ و نگهدارى در اسلام پيرامون حفظ و حراست از حيوانات احكام جامعى در رسيدگى غذايى به آنها و تهيه محل مناسب براى نگهدارى و رعايت اصول بهداشتى ذكر شده كه در ذيل به آنها مى پردازيم:

برخى از احكام و قوانين، از وظايف مالك حيوان و صاحب آن بوده و برخى ديگر، ازوظايف عموم مردم مى باشد و حتى به صراحت متون متعدد فقهى، مدعى العموم وحاكم شرع وظيفه رسيدگى و اقامه دعوى در جهت بهبود وضع حيوان را دارد. در ذيل به حقوق حيوان در امر تغذيه، محل زندگى، و بهداشت حيوان مى پردازيم:

اول: حقوق حيوان در تغذيه:

در متون فقهى شيعه پيرامون رسيدگى غذايى به حيوان نكات جالب و بديعى به چشم مى خورد:

الف: حقوق حيوان بر مالك:

1. وجوب رسيدگى به حيوان در آب و غذا در حقوق اسلامى رسيدگى به حيوان، بر مالك آن واجب بوده و مالك بايد به قدر نيازحيوان، آب و غذا در اختيار او قراردهد. ((235)) همين امر موجب اثبات يك قانون كلى و جامع شده كه در همه موارد صادق است و ديگر نيازى به تعيين تك تك مواردپيرامون هر حيوان نمى باشد، بلكه بسته به نوع حيوان و سن آن و بر اساس فصل هاى سال تغيير مى يابد.

شيخ طوسى در اين باره مى گويد:

اذا ملك بهيمة فعليه نفقتها، سواء كانت مما يؤكل لحمها او لا يؤكل لحمها، و الطير وغير الطير سواء، لان لها حرمة، ((236)) «زمانى كه انسان مالك حيوانى باشد نفقه حيوان بر او واجب است، خواه حيوان حلال گوشت باشد يا غير آن و خواه پرنده باشد و يا غير آن، زيرا حيوان براى خود داراى حرمت و احترام است ».

علامه حلى نيز((237)) بر همين مطلب تصريح دارد.