چندین بیماری وجود دارد که می تواند از خزندگان و دوزیستان دست آموز به انسان منتقل شوند .
مقدمه :
بیماری های زئونوز (Zoonotic Disease) شامل هر بیماری واگیر دار قابل انتقال بین انسان و حیوان می شود . متخصصین مرکز کنترل بیماری ها (CDC) تخمین زدند که 75 درصد همه بیماری های نوپدید در دنیای امروز مانند انسفالیت اسفنجی شکل گاو ، آنفلوانزای پرندگان ، ویروس نیل غربی ، آبله گاوی ، سارس و یا دیگران ، قابل انتقال بین انسان و حیوانات هستند. متاسفانه تهدید بیوتروریسمی سیاه زخم همچنین یک بیماری قابل انتقال بین انسان و دام است .
چندین بیماری وجود دارد که می تواند از خزندگان و دوزیستان دست آموز به انسان منتقل شوند . به هر حال به وسیله اجرای بهداشت و نظافت عمومی محیط زندگی آنها ، رعایت بهداشت فردی ، دور نگه داشتن آنها از دسترس کودکان و محل های آماده سازی غذا می توان احتمال خطر انتقال این بیماری را به حداقل رساند .همچنین مهم است همه معاینات و آزمایشات ضروری برروی آنها پیش از ورود به خانه خود را انجام دهید .
هیچ کس درباره این احتمالات فکر نمی کند اما صحت دارد که هر نوع از حیوانات دست آموز ممکن است حامل عامل بیماری های واگیردار باشند .بیماری های واگیرداری که از خزندگان و دوزیستان به انسان قابل انتقال هستند در گروه بیماری های زئونوز طبقه بندی می شوند . برای مثال شما ممکن است درباره احتمال آلودگی بالقوه ایگونای سبز (green iguanas ) به باکتری خطرناک سالمونلا خوانده باشید . در حقیقت شما باید درباره بیماری های قابل انتقال بین خزندگان و دوزیستان و چگونگی پیشگیری از بیماری های مرتبط با خزندگان به خانواده خود بیاموزید.
برای به حداقل رساندن خطر تماس با یک بیماری قابل انتقال از یک خزنده یا دوزیست دست آموز به انسان همیشه نژاد های اهلی و پرورشی را خریداری نمائید.به واسطه این دلیل ساده که نژادهای خزنده در قفس معمولا در شرایط بهداشتی تر نگهداری و پرورش داده می شوند نسبت به همنوعان وحشی خود کمتر به انگل ها و ارگانیسم های عامل بیماری های قابل انتقال به انسان آلوده هستند . خزندگان اهلی کمتر تحت استرس و تراکم بالای جمعیت نسبت به خزندگان صید شده وحشی از جمله دمای نامناسب ، تراکم بالا و رژیم غذایی ضعیف در دوره زمانی انتقال به کشور قرار دارند .
علاوه بر این همیشه خزندگان منتخب اهلی سالم تر به نظر می رسند و خزندگان جدید باید توسط دامپزشک معاینه شوند . اگر دامپزشک شما معاینات و آزمایشاتی را توصیه نماید برای اطمینان بیشتر باید آنها را انجام دهید .خزنده جدید قبل از ورود به محیط خانواده خود حتما توسط دامپزشک باید از نظر انگل های خارجی و سایر بیماری های عفونی معاینه شود .
خطر تماس با بیماری های قابل انتقال بین خزندگان و دوزیستان به انسان بطور کلی تا هنگامی که صاحبان آنها بهداشت خوبی را رعایت نمایند ، کم است . به هر حال افراد دارای یک سیستم ایمنی تضعیف شده بیشتر در معرض خطر نسبت به کل جمعیت قرار دارند. برای مثال کودکان زیر 10 سال و سالمندان در معرض خطر بالاتری قرار دارند . افراد مبتلا به بیماری های مزمن که سیستم ایمنی آنها تضعیف شده همانند افراد مبتلا به ایدز همچنین در معرض خطر بیشتری قرار دارند. افرادی که پیوند عضو داشتند و آنهایی که داروی تضعیف کننده سیستم ایمنی مانند پردنیزون یا دگزامتازون همچنین بیشتر نسبت به عفونت حساس هستند .
فروشندگان حیوانات خانگی در شبکه اینترنتی که روز به روز به تعداد آنها افزایش می یابد تحت نظارت و کنترل کدام سازمانی بهداشتی کشور می باشند . سایت های فروش و عرضه حیوانات خانگی روزانه توسط تعداد کثیری از علاقمندان به حیوانات بازدید و در نهایت پس از مشاوره توسط مدیر سایت نسبت به خریداری یک حیوان دست آموز اگزوتیک اقدام می نمایند . تنها وسیله ارتباطی آنها با فروشندگان خود تنها یک خط موبایل ایرانسل است . در مقایسه می توان گفت بازار خرید و فروش انواع خزندگان با قیمت های گزاف در بین جوانان به واسطه هیجان نگهداری آنها و تبلور زیبایی خلقت خداوندی در وجود برخی از آنها داغ تر می باشد .آیا نباید سازمان های مسئول نسبت به ساماندهی این فروشندگان اقدام نمایند . خرید این حیوانات به سادگی خرید یک کتاب پرفروش است.
پیشنهاد می شود که سازمان ها و مقامات بهداشتی مسئول به منظور جمع آوری اطلاعات درمعرض قرار گرفتن و یا ابتلا به بیماری های قابل انتقال از حیوانات دست آموز باید یک پرسشنامه غربالگری آنلاین برروی سایت های رسمی خود قراردهند تا صاحبان ، پرورش دهندگان و یا پزشکان و دامپزشکان بتوانند این موارد را گزارش دهی نمایند . همچنین سازمان ها و مقامات بهداشتی مسئول باید فهرستی از جنس ها و گونه های حیوانات دست آموز غیر بومی و غیر معمول مجاز تهیه نمایند . در نهایت نسبت به وضع قانون ممنوعیت واردات ،خرید ، فروش ، رها سازی و نگهداری حیوانات دست آموز غیر بومی و غیر معمول (exotic animal) از جمله خزندگان ، دوزیستان ، سمندرها و مارمولک ها غیر مجاز و بدون صدور گواهی نامه سلامت و ایمنی از سازمان های بهداشتی مسئول به ویژه سازمان دامپزشکی اقدام نمایند.
این مقاله اطلاعاتی درباره خطر بالقوه انتقال بیماری های قابل انتقال بین انسان و خزندگان ناشی از تماس با آنها یا مواد دفعی و ترشحات آنها (مانند مدفوع ) هنگام کار و یا نگهداری آنها و خطرات همراه با خزندگان سمی و خطرناک ارائه می نماید.عواملی که در این مقاله معرفی شده شاید همه آنها را شامل نشود اما متداولترین عوامل بیماری زای قابل انتقال بین انسان و خزندگان و دوزیستان شناسایی شده را به ترتیب اهمیت آورده شده است.

حقایقی درباره زندگی
برای نگهداری موفق از خزندگان و دوزیستان در قفس و اسارت نیاز است شما قبل از هر چیز بدانید:
1) دانش درستی از نیازهای گونه های خاص ،
2) محیطی که نسخه ای واقعی از محیط زندگی طبیعی آنها باشد،
3) آگاهی از نشانه های سلامت و بیماری در گونه ای که نگهداری می کنید.

خزندگان :
1) خزندگان یکی از قدیمی ترین گونه های جانوری موجود در جهان هستند. موجوداتی جذاب و رنگارنگ که برای زندگی در شرایط محیطی مختلف مانند آب و خشکی، با این محیط ها سازگاری پیدا کرده و حتی قادر به تغییر رنگ پوست خود نیز هستند.
1) خزندگان عضو رده ای از مهره داران خون سرد و هوازی هستند که به وسیله پوست با پوشش فلس و یا سپر یا لاک مشخص می شوند. آنها چهار پا هستند یا چهار دست و پا دارند یا از تبار پشینیان چهار دست و پا می باشند.
2) خزندگان امروزی در همه قاره ها به جزء قطب جنوب زندگی می کنند.
3) خزندگان در حدود 320 تا 310 میلیون سال قبل در مدت دوره کربن بوجود آمده اند و از دوزیستان شبه خزندگان عالی تکامل یافته اند که به طور روز افزون با زندگی برروی زمین سازگاری پیدا کردند.
4) خزندگان از چهار راسته (Order) مشخص تشیل شده اند که عبارتند از :
الف) راسته کروکودیلا(Crocodilia) شامل کروکودیل ها(Crocodiles) ، تمساح های هندی(Gavials) ، سوسمارهای آمریکای مرکزی و جنوبی(Caimans) ، تمساح های امریکایی (Alligators): 23 گونه
ب) راسته اسفنودونتیا (Sphenodontia) شامل تواتارا یا سمندر (Tuataras) از نیوزیلند: 2 گونه
پ) فلس پوشان یا اسکواماتا(Squamata) شامل مارمولک ها (Lizards) ، مارها(Snakes) و مارمولک های کرمی (Worm lizards) : تقریبا 9150 گونه
ت) سخت لاک پوشان (Testudines) شامل لاک پشت ها آب زی آب شور (Turtles) ، لاک پشت آبزی آب های شیرین (Terrapins) و لاک پشت خاک زی (Tortoises) : بیش از 300 گونه
5) به عنوان یک قاعده کلی، خزندگان تخم گذار هستند اگر چه گونه های خاصی از فلس پوشان تخم های خود را تا زمان خروج نوزاد از تخم در بدن نگه می دارند و تعدادی از آنها بچه زا هستند. بسیاری از گونه های زنده زا جنین خود را از طریق اشکال مختلف از جفت مشابه پستانداران غذا می دهند،
6) دامنه اندازه خزندگان موجود از مارمولک خانگی کوچک( Sphaerodactylus ariasae) که می تواند تا 17 میلی متر تا تمساح آب شور(Porosus crocodylus) که ممکن است تا طول 6 متر و وزن بیش از 1،000 کیلوگرم رشد کند ، متغیر است.
7) دو نوع لاک پشت به عنوان حیوانات دست آموز یکی لاک پشت های آبزی از جمله لاک پشت گوش قرمز لغزنده (popular Red Eared Slider)و دیگری لاک پشت های خشکی زی از جمله گونه های Box Turtle نگهداری می شوند. هر دو نوع نیازهای غذا و زیستگاه متفاوتی را نیاز دارند .لاک پشت ها معمولا در دوره نوزادی فرخته می شوند اما می تواند تا بیش از 30 سانتی متر رشد کنند. لاک پشت ها برای گرفتن و دست زدن مناسب نیستند اما آنها برای تماشا جذاب هستندو با مراقبت مناسب برخی از لاک پشت های دست آموز می توانند بیش از 50 سال عمر کنند.
8) برخی از گونه های خزنده ها اغلب اوقات در آب زندگی می کنند و برخی دیگر اغلب در خشکی و اما بسیاری از آن ها در هر دو محیط قادر به زندگی هستند.
9) برخی از خزندگان به خواب زمستانی می روند و اکثر آنها پوست اندازی می کنند اما شایان ذکر است که در طی این مراحل نباید حیوان را جابه جا کرد و یا مزاحم آن شد.
10) مطالعه زندگی خزندگان و دوزیستان Herpetology نامیده می شود.
11) تخمین زده می شود 3 درصد خانواده های ایالات متحده امریکا در 33 استان دست کم یک قلاده خزنده در خانه خود نگهداری می کنند .
12) تقریبا 9 میلیون خزنده دست آموز در امریکا بین سال های 2001 تا 2002 وجود داشته است .در همین دوره بیش از 93 هزار نفر در امریکا به سالمونلا مرتبط با با خزندگان ناشی از تماس با آنها آلوده شده اند .
13) جمعیت خزندگان دست آموز در امریکا و استرالیا به طور فزاینده ای در حال افزایش است و بسیاری از گونه های خزندگان برای افراد در تماس با آنها بطور معنی داری خطر انتقال بیماری های قابل انتقال بین خزندگان و انسان وجود دارد .
دوزیستان :
1) دوزیستان مهره داران خون سرد و چهار پا از رده دوزیست(Amphibia) هستند .آنها در دامنه گسترده ای از زیستگاه ها که بیشتر گونه های آن در خاکزی ، حفار ، درخت زی و یا ا___یستم آبی (آب شیرین) زندگی می کنند.
2) دوزیستان بطور مشخص زندگی خود را به صورت لارو در آب آغاز می کنند اما در برخی از گونه ها رفتارهای سازگارانه ای برای عبور از این مرحله توسعه یافته است.دوزیستان نوچه به تدریج تحت شرایط متامورفیس از مرحله لاروی با آبشش با شکل بالغ با تنفس هوازی با ریه تکامل می یابد.

3) دوزیستان از پوست خود به عنوان سطح دستگاه تنفسی ثانوی استفاده می نمایند و برخی از سمندرها و قورباغه های خشکی زی کوچک فاقد ریه هستند و پوست آنها به عنوان دستگاه تنفس کامل عمل می نماید.
4) دوزیستان جزء زیر رده مدرن Lissamphibia می باشند که از سه رده مدرن شامل رده آنورا (Anura) شامل قورباغه ها(Frogs) و وزغ ها (Toads) با 5602 گونه در 48 خانواده، رده کوداتا یا ارودلا (Caudats/urodela) شامل سمندرها (Salamanders) و سمندر های کوچک (Newts) با 571 گونه در 10 خانواده و رده گیمنوفیونا یا آپودا(Gymnophiona/Apoda) شامل سیسلین ها(دوزیستان بی دست و پا نواحی حاره ای ، شبیه کرم) با 190 گونه در 10 خانواده تشکیل شده اند.
5) تعداد کل گونه های دوزیستان شناخته شده تقریبا 7000 نوع است که 90 درصد آنها را قورباغه ها تشکیل می دهند.
6) کوچکترین دوزیست دنیا قورباغه ای از گینه نو به نام Paedophryne amauensisبا طول تقریبا 7/7 میلی متر و بزرگترین دوزیست با طول 8/1 متر سمندر بزرگ چین با نام علمی Andrias davidianus است اما این دوزیست در مقایسه Prionosuchus منقرض شده در دوره پرمیان از برزیل با 9 متر طول کوتوله می باشد.
7) مطالعه زندگی دوزیستان Batrachology نامیده می شود.
8) بسیاری از خزندگان و دوزیستان دوره زندگی نسبتا طولانی دارند آنها برای 10 تا 20 سال و یا بیشتر زنده می مانند .

تجارت خزندگان و دوزیستان :
طبق آمار سازمان آبزیان و حیات وحش ایالات متحده (FWS)، تجارت غیر قانونی حیات وحش در آمریکا پس از مواد مخدر، رتبه دوم را داراست. هیچ ننگی در قاچاق حیوانات وجود ندارد. اگر برای بار اول حین واردات غیر قانونی حیوانات بازداشت شوید شاید حتی به زندان هم محکوم نشوید. تجارت جهانی حیات وحش نادر و اگزوتیک سالیانه ارزشی 10 تا20 بیلیون دلار دارد.
در دهه گذشته نگهداری از خزندگان به عنوان حیوان خانگی رشد فزاینده ای پیدا کرده است. تقریبا هر فروشگاه حیوانات خانگی، بزرگ یا کوچک، خزنده هم می فروشد. خزندگان را به سادگی از طریق اینترنت نیز میتوان خریداری کرد، از پرورش دهندگان شخصی تا پرورش دهندگان بزرگ، در بازارها های مبادله حیوانات ، و یا حتی فروشگاه های شکار و طبیعت انواع خزندگان قابل دسترس هستند.رایج ترین خزندگانی که فروش می روند گونه های کمیاب نیستند بلکه گونه های با قیمت نازل مانند ایگوانای سبز یا بال پیتون می باشند.
خزندگان شکار شده یا فرزندان والدین شکار شده از طبیعت حدود 17 درصد خزندگان خانگی آمریکا را تشکیل می دهند. گرچه در آمریکا تعدادی از خزندگان نیز پرورشی هستند اما این رقم در برابر تعداد خزندگان خانگی چشمگیر نیست و صدها گونه خزنده از مسیر های رسمی و قاچاق وارد می شوند.آمریکا یک وارد کننده ی بزرگ خزندگان اگزاتیک است. صدها گونه خزنده از سرتاسر جهان از جمله چین، کلمبیا، ویتنام، اندونزی و غیره وارد می شود.در سال 1970، 69 درصد کل حیوانات وارداتی لاک پشت گوش قرمز بود . اما به واسطه ممنوعیت فروش لاک پشت های کمتر از 10 سانتی متر در سال 1975 توسط وزارت غذا و دارو واردات آنها بصورت چشمگیری کاهش یافت. در حال حاضر، ایگوانای سبز یکی از رایج ترین خزندگان وارداتی است که در سال 1998، 41 درصد کل واردات حیوانات اگزوتیک را تشکیل داده است.
گرچه نگرانی های مربوط به رفاه حیوانات به ویژه خزندگان شکار شده از طبیعت، برای اکثر افراد واضح به نظر می رسد اما افراد کمی از ظلم موجود در پرورش خزندگان به عنوان حیوان خانگی اطلاع دارند.مراکز پرورش خزندگان عموما آنها را در آکواریوم های با اندازه متوسط یا محفظه های پلاستیکی نگهداری می کنند که گاها برخی تمام عمر را در آنجا می گذرانند. در حالیکه این روش نگهداری ممکن است در صنعت پرورش خزندگان استاندارد باشد اما به سختی می تواند با رفتارهای طبیعی خزندگان هماهنگ باشد و نه حفاظت گونه های حیوانی بشمار می رود و نه انسانی باشد.
از سوی دیگر به دلیل ناآگاهی افرادی که آنها را خریداری می کنند، خزندگان خانگی به تناوب از سوء تغذیه رنج می برند. چون اطلاعات کمی از عادات خزندگان اگزاتیک در حیات وحش وجود دارد، تامین نیازهای رفتاری و فیزیکی آنان در اسارت چه بسا غیر ممکن است. خزندگانی که در خانه نگهداری می شوند عمر طولانی ندارند. نتایج یک مطالعه نشان داد که متوسط طول عمر خزندگان در اسارت برای لاک پشت های آبزی آب شیرین و لاک پشت های خاک زی 9/3سال، برای مارمولک ها 5/2سال و برای مارها 6/3 سال است. به هر حال اغلب خزندگان حتی سال اول را در اسارت زنده نمی مانند.از آنجایی که امید به زندگی یک خزنده در اسارت تا این حد پایین است و خود حیوان نیز رنج می برد، پیشنهاد می دهد که خزندگان توسط عموم مردم به عنوان حیوان خانگی نگهداری نشوند. خزندگان باید در زیستگاه طبیعی خود زندگی نمایند.

انتخاب و خریداری خزندگان و دوزیستان :
در اغلب جوامع کنونی نگهداری از حیوانات دست آموز خانگی، بخش مهمی از زندگی افراد را تشکیل می دهد و تجربه نگهداری از آن ها وقتی شیرین تر می شودکه این انتخاب با توجه به محیط خانه و خانواده و شرایط زندگی افراد صورت گرفته باشد. متاسفانه اغلب وقتی این حیوانات انتظارات صاحب خود را برآورده نمی کنند، رها می شوند. پس باید در زمینه ی انتخاب یک حیوان مناسب برای نگهداری، کاملا آگاهانه تصمیم گرفت.
اگر قصد دارید خزنده ای را به عنوان حیوان خانگی خود به منزل بیاورید، انتخاب های زیادی پیش روی شما قرار خواهد داشت. می توانید از بین گونه های مختلف مارها ، لاک پشت های آبزی و مارمولک ها گزینه مورد علاقه خود را انتخاب کنید. بنابراین کمی زمان صرف کنید، خانواده خود را کاملا در جریان بگذارید و به نکاتی که در زیر مطرح می شود به دقت توجه کنید.
1) برخی از خزندگان، حیوانات دست آموز مناسبی محسوب نمی شوند چرا که با وجود ظاهری جذاب و منحصر به فرد، خطرناک نیز هستند. نگهداری برخی از گونه های خزندگان احتیاج به اخذ مجوز دارد و حتی نگهداری برخی از گونه های آنها در بسیاری از کشورها براساس قانون منع شده است.
2) در خصوص هر حیوانی که تمایل به خریداری آن دارید در ابتدا به خوبی تحقیق کنید و اطلاعات کافی در مورد رژیم غذایی و شرایط آب و هوایی مورد علاقه شان را کسب کرد.مطمئن شوید که امکان نگهداری از آن را دارید.
3) ابتدا کاملا مطمئن شوید که توانایی تغذیه گونه ای که انتخاب کرده اید را دارید. برای مثال اگر یک مار گوشتخوار را انتخاب کنید، باید آن را با موش و یا خرگوش زنده تغذیه کنید.
4) هنگام انتخاب گونه های مختلف خرندگان باید به نکات مهمی از جمله مراقبت های عمومی از جانور، طول عمر و میزان رشد آن، توجه کرد . سعی کنید که با وزن نرمال، رنگ و فعالیت و گونه ای که قصد خرید آن را دارید، آشنا باشید.
5) قفس یا محفظه مخصوص نگهداری از خزنده را پیش از اینکه حیوان را به منزل بیاورید خریداری و کاملا آماده کنید.
6) پیش از اینکه هر خزنده جدیدی را به مجموعه خود بیافزایید حتما حیوان را برای مدتی قرنطینه کنید تا از سلامت آن مطمئن شوید.
7) پیش از خرید خزنده، به دنبال یک دامپزشک مطلع و متخصص در امور خزندگان در منطقه زندگی خود بگردید.
8) زمانی که یک بچه خزنده خریداری می کنید حتما از اندازه آن حیوان در زمان بلوغ و رشد کامل، اطمینان حاصل کنید.
9) هرگز بر اثر انگیزش لحظه ای اقدام به خرید خزنده (یا هر حیوان دیگری) نکنید.
10) عموما بهتر است تنها یک گونه را به عنوان حیوان خانگی نگهداری نمایید.
11) هرگز بیش از تعدادی که توانایی آن را دارید، خزنده خانگی نگهداری نکنید. سعی نکنید مانند یک مجموعه دار عمل کنید زیرا موجب می شود که از بسیاری از حیوانات خود غافل شوید.
12) هرگز به این امید که یک حیوان بیمار را خریده و او را در منزل، درمان میکنید آن را خریداری نکنید. همیشه با یک حیوان سالم، کار خود را آغاز کنید.
13) خزندگانی که در اسارت متولد شده و پرورش یافته اند به عنوان یک حیوان خانگی، سالم تر بوده و با شرایط زندگی انسانی هماهنگ تر می باشند و بیشتر از آن هایی که از حیات وحش گرفته شده اند عمر می کنند .
14) به دقت اطراف حیوانی که قصد خرید آن را دارید نگاه کنید. شما می بایست هیچ انگل خارجی از قبیل جرب ها و کنه ها، لکه های سیاه، شکستگی و یا قطع عضو روی بدن حیوان مشاهده ننمایید و رنگ چشم خزنده می بایست شفاف باشد. درخشندگی و رنگ پوست براساس گونه، سن و زمان پوست اندازی بسیار متنوع است.
15) تفاوت های زیادی بین محیط زندگی انواع لاک پشت برکه ای ،لاک پشت گلی (Mud turtle)و لاک پشت جعبه ای وجود دارد. لاک پشت های جعبه ای (Box turtle)نیاز به یک تراریوم و یک ظرف آب برای حمام کردن دارند اما لاک پشت های کوتر و اسلایدرها نظیر گوش قرمز در چنین شرایطی، تلف خواهند شد. لذا تحقیق جامع و کاملی در خصوص شرایط و اصول نگهداری لاک پشت خود پیش از خریداری انجام دهید .در ابتدا باید بدانید لاک پشت شما یک گونه کاملا آبزی، کاملا خشکی زی یا حالتی ما بین این دو است.

اصول مراقبت از خزندگان و دوزیستان:
عمدتا خزنده ها نسبت به حیوانات دست آموز دیگر مثل سگ ها و گربه ها به مراقبت های روزانه کمتری نیاز دارند. اما خزندگان با توجه به نوع گونه شان، احتیاجات و نیازهای متنوعی دارند.
1) عموما این موجودات قادر به کنترل دمای خود نیستند و باید در محیطی نگهداری شوند که درجه حرارت آن دارای دامنه تغییرات خاص و متناسب با آن گونه باشد. بنابر این یک طیف دمایی مناسب برای خزنده خانگی خود فراهم کنید تا بتواند در طول این طیف، دمای بدن خود را به میزان مورد نیاز برساند.
2) تغییرات رطوبت هوا نیز مانند تغییرات درجه حرارت اهمیت بسیاری دارد که البته کنترل آن توسط بسیاری از افراد و به ویژه در فصل زمستان و در نواحی سردسیر، ممکن نیست.
3) فراهم کردن محیط مناسب برای خزندگان از نکات بسیار مهم به شمار می رود. برای مثال برخی از خزندگان متناسب با گونه خود به محل های مناسب زیر برای احساس امنیت نیاز دارند :
ü ستون ها و شاخه هایی برای بالا رفتن
ü سطوح صاف برای حرکت و غذا خوردن
ü فضاهایی برای مخفی شدن
ü زمین های خاکی برای حفر و نقب زدن گودال های زیرزمینی
ü استخر های آب برای شنا و سپری کردن اوقات خود و استراحت
4) نوردهی UVB مناسبی برای خزنده فراهم کنید که در طول روز عملکرد مناسبی داشته باشد.
5) به دنبال عضویت در یک باشگاه خزندگان یا ارتباط با افراد خبره در این زمینه باشید. این مورد می تواند سرگرمی مناسبی نیز برای شما باشد.
6) اطمینان حاصل کنید که محفظه نگهداری از خزنده، غیر قابل فرار باشد.
7) هرگز سعی در ترساندن دیگران به وسیله خزنده خانگی تان نداشته باشید، به خصوص اگر از مارها نگهداری میکنید. همواره در قبال خزنده خانگی تان، به شکل مسئولانه رفتار کنید.
8) حیواناتی را که نیازهای متفاوتی دارند در کنار یکدیگر در یک محفظه نگهداری نکنید.
9) هرگز از خزندگان خانگی خود غافل نشوید و همیشه توجه کافی به نیازمندی های ثابت و روزانه آنها نظیر نظافت محفظه، غذا و … داشته باشید.
10) هرگز بیش از حد به خزنده خانگی خود غذا ندهید، این کار میتواند حیوان شما را بیمار کند.
11) هرگز حیوان خانگی تان را در طبیعت رها نکنید! سعی کنید خزنده شناس یا فرد باتجربه ای را پیدا کنید و حیوان خود را به او بسپارید؛ و یا اینکه می توانید به یکی از سازمان های نجات و حمایت از حیوانات مراجعه کنید.
12) چنانچه قصد سفر دارید، بهتر است که خزنده دست آموز خود را در همان محیط نگهداری خود رها کرده و مراقبت از آن را به یک فرد مورد اعتماد و آشنا با خزندگان بسپارید.

گرفتن خزندگان و دوزیستان:
برخی خزندگان را براحتی می توان دست گرفت و بلند کرد، اما بعضی از خزندگان تحمل بسیار پایینی دارند و مگر در مواقع ضرورت نباید آنها را تحریک کرد. برای آنکه رابطه ای توأم با اطمینان با خزنده تان برقرار کنید، رعایت نکات ذیل ضروری است.
1) اغلب خزندگان از لمس شدن توسط انسان ها و توجه آن ها لذت می برند و این در حالی است که گونه های مشابه دیگر ترجیح می دهند که تنها بوده و تنها مشاهده شوند.
2) بسیاری از خزنده ها در صورت احساس خطر حتی ممکن است صاحب خود را نیز گاز بگیرند و برخی از آن ها سمی نیز هستند.
3) وقتی که حواستان را جمع کنید و از اصول صحیح پیروی کنید، درصد مواقعی که خزندگان شما را گاز بگیرند به حداقل رسیده و تازه آنهم برای نمایش قدرت خواهد بود، نه برای صدمه زدن به شما.
4) در موقع کار با هر خزنده ای باید آرام، خونسرد و خویشتن دار باشید.
5) خزندگان اغلب زمانی که از لحاظ جنسی به بلوغ می رسند حالت تهاجمی پیدا می کنند و حتی ممکن است با دیدن سایر حیوانات دچار استرس شوند.
6) همیشه سعی کنید برای دست گرفتن و بلند کردن حیوان از شیوه های صحیح و محتاطانه استفاده کنید. گرفتن مار یا مارمولک از دُم، باعث وارد آمدن فشار به ستون فقرات آنها می شود. بسیاری از مارمولک ها در مواقع احساس خطر، دُم خود را می اندازند که برای حیوان تجربه ی بسیار سخت و دشواری است. از شیوه های دست گرفتنی که باعث استرس و جراحت حیوان می شود پرهیز کنید.
7) هرگز خزندگان، به خصوص مارها که تازه غذا خورده و شکمش برآمده ، در دست نگیرید و بلند نکنید.هرگاه به حیوان خود یک وعده ی غذایی بزرگ (مانند خرگوش برای مار) دادید که هضم آن در یک روز ممکن نیست، بهتر است او را به حال خود رها کرده و دست مالی نکنید.
8) سعی نکنید که همه خزندگان را در هر زمانی لمس کرده و در دست بگیرید. برخی از خزندگان مانند گکوها از این لحاظ مناسب تر هستند.
9) اگر سر خزنده خود را بگیرید، حیوان تا حد زیادی مطمئن می شود که شما یک تهدید جدی برای او هستید؛ و اگر چنین حسی را همچنان تقویت کنید، برای حیوان بسیار مشکل است تا بر ترس خود فائق آید و کار برای هردوی شما سخت و خالی از لذت خواهد شد و در نهایت ممکن است خزنده به شما حمله کند.
10) خزندگان دارای اندام حسی شگفت انگیزی هستند. اگر شما دست گرم خود را که هنوز بوی دلپذیر طعمه روی آن حس می شود به داخل قفس ببرید، احتمال زیادی وجود دارد که حیوان دست شما را با طعمه اشتباه بگیرد و ... ! ساده ترین راه جلوگیری از چنین اتفاقی، شستن دست ها قبل از کار با حیوان و بین کار با حیوانات مختلف است.
11) هرگز به کودک اجازه ندهید تا خزنده را از درون قفس خارج کند؛ چراکه احتمال بسیار زیادی وجود دارد که حیوان دست بچه را با طعمه اشتباه گرفته و گاز بگیرد.
12) مارها و مارمولک ها معمولاً به دو دلیل گاز می گیرند: شکار یا دفاع. در اکثر موارد از هردوی اینها می توان جلوگیری کرد. قبل از اینکه مار را از داخل قفس بردارید، با احترام و اعتماد سعی کنید به حیوان بفهمانید که غذا و شکاری در کار نیست. برای اینکار، می توانید یک جسم بی جان مانند یک تکه چوب را جلوی بینی حیوان بگیرید، و یا اینکه با یک قلاب کوچک (مانند همان چوب) به آرامی حیوان را از داخل قفس بیرون بیاورید.
13) هرگاه تصمیم گرفتید مار را بوسیله ی یک قلاب یا میله از قفس خارج کنید، حتماً دقت داشته باشید که یک سوم بدن حیوان را بوسیله ی میله و دو سوم دیگر را با دست دیگرتان پوشش دهید. در چنین حالتی که تمام بدن مار را تحت پوشش خود گرفته اید، حیوان هم احساس آرامش و اطمینان می کند. برای خارج کردن مار یا مارمولک از درون قفس، هرگز حیوان را از انتهای دم نگیرید؛ چراکه باعث وارد آمدن فشار و آسیب جدی به حیوان شده و تکرار اینکار ممکن است او را عصبی کند.

تغذیه خزندگان:
مساله مهم نوع غذای خزندگان است. با توجه به گونه های موجود، خزندگان از نظر رژیم غذایی به 3 دسته کلی تقسیم می شوند: علفخوار، حشره خوار و گوشتخوار. نکته جالب این است که اغلب آنها می توانند همزمان از چند رژیم غذایی استفاده کنند و یا اینکه بر حسب شرایط، رژیم غذایی خود را تغییر دهند. برخی از خزندگان ازجمله مارها تنها 1 بار در هفته غذا می خورند و این موضوع نگهداری از آن ها را (حتی زمانی که از آن ها دور هستید) آسان تر می کند.
برخی از لاک پشت های آبزی تا حد زیادی گوشتخوار هستند در حالی که تعدادی دیگر از آنها کاملا گیاهخوارند و البته گونه های زیادی نیز وجود دارند که از داشتن هر دو نوع برنامه غذایی در کنارهم، لذت می برند. با اینکه برخی از غذاهای آماده لاک پشت ها منبعی مناسب به عنوان رژیم غذایی ثابت و پایه ای به شمار میروند اما تعدادی از لاک پشت ها، از خوردن پلت ها و غذاهای تجاری به کلی امتناع می کنند. همانطور که منابع مختلفی از پروتئین همانند ماهی،جیرجیرک، کرم خاکی و بچه موش صورتی وجود دارد انواع مختلفی از میوه ها و سبزیجات ازکلم پیچ تا کدو و کاسنی فرنگی نیز در دسترس است. تحقیق در این مورد که کدام نوع از برنامه غذایی بیشتر مورد علاقه لاک پشت شماست به شما کمک خواهد کرد که دامنه وسیعی از خوراکی های مناسب را در اختیار او قرار دهید. این به شما کمک خواهد کرد که از اینکه ارزش غذایی مناسب لاک پشت خود را تامین کرده اید مطمئن شوید.

پیشگیری از بیماری ها:
برای کاهش میزان بروز بیماری ها در بین خزندگان و دوزیستان ، حیاتی است که به نیازهای زیستگاه ، تغذیه ، محیط زندگی ، جفت یابی و تحرک و ... هر گونه خاص توجه شود . همه جیوانات جدید باید در قرنطینه نگهداری شوند ، تا زمانیکه آنها عاری از بیماری و آلودگی انگلی تشخیص داده شوند. دست زدن باید به هر حال در حداقل مقدار مورد نیاز حفظ شود . در دوزیستان برای کاهش آسیب به پوست ظریف آنها دست زدن باید هرچه کمتر انجام شود.بهداشت خوب پس از دست زدن و نظافت و ضد عفونی قفس برای کاهش خطر انتقال بیماری های قابل انتقال بین خزندگان و دوزیستان و انسان ضروری است . تشخیص نشانه های بالینی بیماری ها در خزندگان و دوزیستان ساده نیست اما تشخیص نشانگرهای زیر بسیار مهم است . خزندگان و دوزیستان سالم سرزنده ، هوشیار و فعال می باشند و هیچکدام از نشانگرهای در آنها دیده نمی شود . از جمله :
1) تغییر در الگوهای رفتاری طبیعی
2) یبوست
3) اسهال
4) کاهش اشتها و یا فعالیت
5) ترشحات غیر طبیعی چشم و بینی و دهان
6) استفراغ
7) کاهش وزن
8) زخم ، تورم و یا تغییر رنگ پوست
9) تغییر در تنفس
10) انگل های خارجی
11) مشکلات در حرکت و اندام ها
اگر در خزندگان و دوزیستان نشانه های بیماری و رنج و درد مشاهده گردید ، توصیه شده بی درنگ به دامپزشک مراجعه نمائید. بیماری ها ، آسیب ها و درمان های انجام شده را باید ثبت و گزارش نمائید.اگر خزندگان و دوزیستان بیمار و آسیب دیده بهبود نیافتند . از رها کردن آنها در محیط خودداری نمائید . در این موارد بهتر است دامپزشک از روش مرگ آرام (euthanasia) برای راحتی آنها استفاده نماید و سپس به بطور بهداشتی آنها را دفن کنید.

بیماری های قابل انتقال بین انسان و خزندگان و دوزیستان
آن دسته از افرادی که پیوند انسان-حیوان بخشی از زندگی آنها است ترس از ابتلا به بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوانات تمایل آنها برای کمک به حیوانات بیمار و نگهداری آنها را تحت الشعاع قرار نمی دهد. افرادی که از خزندگان نگهداری می کنند باید با کسب اطلاعات بیشتر درباره بیماری های قابل انتقال بین انسان و خزندگان از خود و دیگران محافظت نمایند. این اطلاعات را به خوبی می توانید با مشاوره با یک دامپزشک و یا پزشک دریافت نمائید.موضوعاتی که باید مورد بحث قرار گیرد شامل خاستگاه خزنده، مراقبت های اولیه و پرورش، الزامات بهداشت، منابع غذایی مورد نیاز، تماس انسان و خطر قرار گرفتن در معرض سایر حیوانات می شود. مقالات زیادی به تازگی درباره این موضوعات منتشر شده است.

افراد مبتلا به نقص ایمنی و تضعیف ایمنی ، کودکان زیر ده سال و همچنین افراد مسن در معرض خطر اصلی قرار دارند . این گروه های در معرض خطر به مراقبت های بهداشتی اولیه قبل از خریداری و نگهداری خزندگان توسط پزشک نیاز دارند. بسته به شرایط، ممکن است این افرادی از تماس با خزندگان خودداری نمایند.

انتقال بیماری های قابل انتقال از خزندگان به انسان از دو راه ممکن است اتفاق افتد: روش مدفوعی - دهانی یا تماسی دهانی شایعتر است. اگر تماس با خزنده ، زخم های آن و یا محیط های نزدیک آن (برای مثال کاسه آب، بستر، قفس و لوازم آن) یک بیماری ممکن است به طور مستقیم از طریق مالش چشم، کشیدن سیگار و یا خاراندن صورت قبل از شستن دست ها منتقل شود. شستن کاسه آب و غذا خزنده در سینک ظرفشویی مورد استفاده خانواده و حرکت آزادانه خزنده در بخش ها و فضاهای خانه می تواند نیز به انتقال بیماری منجر شود.روش دوم انتقال از راه گزش و خراش خزنده ای است که با مدفوع و بزاق خزنده آلوده باشد. فلور میکروبی حفره دهان خزنده نسبت به پستانداران بسیار متفاوت است و می تواند در طبیعت بیماری زا باشد.

احتمالا بیشترین بیماری قابل انتقال بین انسان و خزندگان و دوزیستان سالمونلوز است که توسط باکتری سالمونلا ایجاد می شود (در مقاله ای به طور مجزا بیشتر به آن پرداخته خواهد شد). سایر انواع باکتری ها مانند کامپیلوباکتر ها ، سل و تب Q در خزندگان شناسایی شده اند که می توانند همچنین بندرت باعث بیماری در انسان شوند .گاهی اوقات خزندگان می توانند عفونت های قارچی و یا ویروس ها را به انسان منتقل نمایند . بسیاری از خزندگان زیستگاه تعداد زیادی از تک یاخته ها هستند که ممکن است انسان بطور معمول سالمندان ، نوزادان و افراد با سیستم ایمنی تضعیف شده را آلوده نمایند . همچنین بسیاری از انواع انگل های کرمی وجود دارند که می توانند خزندگان دست آموز را آلوده نمایند.جرب ها و کنه های نیز گروهی از انگل های خارجی هستند که می توانند انواع مختلف خزندگان را آلوده نمایند .در جدول زیر عوامل عفونی قابل انتقال از خزندگان به انسان آورده شده اما این فهرست کامل نیست .

عوامل باکتریایی
بسیاری از باکتری ها یا بخشی از فلور طبیعی خزندگان هستند و یا در خزندگان سالم و بدون بیماری جدا شده اند .تماس مستقیم برای انتقال این باکتری ها ضروری است.

سالمونلوز :
سالمونلوز به وسیله باکتری مشهور سالمونلا از جنس انترو باکتریاسه ایجاد می شود . بیش از 2500 سویه یا سروتیپ مختلف سالمونلا وجود دارد و یک یا چند نوع مختلف وجود دارد که ممکن است در بسیاری از گونه های حیوانی شناسایی شود . اما هر یک از سویه ها یا سروتیپ ها می تواند در هر حیوانی بیماری ایجاد نماید و تقریبا همه سروتیپ ها می توانند بطور بالقوه برای حیوانات و انسان خطرناک باشند . خزندگان و دوزیستان بطور متناوب سالمونلا را از طریق مدفوع دفع می کنند . کشت مدفوع ممکن است منفی کاذب باشد در حالی که از راه مدفوع باکتری دفع می شود . سالمونلا ها ممکن است برروی پوست خزندگان ، قفس آنها و کف زمین و هر سطح دیگری که خزنده با آن تماس داشته ، شناسایی شود .
مشکلات همراه با خزندگان و دوزیستان دست آموز و سالمونلا برای اولین بار در سال 1963 شناسایی شد هنگامی که یک لاک پشت دست آموز در ابتلا یک کودک پسر 7 ساله دست داشت . در سال 1975 سازمان غذا و دارو امریکا (FDA) قانون ممنوعیت فروش لاک پشت های با طول لاک کمتر از 10 سانتی متر ( به جزء برای موسسات آموزشی و علمی و لاک پشت های دریایی) را وضع کرد . این قانون بدین دلیل وضع شده که بچه لاک پشت ها احتمالا بیشتر باکتری سالمونلا را دفع می کنند و لاک پشت های بزرگتر کمتر توسط کودکان( که بیشتر در معرض خطر قراردارند) خریداری می شوند و یا آنها را کمتر با خود حمل می نمایند .
مشکلات متعددی همراه با این گروه باکتری های غیر معمول وجود دارد .این گروه از باکتری ها حیله گر هستند . ابتدا اینکه ممکن است تشخیص آنها مشکل و دشوار باشد . در حالی که این باکتری ها معمولا در مجرای معدی روده ای زندگی می کنند آنها همیشه از راه مدفوع دفع نمی شوند . بنابراین انجام کشت مدفوع همیشه مفید نمی باشد . اگر کشت مدفوع حضور باکتری را نشان ندهد بدین معنی نیست که خزنده حامل ارگانیسم نمی باشد . به تعبیر دیگر یک نتیجه کشت منفی نمی توان وجود بیماری را نفی کرد .برخی اوقات کشت های متعدد ممکن است برای تشخیص سالمونلا ضروری باشد. سایر روش های تشخیصی ممکن است برای تشخیص این بیماری بکار گرفته شود . مشکل دیگر باکتری سالمونلا این است که درمان آن مانند بیشتر باکتری ها نیست که به سادگی با یک دوره 10 روزه با مصرف آنتی بیوتیک درمان شود . پس از درمان با آنتی بیوتیک ها به جای ریشه کنی باکتری ممکن است یک حیوان حامل باکتری سالمونلا با توانایی دفع ارگانیسم در مدت دوره های زمانی تحت استرس ایجاد نماید .بنابر این غیر ممکن است به سادگی بتوان گفت که یک خزنده حامل سالمونلا نباشد . بهترین روش پرداختن به موضوع سالمونلا درمان هریک از خزندگان نیست زیرا باید در نظر گرفت آنها حامل باکتری هستند . شما می توانید با اجرای اقدامات پیشگیرانه احتمال خطر ابتلا به عفونت سالمونلا از یک خزنده دست آموز را کاهش دهید .
بنابر این خزندگان حامل بدون نشانه سالمونلا هستند و بیماری را از طریق مدفوع خود به انسان می توانند منتقل نمایند . امروزه بیش از 100 مورد سالمونلوز همراه با خزندگان سالانه در لوس انجلس گزارش می شود .سالمونلوز انسانی همراه با مارمولک ها در مدت 10 سال قبل دیده نشده بود . این افزایش در موارد سالمونلوز ناشی از خزندگان ناشی از افزایش گسترده واردات ایگوانای سبز از امریکای مرکزی می باشد .در مزارع و فروشگاه های بزرگ ایگوانای سبز اغلب از آنتی بیوتیک ها برای پیشگیری از بیماری در خزندگان استفاده می نمایند بنابر این مقاومت آنتی بیوتیکی سویه های سالمونلا افزایش یافته است . ایگونا به جنوب امریکا از طریق پرواز وارد می شود و در تمامی فروشگاه بزرگ حیوانات اهلی امریکا توزیع می شود . برای پیشگیری از همه گیری انسانی و افزایش هزینه های مراقبت سلامت قوانینی مشابه با قوانین لاک پشت برای مارمولک ها وضع شده است .
بخش قابل توجه ای از جمعیت با خزندگان یا دوزیستان تماس دارند که 6 درصد عفونت های تک گیر سالمونلا را شامل می شود که 11 درصد این موارد در بین افراد با سن کمتر از 21 سال اتفاق می افتد . این اطلاعات نشان داده که خزندگان و دوزیستان با تقریبا 74000 عفونت سالمونلا در سال در امریکا ارتباط دارند .
سالمونلا از راه مدفوعی دهانی و به طور مستقیم با دست زدن به خزندگان و دوزیستان و تماس با سطوح و لوازم آنها(مانند قفس) و یا خوردن حیوان و آب آلوده منتقل می شود . باکتری سالمونلا در آب شرب برای 3 ماه و در‌ آب برکه و دریاچه برای 4 ماه زنده بماند .بیماری سالمونلوز در خزندگان و دوزیستان بندرت به صورت بالینی مشاهده می شود و اغلب آنها حامل این باکتری می باشند و بطور متناوب آنها را از راه مدفوع دفع می نمایند اما می تواند موجب اسهال نیز در آنها شود . نشانه های بالینی سالمونلوز در انسان آلوده شامل کرامپ ها و درد شکمی ، گاستروانتریت شدید، اسهال مخاطی ( با یا بدون خون) ، تهوع ، استفراغ و تب و برخی اوقات مننژیت ، استئومیلیت و عفونت های مجاری ادراری می باشد که می تواند این نشانه ها در افراد مبتلا به بیماری های تضعیف کننده سیستم ایمنی ، کودکان و زنان باردار شدید تر و وسیع تر باشد. حمله بیماری معمولا 12 تا 72 ساعت پس از تماس و عفونت اتفاق افتد و برای 4 تا 7 روز پس از شروع علائم می تواند ادامه داشته باشد . در انسان عفونت را می توان در نمونه های مدفوع یا مواد استفراغی شناسایی کرد .این نشانه ها در مدت چند روز بدون نیاز به درمان برطرف می شود اما برخی اوقات نشانه ها شدید است و به مداخلات درمانی نیاز دارند . سپتی سمی در افراد جوان ، سالمندان و مبتلا به بیماری های تضعیف کننده ایمنی ، پیوند اعضاء و ... اتفاق می افتد .اگرچه بیماری با تجویز آنتی بیوتیک ها درمان می شود افراد بیمار به درمان های حمایتی مانند تجویز الکترولیت های خوراکی و سرم وریدی تا زمان بهبودی کامل نیاز داشته باشند .
در نوزادان و کودکان زیر 5 سال به واسطه اینکه دستان خود را پس از تماس با لاک پشت ها به خوبی تمیز و شستشو نمی دهند و اغل دستان و اشیاء را به دهان خود وارد می کنند و همچنین افراد مبتلا به نقص و ضعف ایمنی از جمله بیماران مبتلا به اچ.ای.وی/ایدز ، دریافت گنندگان پیوند عضو و بیماران سرطانی به واسطه اینکه سیستم ایمنی آنها توان مقابله با عفونت با سالمونلا را ندارد بیشتر در معرض خطر ابتلا به سالمونلوز همراه با خزندگان قرار دارند .

در مقایسه افراد بالغ سالم و کودکان مسن تر در صورت رعایت اصول بهداشت فردی به ویژه شستشوی دستان خود پس از تماس با لاک پشت ها کمتر از سایر گروه های سنی کمتر در معرض خطر ابتلا به سالمونلوز همراه با خزندگان قرار دارند .

عفونت ایروموناس:
باکتری متداولی است که در خزندگان سالم شناسایی می شود و همچنین عامل بیماری آنها شناخته شده اند.این باکتری در آب دریاچه ها و برکه های و سایر منابع آب حضور دارد . گونه های ایروموناس در انواع مارها می توانند باعث التهاب معده همراه با زخم معده و سپتی سمی خونریزی دهنده کشنده و پنومونی و خونریزی شود . این باکتری در انسان می تواند موجب عفونت های زخم ، تب و اسهال شدید ، درد شکمی ، تهوع و سلولیت و در افراد با ایمنی تضعیف شده سپتی سمی می شود .روش انتقال این باکتری از خزندگان به انسان از راه تماس مستقیم با خزنده آلوده و تماس زخم های باز و نفوذی و خراشیدگی ها با آب آلوده ،از راه بلع تصادفی آب و بافت های آلوده و گزیدگی و خراشیدگی توسط خزندگان آبزی می باشد .

کامپیلوباکتریوز :
گونه های مختلف باکتری کامپیلوباکتر در مدفوع خزندگان آلوده زندگی می کند. یکی از ارگانیسم های بطور بالقوه است که می تواند از طریق خزنده آلوده از راه مدفوعی دهانی ، دست زدن به حیوان و محیط و سطوح ‌آلوده به مدفوع منتقل شوند . خزندگان حامل این باکتری ها هستند و بندرت نشانه های بالینی نشان می هند. این باکتری ها در انسان می تواند باعث گاسترو آنتریت شدید ، اسهال ، کرامپ های شکمی ، تهوع ، استفراغ و تب و برخی اوقات تشنج شوند . این نشانه ها معمولا در مدت 10 روز بدون درمان رفع خواهند شد . آنتی بیوتیک ها برای موارد شدید پیشنهاد می شوند . کمپیلوباکتر فتوس از یک لاک پشت دست آموز همراه با یک مورد سالمونلوز در امریکا جدا شده است .

توبرکلوز یا سل:
یکی دیگر از انواع باکتری ها که می توان از خزندگان آن را جدا کرد و باعث عفونت و بیماری شدیدتری در انسان شود ، مایکوباکتریوم آویوم (M.avium) می باشد . عفونت در انسان می تواند از طریق چنگ زدگی ، گاز گرفتگی و در مدت تماس مستقیم دست زدن به خزنده و یا هنگام تماس با سطوح آلوده و شستشو قفس و یا از راه غذا و آب آلوده انتقال یابد . سل در خزندگان به دو شکل ضایعات گرانولوماتوز مزمن و بدون گرانولوماتوز(در ریه ها ، کبد ، بافت های زیر پوستی ، غدد مخاطی دهان ،غدد ، استخوان و دستگاه عصبی مرکزی) و همچنین التهاب معده همراه با زخم در مار ها نیز تشخیص داده شده است. بیماری سل در انسان به صورت عفونت گرانولوماتوز جلدی در محل ورود عفونت و در افراد با ایمنی تضعیف شده ممکن است توسعه بیماری تنفسی ، لینفادنیت ، آرتریت ، استومیلیت و تندوسینوویت گزارش شود .
مایکوباکتریوم مارینیوم (M.marinum) در دوزیستان به عنوان عامل سل و به عنوان عامل بالقوه قابل انتقال از دوزیستان به انسان شناخته شده است .تماس فشرده به ویژه با پوست انسان خیس شده با آب (افرادی که با دوزیستان آبزی در آکواریوم در تماس مستقیم هستند) می تواند منجر به زخم پوستی موضعی شود .

گونه های یرسینیا :
سروتیپ های از این باکتری در خزندگان جدا شده اند که معمولا از انسان گزارش نمی شوند .روش انتقال آن از راه دست زدن به خزندگان دوزیستان می باشد . این باکتری در خزندگان باعث بیماری روده ای " red-mouth" و در انسان موجب گاستروانتریت حاد دردناک و آدنیت صفاقی ، نفریت و آرتریت می شود.

عفونت کلبسیلا و انتروباکتریاسه :
گونه های کلبسیلا و انتروباکتریاسه از راه تماس مستقیم و دست زدن به خزندگان و دوزیستان به انسان می توانند منتقل شوند. خزندگان حامل این باکتری ها هستند و بندرت بیماری بالینی نشان می هند .عفونت های ریوی در مارها تشخیص داده شده است . این باکتری ها در انسان می توانند عفونت های مجاری اداری و سپتی سمی ایجاد نمایند .

عفونت ادواردزیلا :
عامل این عفونت ادواردزیلا تاردا (Edwardsiella tarda) با کتری گرم منفی و یک انتروباکتریاسه شبیه به اشریشیا کلی است .تاکنون بیماری ناشی از این باکتری در خزندگان ثبت نشده است اما در انسان دو مورد شامل گاستروآنتریت در یک کودک دو ساله و یک زخم عفونی در یک مرد جوان استرالیائی ثبت شده که یک مورد آن ناشی از تماس با لاک پشت بوده است .

عفونت پلیزیوموناس:
عامل بیماری پلیزیوموناس شیگلوئیدس(Plesiomonas shigelloides) باکتری میله ای گرم منفی است که در خزندگان موجب بیماری التهاب معده و زخم معده پیش رونده می شود . این عامل در انسان باعث گاستروآنتریت می شود که تشخیص آن از طریق کشت مدفوع و درمان مناسب آن با تجویز سولفامتوکسازول به همراه تری متوپریم می باشد. افرادی که مار بوا نگهداری می کنند در هنگام پیچیدن مار به دور دستان یا بدن به این باکتری از طریق مدفوع آلوده می شوند.

عفونت سراتیا :
عفونت ناشی از باکتری سراتیا مارسزسنس(Serratia marcescens) از یک کودک هشت ساله پس از گزیدگی به وسیله اگوانا گزارش شده است .

گونه های سودوموناس :
این باکتری می توانند موجب زخم های چرکی در انسان شود .گونه های سودوموناس در حفره دهانی خزندگان نسبتا متداول است و می تواند از راه آلودگی زخم ها منتقل شود .

تب کیو (Q Fever) :
عامل تب کیو ، ریکتزیایی به نام کوکسیلا بورنتی (Coxiella burnetti) است که از خزندگان به انسان از راه گزش کنه منتقل می شود . خزندگان به شدت به عنوان مخزن این بیماری عمل می نمایند .انتقال بیماری می تواند از راه تماس مستقیم ، گزش کنه و تنفسی اتفاق افتد .

اشریشیا کلی :
قورباغه ها می توانند منبع بیماری گاستروانتریت اساسا اشریشیا کلی باشد که بوسیله بلع مدفوع و یا تماس با هر نوع مواد آلوده منتقل می شود .این عامل عفونی موجب گاستروانتریت حاد با نشانه های بالینی اسهال،استفراغ، کرامپ شکمی و تب می شود . اساسی ترین شنانه بالینی دوره کوتاهی دارد اما ممکن است نیاز مراقبت های حمایتی و یا درمان آنتی بیوتیکی نیاز داشته باشد .

کلامیدیوز (Chlamydiosis) :
یک عفونت شدید در دوزیستان است که برپایه ضایعات آسیب شناسی و حضور اجسام درون سلولی این عفونت اساسا با کلامیدیا پسیتاسی (C.psittaci) ارتباط دارد اما نتایج آزمون های ملکولی مانند PCR نشان داد که سایر گونه های کلامیدیا از جمله C. pneumonia ، C. abortus و C.suis با این عفونت در دوزیستان همراه می باشد.اما اطلاعاتی درباره خطر کلامیدیوز به عنوان یک بیماری قابل انتقال از دوزیستان به انسان دردسترس نیست .

عوامل قارچی
قارچ ها در همه جای محیط حضور دارند . قارچ های ساپروفیت از جمله Zygomycetes ، Phycomycetes و Mucormycetes به طور متداول از مجاری معدی روده ای ، پوست ، محوطه دهانی و بینی خزندگان و دوزیستان جدا شدند .این قارچ ها از راه استنشاق ، بلع و تلقیح یا آلودگی پوست با اسپور های قارچ ها از خزندگان و دوزیستان به انسان منتقل می شوند.این قارچ ها مقیم دستگاه گوارش خزندگان و دوزیستان هستند و ممکن است موجب بیماری های تنفسی فوقانی و پنومونی و ضایعات اولسراتیو و گرانولوماتوز شوند و در انسان عفونت های تنفسی فوقانی و التهاب بافت ملتحمه چشم ممکن است موجب مننژیت شود و درماتیت یا عفونت های جلدی در صورت آلودگی زخم ها و گاستریت و انتریت در صورت آلودگی از راه گوارش ممکن است اتفاق افتد .
گونه های زیادی از قارچ ها از جمله Mucor ، Rhizopus ، Candida ، Trichosporon ، Trichophyton ، Aspergillus ، Basidioholus و Geotrichum می توانند خزندگان را مبتلا نمایند .قارچ های سطحی و دهانی می توانند اغلب به وسیله پلاک های سفید در حفره دهانی و ضایعات پوستی تیره تا سیاه برروی پوشش خارجی دیده می شوند.
گونه های آسپرژیلوس( Aspergillus) از راه تماس بین خزندگان و انسان قابل انتقال هستند . این قارچ ها از پوست‌، ریه و ضایعات سیستمیک خزندگان جدا شده است . افراد مبتلا به نقص ایمنی به بیمار های برونکوپنومونی منتشر و عفونت های منتشر تیروئید ، مغز ، میوکارد و یا حساسیت های شدید مبتلا شوند.
راه انتقال گونه های کاندیدا (Candida) از خزندگان به انسان شناخته نشده اند . خزندگان و دوزیستان ممکن است به عنوان میزبان ناقل آنها عمل نمایند. در افراد مبتلا به نقص ایمنی نسبت به انتشار عفونت به چشم ها ، کلیه ها و مغز حساس هستند . پلاک های سفید برروی مخاط دهانی و درماتیت چین های پوستی ممکن است دیده شود.

عوامل انگلی
پنتوستومیازیس(Pentastomiasis)
کرم های پنتوستومید (Pentastomid) انگل اولیه دستگاه تنفس خزندگان می باشند و به وضوع خطرناکترین انگل های کرمی قابل انتقال بین انسان و خزندگان شناخته شده اند . دو جنس آنها شامل Armillifer armillatus and Linguatula serrata انسان را آلوده می سازند . آنها در انواع مختلف مارها ، کروکودیل ها ، لاک پشت ها و مارمولک ها شناسایی شده اند . کرم های بالغ در ریه ها ، نای و مجرای بینی زندگی می کنند . در این نقاط تخم خود را تولید و به محیط رها می سازند . آلودگی به وسیله بلع تخم ها اتفاق می افتد و لاروهای آن در سراسر اندام انتشار می یابند و نینف های درون کیست در سراسر اندام ها و در سطح کبد نودول های مایل به سفید کپسول دار کوچک تشکیل می دهند.

خزندگان آلوده می توانند میلیون ها تخم پنتوستومید را دفع کنند زیرا این تخم ها بوسیله خرنده سرفه می شوند ، بلع شده و از طریق مدفوع دفع می شوند .قفس خزنده می تواند با تعداد زیادی تخم انگل آلوده شود . انسان می تواند به وسیله بلع تخم ها ( که مبکروسکوپیک هستند و با چشم غیر مسلح شناسایی نمی شوند ) آلوده شوند . این واقعیت تنها برای انصراف صاحبان آنها از شستشو ی قفس و لوازم آن در سینک ظرفشویی کافی می باشد.
انسان می تواند به عنوان میزبان تصادفی پنتاستومید عمل نماید و معمولا به وسیله بلع مدفوع‌، بزاق و سایر ترشحات بدن حاوی تخم انگل آلوده می شوند . این انگل از راه تماس مستقیم و یا از طریق آب و گیاهان آلوده و یا از راه خوردن گوشت خام و نیم پخته خزنده آلوده به انسان منتقل می شود.اگر انسان چند عدد تخم پنتاستومید را بلع نماید آنها در روده تکامل یافته و به لارو تبدیل می شوند . این کرم های نابالغ سپس به روده انسان نفوذ کرده و سپس از طریق گردش خون به غدد لنفاوی ، کبد ، ریه ها و سایر اندام ها مهاجرت کرده و در کیست های پنهان می شوند . لاروها سپس بالغ شده و از کیست ها خارج می شوند تا دوباره در سرتاسر بدن مهاجرت نمایند . سرانجام کیست ها می توانند با رسوب کلسیم سخت شوند و لاروها کشته خواهند شد .این لاروها در سرتاسر بدن مهاجرت کرده و می توانند موجب درجات متغییری از التهاب و واکنش شوند .
این انگل ها در خزندگان باعث بیماری نمی شوند و تنها به عنوان ناقل این انگل به انسان عمل می نمایند. انسان ها اغلب آلودگی بدون علامت با حضور انگل در ریه ها ، کبد و صفاق را نشان می دهند. مرگ نادر است و سپتی سمی واکنش های حساسیتی موضعی به سموم آزاد شده از انگل و لاروهای آن می تواند موجب نشانه های عصبی و مرگ شود . یک مورد بیماری در یک مرد کنگوی با نشانه های فلجی ، حمله تشنجی و اختلال گفتاری حرکتی ناشی از آسیب عصبی اجزای حرکتی سیستم گفتاری حرکتی(Dysarthria) گزارش شده است .همه آزمون های معمول برای تشخیص ضروری است مانند CT، MRI ، CSF ، EMG ، EEG .بیماری اغلب به طور تصادفی در مدت جراحی و یا رادیوگرافی تشخیص داده می شود. جراحی ممکن است برای برداشت کیست ها ممکن است ضروری باشد .درمان های دارویی انسان بر روی کیست لاروها معمولا موثر نیست.برای پیشگیری شستشوی دستان پس از دست زدن به خرندگان با آب و صابون و شستشوی و ضد عفونی مواد غذایی در نواحی بومی بیماری توصیه شده است.

در بررسی 23 مار متعلق به 8 گونه مختلف جمع آوری شده از نواحی روستائی زامبیا ، چهار مورد از آنها آلودگی کمی با انگل پنتاستوم (آرمیلیفر آرمیلاتوس) داشتند . این بررسی نشان داد که انسان می تواند میزبان واسط و تصادفی پنتاستوم باشد و خطر بالقوه انتقال این انگل بین انسان و خزندگان اساسا در کشورهای گرمسیری وجود دارد.
عفونت مزوسستوئیدس :
عفونت مزوسستوئیدس در خزندگان هیچگونه نشانه و عوارضی ایجاد نکرده و خزندگان به عنوان ناقل این کرم نواری عمل می نمایند. تا کنون چندین مورد آلودگی به این انگل شامل 7 مورد در امریکا و 27 مورد در سراسر جهان شناسایی شده است. یک مورد عفونت با این انگل در یک کودک کالیفرنیایی در سال 1990 بدنبال تماس با خزندگان و با بروز نشانه اسهال حاوی موادی شبیه دانه برنج در مدفوع گزارش شده است.درمان مناسب آن شامل نیکلوزوماید و پرازیکوانتل می باشد .

گناتوستومیازیس (Gnathostomiasis )
عامل آن نماتودها(کرم های گرد) هستند که از راه دست زدن و بلع آب آلوده ممکن است به انسان منتقل شود. خزندگان ودوزیستان مانند مار و قورباغه ممکن است میزبان ناقل آنها باشند .این انگل در انسان موجب تهوع ، افزایش ترشح بزاق ، خارش ، ادم ، کهیر و ناراحتی معدی می شود و مهاجرت لارو آن ممکن است به سایر اندام موجب التهاب منطقه ای و یا بیماری اندام خاص شود.
کریپتوسپوریدیوم :
کریپتوسپوریدیا (Cryptosporidia) می تواند برای خزندگان بیماری زا باشد و موجب استفراغ غذا در مار ، ماهش وزن ، تورم وسط بدن و نشانه های گوارشی شود .از خزندگان کریپتوسپوریدیا سرپنتیس (C.serpentis ) جدا شده اما شواهدی در ارتباط با انتقال آن به انسان وجود ندارد. با وجود جداسازی این انگل از خزندگان اما راه انتقال آن به انسان شناخته نشده است . در صورت آلودگی افراد مبتلا به نقص ایمنی به اسهال پایدار و شدید بسیار حساس هستند .
اسپارگونوزیس(Sparganosis):
اسپارگونوزیس یک بیماری قابل انتقال از خزندگان و دوزیستان به انسان است به وسیله یک سستود سودوفیلادین (Pseudophyllidean) ، یک کرم پهن به نام Sparganum mansoni ایجاد می شود . دوزیستان (قورباغه ها و وزغ ها) و خزندگان (مار ها ) به عنوان میزبان واسط در مرحله متاسستود (اسپارگانوم) عمل می نمایند .انگلی است که بطور معمول به وسیله بلع گوشت و آب آلوده منتقل می شود اما می تواند از راه تماس مستقیم با حیوان آلوده نیز منتقل شود. همینکه متاسستود بلع شود لارو اسپارگانا (Spargana) مهاجرت احشائی داشته و می تواند در اندام های مختلف معمولا عضلات اما همچنین چشم و مغز بالغ شود .این لاروها اغلب به شکل ندول های زیر پوستی و سطح عضلات و با فت پیوندی(فاشیا) دیده می شوند.واکنش بافتی در اطراف انگل سفید به صورت خارش ، التهاب و برآمدگی دردناک ایجاد می شود.این برامدگی ها را می توان با جراجی برداشت و نیاز به درمان داروئی ندارد . در سایر نقاط بدن مانند چشم انکل می تواند آسیب های شدید و گاهی کوری ایجاد نماید.گاهی اوقات نیز می تواند به مغز مهاجرت می نماید. در بیماران ممکن است تعداد گلبول های سفید و ائوزینوفیل ها افزایش نشان دهد.
این بیماری از بسیاری از کشورها گزارش شده اما بیشتر در آسیای جنوب شرقی متداول است .انسان میزبان واسط برای انگل است و عفونت از چند را به انسان منتقل می شود. یکی از راه نوشیدن آب حاوی پاروپایان (Copepod) است که سخت پوست کوچکی (پلانگتون) است که به عنوان اولین میزبان واسط فعالیت می نماید و در چرخه زندگی طبیعی این انگل به وسیله میزبان واسط دوم ( مهردارانی شامل دوزیستان مانند قورباغه و وزغ ، ماهی و خزندگان مانند مار ) بلع می شود . راه دیگر انتقال خوردن گوشت خام یا نیم پخته میزبان واسط دوم مانند دوزیستان(قورباغه) و خزندگان (مار) است . آخرین راه‌ انتقال انگل می تواند نفوذ به پوست از طریق تماس مستقیم با مهره داران آلوده می باشد. میزبان نهایی این انگل گربه و سگ همانند انسان است که با خوردن گوشت میزبان واسط دوم آلوده می شود.

انگل های خارجی :
جرب ها و کنه ها خطر ناک تر از باکتری ها ، ویروس ها و کرم ها که خزندگان حامل آنها هستند برای انسان نمی باشند اما هنوز یک مشکل برای انسان می باشند .
جرب ها می توانند انواع مختلف خزندگان را آلوده نمایند . راه آلودگی به جرب ها تماس مستقیم با خزندگان آلوده می باشد. در حالی که بیشتر گونه های جرب کاملا اختصاص هستند اما می توانند تنها چرخه زندگی انگل در میزان خاصی تکمیل شود .آنها قادر به گزیدن انسان و سایر حیوانات دست آموز هستند . آلودگی شدید خزندگان به جرب ها می تواند منجر به کم خونی شدید ، خواب آلودگی و مرگ شود. جرب در انسان می تواند موجب درماتیت و با ضایعات پاپولار ، وزیکولار و بولوس با خارش متغییر شود.اما جرب ها ناقل عوامل بیماری زا قابل انتقال بیم خزندگان و انسان نمی باشند.افیونیسوس ناتریسز (Ophionyssus natrices ) جرب مارها به عنوان عامل انتقال باکتری ها از مار به ما به ویژه گونه های سودوموناس شناخته شده است.آلودگی انسانی بوسیله جرب افیونیسوس ناتریسز در یک خانواده در تماس با مار پیتون دست آموز گزارش شده است .در اعضای این خانواده بثورات جلدی پاپولار وزیکولو-بولوس ناشی از آلودگی به این جرب مشاهده شد که با درمان مار و سمپاشی محیط زندگی آن منجر به از بین رفتن ضایعات پوستی در اعضای خانواده آنها گردید.
کنه ها گروه دیگری از انگل های خارجی هستند که برروی خزندگان شناسایی شده اند . کنه ها خودشان معمولا برای انسان خطرناک نیستند اگرچه آنها می توانند انسان و حیوانات دست آموز را بگزند . اما کنه های می توانند حامل عامل بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوانات مانند تب راجعه ، ویروس انسفالیت اسبی غربی و سایر ویروس ها باشند که می توانند انسان را آلوده نمایند.این بیماری ها می تواند خیلی شدید باشند اما با توجه مناسب و دقیق به بهداشت و آموزش به کودکان می توان از ابتلا به این بیماری های به مقدار زیادی جلوگیری کرد .
در یک بررسی برروی 383 مارمولک بالغ در کالیفرنیا / امریکا بین ماه آوریل تا می 1998 دست کم 94 درصد آنها به کنهIxodes pacificus آلودگی داشتند و 20 درصد ماده ها و 33 درصد نرها بیش از 15 عدد کنه برروی بدن خود داشتند . این بررسی نشان داد که میزان آلودگی با ویژگی های محیطی آنها از جمله نوع زیستگاه ، منطقه جغرافیائی و استفاده از بستر برگ ارتباط دارد. بررسی های دیگری نشان داد که خزندگان مانند مارمولک (Lizard) و سقنقور(Shink) به عنوان میزبان اولیه شکل های نابالغ ، نیف ها و لاروهای کنه Ixodes scapularis فعالیت می نمایند. این کنه ناقل اساسی بورلیا برگدورفری(Borrelia burgdorferi) عامل بیماری لایم (lyme disease) در شمال شرقی امریکا است .
برای درمان جرب ها و کنه از روی بدن خزندگان می توان از روغن زیتون استفاده کرد ، اما باید مراقب بود روغن وارد مجاری بینی آنها نشود .هنگام شستشو روزانه خزنده می توان سرتاسر بدن آن را با صابون همراه با بتادین و آب شستشو داد. استفاده از ایورمکتین برای مارها و انواع لاک پشت ها توصیه نمی شود .اما برای سایر خزندگان می توان 2/0 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن با تکرار 14 روز تجویز کرد .از اسپری ایورمکتین با افزودن 5/0 میلی لیتر ایورمکتین 10 درصد به یک لیتر آب برای از بین بردن انگل های خارجی قفس خزنده می توان استفاده کرد . قفس را 15 دقیقه بعد باید با آب کاملا شستشو داد زیرا باقی مانده ایورمکتین در محل زندگی می تواند برای مارها و انواع لاک پشت ها کشنده باشد. اسپری پرمترین بر پایه آب برای توله های خزندگان با آغشته کردن کاغذ توالت زیر آنها یکبار در هفته برای 2 تا 3 هفته و همچنین اسپری قفس(با شستشوی قفس 10 تا 15 دقیقه بعد) توصیه شده است .

ویروس ها :
هیچ موردی از انتقال یک وروس از خزنده به انسان گزارش نشده است اما خطر بسیار کمی وجود دارد زیرا شناخته شده که خزندگان می تواند حامل و مخزن ویروس های باشند که باعث بیماری انسان شوند .به هر حال این بدین مفهوم نیست که چنین وضعیتی هرگز اتفاق نمی افتد . برخی از ویروس ها شناخته شده در خزندگان شناسایی شده اند که عبارتند از :
1) هرپس ویروس ها ، بطور طبیعی عامل عفونت در لاک پشت ها شناسایی شده است.
2) ویروس هپاتیت B ،بطور تجربی به وسیله آب محیط لاک پشت ها منتقل شده است .
3) ویروس انسفالیت اسبی غربی ، در خزندگان وحشی شناسایی شده و خزندگان مخزن این ویروس می باشند. مکانیسم و خطر بالقوه انتقال از خزنده به انسان تا این زمان مشخص نشده است .
4) بانیاویروس ها ، در خزندگان وحشی شناسایی شده است .
5) توگا ویروس ها ، در خزندگان وحشی شناسایی شده است .
انتقال سه نوع ویروس آخر به انسان نیاز به حضور یک ناقل بندپا دارد . خزندگان به چندین شکل از انگل های خارجی مانند جرب ها مبتلا شده اند . خزندگان وحشی به وسیله کنه ایگزودس (Ixodes) به عنوان یک ناقل متداول گزیده شده است .

واکنش های حساسیت زا :
خزنده ها و دوزیستان برای افرادی که نسبت به حیواناتی که بدنشان از خز یا پر پوشیده شده حساسیت دارند نیز انتخابی مناسبی هستند. همچنین انسان به پروتئین های خزندگان و دوزیستان در شرایط آزمایشگاهی بندرت حساس هستند . اما افراد ممکن است از طریق تماس تنفسی و پوستی به پروتئین های خزندگان حساسیت نشان دهند . دست زدن به بستر و فرآورده های خزندگان مانند مدفوع و ترشحات بدن ممکن است حساسیت را تشدید نماید.استفاده مناسب از وسایل حفاظت فردی این حساسیت ها را کاهش می دهد، اما خطر توسعه حساسیت را حذف نمی کند.

گونه های سمی و خطرناک :
در حالی که مشغول به کار و نگهداری و دست زدن به خزندگان سمی در محیط پرورش آنها هستید، خطر نیش سمی و بدنبال آن بیماری بالقوه شدید یا مرگ وجود دارد. اقدامات محافظتی را باید برای جلوگیری از گزش آنها (برای مثال استفاده از وسایل حفاظت فردی و دستگاه های نگهداری حیوان) را باید تامین و استفاده نمائید و مراقبت ها و فوریت های پزشکی مورد نیاز را در صورت گزش باید در دسترس داشته باشید. همیشه باید با حداقل یک فرد دیگر با خزندگان کار و یا از آنها مراقبت نمائید . شما باید با گونه های سمی که ممکن است با آنها مواجه شوید ، آشنا باشید. جعبه کمک های اولیه با تجهیزات مورد نیاز را تهیه نمائید و روش های استفاده از آنها به ویژه درصورت گزش خزندگان را به خوبی بیاموزید . نشانی و تلفن نزدیکترین بیمارستان یا مرکز درمانی دارای سرم های ضد مار را همیشه در دسترس داشته باشید.
برخی از قورباغه ها و وزغ ها از پوست خود سمومی را آزاد می نمایند که حتی می توانند کشنده باشند. بنابر این هنگام دست زدن به آنها از دستکش استفاده نمائید و پس از تماس با پوست آن دستان خود را با شستشو دهید.

پیشگیری و کنترل:
برای کاهش خطر ابتلا به بیماری های زئونوز به صاحبان خزندگان دست آموز اقداماتی شامل رعایت بهداشت فردی ، تمیز کردن محل نگهداری حیوانات ، کنترل حشرات حامل بیماری ، انجام منظم واکسیناسیون و مراقبت منظم دامپزشکی را می توان پیشنهاد کرد که به تفضیل در زیر آورده شده است .
الف-رعایت بهداشت فردی:
1) پس از دست زدن به خزندگان و دوزیستان و فرآورده های آنها(مانند مدفوع) و خروج از محل زندگی خزنده دستان خود را با آب صابون شستشو نمائید . این کار موثرترین روش پیشگیری است که شما می توانید به وطور منظم دستان خود را با آب و صابو شستشو نمائید.
2) مطمئن شوید که همه افراد خانواده شما می دانند که پس از دست زدن به خزنده باید دستان خود را با آب و صابون شستشو دهند . تنها روش پیشگیری کننده موثر شستشوی منظم دست ها و بازوان پس از دست زدن به خزندگان و تجیزات و لوازم آنها می باشد .آموزش کودکان چگونه دستان خود را شستشو دهند در حالی که با خزندگان دست آموز تماس داشتند به کاهش خطر انتقال بیماری ها کمک خواهد کرد.
3) هنگام تماس با خزندگان و فرآورده های آنها ( مدفوع و ترشحات) و تجهیزات و لوازم آنها و یا حضور در محل نگهداری و زندگی آنها از خوردن یا آشامیدن و استعمال دخانیات خودداری نمائید.
4) موضوعی که بیشتر از همه باید به آن توجه کرد این است که هرگز خزنده خود را نبوسید یا دهان خود را نزدیک بدن خزنده قرار ندهند . مراقب باشید تا کودکان شما نیز این موضوع را رعایت می نمایند .
5) مراقب کودکان خود باشید .
6) خزندگان و دورزیستان خود را باید دور از آشپزخانه و سایر محل های آماده سازی غذا دور نگهدارید .
7) خزندگان و دوزیستان نباید اجازه داشته باشند آزادانه در محیط خانه تردد نمایند .
8) خزندگان و دوزیستان در مراکز عمومی مانند باغ وحش ها و فروشگاه های حیوانات دست آموز نباید در تماس مستقیم یا غیر مستقیم با بازیدکنندگان آنها باشند . در نواحی که تماس با حیوانات وجود دارد باید تسهیلات و امکانات شستشو دست باید در دسترس افراد قرار داده شود .
9) از مصرف گوشت قورباغه و مار و نوشیدن آب های آلوده خودداری نمائید.
ب- استفاده از وسایل حفاظت فردی (PPE):
10) استفاده مناسب و صحیح از وسایل حفاظت فردی در محیط کار به عنوان مناسب (برای مثال روپوش ، ماسک، و استفاده از دستگاه تنفسی). لباس و کفش محافظ اختصاصی در هنگام کار با خزندگان و دوزیستان یا در مراکز نگهداری آنها را همواره بپوشید اما از محل نگهداری خزنده لباس و کفش محافظ خود را خارج نکرده و آنها در محیط زندگی خود نپوشید.
11) استفاده از دستکش یکبار مصرف در طول مدت کار و مراقبت از خزندگان که احتمال قرار گرفتن در معرض عوامل قابل انتقال بین انسان و خزنده (برای مثال دست زدن به خزنده و سطوح و تجهیزات آلوده ) وجود دارد ، حائز اهمیت است.
12) استفاده از ماسک جراحی برای مراقبت معمول و ماسک N95 برای حفاظت هنگام کار با روش های ایجاد ایروسل (برای مثال شستشو قفس با شلنگ با فشار بالا).
13) هنگام شستشو قفس ، لوازم و استخر بازی خزنده باید از دستکش و محافظ صورت و چشم ها استفاده نمائید.
14) در هنگام خونگیری و یا تزریق دارو ها به خزندگان و دوزیستان مراقب ورود سرسوزن به دست و بدن خود باشید و و پس از تزیق سرسوزن را با درپوش در جعبه مخصوص معدوم نمائید . در صورت ورود سرسوزن به بدن شما بلافاصله مراتب را به مقامات بهداشتی گزارش نمائید.
پ- مراقبت از خزنده:
15) روش های گرفتن و دست زدن به خزنده بیمار (برای مثال خزنده دارای علائم بالینی مانند اسهال ) را تمرین نمائید.
16) خزنده بیمار و یا آلوده را در صورت امکان از سایرین جدا و در محل دیگری نگهداری نمائید.
17) از خزنده بیمار و یا آلوده تا پایان دوره بیماری کاملا مراقبت نمائید.
18) سایر حیوانات دست آموز را از خزنده خود دور نگهدارید .
ت- تمیز کردن و ضد عفونی:
19) تمیزی، خشکی و مرتب بودن در نواحی و فضاهای زندگی و فعالیت خزنده همیشه حفظ نمائید.
20) سطوح نگهداری و فعالیت خزنده را بطور مرتب با استفاده از مواد ضد عفونی کننده ضد عفونی نمائید.
21) از یک ماده ضد عفونی کننده مناسب و تایید شده بطور مکرر و صحیح برای ضد عفونی لوازم خزنده استفاده نمائید.
22) خزندگان مرده، فرآورده های آنها ( برای مثال مدفوع)، اقلام آلوده به فرآورده ها و ترشحات خزنده، بستر آلوده و زباله های محل نگهداری خزنده را با شیوه های بهداشتی و مورد تائید دفع نمائید.
23) مطمئن باشید که قفس خزنده به طور کامل تمیز و ضد عفونی شده باشد.
24) مدفوع خزنده را روزانه از قفس جمع آوری کنید و آب آن را بطور مکرر تعویض نمائید.
25) هرگز تجهیزات و قفس خزنده خود را در سینک آشپزخانه و وان حمامی که توسط انسان استفاده می شود تمیز نکنید .
26) هرگز خزنده خود را در داخل سینک آشپزخانه ، وان حمام ، استخرهای بادی بچه ها غوطه ور نسازید.
27) در صورت تماس سینک آشپزخانه و وان حمام با خزندگان و لوازم آنها باید آنها را کاملا شتشو داده و با وایتکس ضد عفونی نمائید .
28) بسیار مهم است که خزندگان خود را داخل قفس یا آکواریوم و دور از آشپزخانه و حمام نگهداری کنید .
29) توجه ویژه ای به تمیزی و نظافت محفظه زندگی خزنده خود، خصوصا تانک هایی که لاک پشت ها در آن زندگی می کنند داشته باشید.
ث- مراقبت های پزشکی:
30) اگر در معرض تماس با خزنده بیمار و یا آلوده قرار گرفتید، و یا اگر هر گونه نشانه بالینی همراه با عفونت بیماری های قابل انتقال بین انسان و خرنده (برای مثال، تب، ضعف، اسهال، درد شکم) در شما توسعه پیدا کرد ، به پزشک مراجعه نمائید .
31) بطور مستمر با ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی خود اگر آسیب دید یا بطور بالقوه در معرض یک عامل قابل انتقال بین انسان و خزنده قرار گرفتید ، تماس بگیرید.
32) در صورت تماس و یا مواجهه با یک عامل قابل انتقال بین انسان و خزنده و یا آسیب ها و حوادث حین نگهداری و مراقبت از خزنده موضوع را به مقامات بهداشتی گزارش نمائید.
33) اگر یک خرنده اعضای خانواده شما را گاز گرفت یا چنگ زد بلافاصله محل زخم را با آب گرم و صابون شستشو دهید و سپس به پزشک خود مراجعه نمائید. زیرا هر گاز گرفتگی و چنگ زدگی را باید خطرناک در نظر گرفت زیرا احتمال عفونت وجود دارد .
34) هر گزش یا خراش خزنده را باید کاملا با صابون های ضد باکتری ، بتادین یا کلرهگزیدین شستشو داده شود. اگر زخم یا عفونت جدی رخ دهد، بلافاصله با پزشک باید برای به دریافت درمان مناسب آنتی بیوتیکی مشورت نمائید.
35) افرادی که در معرض خطر بیشتری نسبت به عفونت و عوارض این بیماری ها قرار دارند مانند کودکان زیر 5 سال و افراد مبتلا به بیماری های تضعیف کننده ایمنی از جمله ایدز باید از تماس با خزندگان و دوزیستان و هر چیزی که با آنها تماس داشته یا آلوده به مدفوع آنها می باشد ، خودداری نمایند . این افراد می توانند به واسطه این که خزندگان حامل سالمونلا هستند به این بیماری مبتلا شوند.
36) خزندگان و دوزیستان را باید دور از اتاق کودکان زیر 5 سال و افراد مبتلا به بیماری های تضعیف کننده سیستم ایمنی و زنان باردار نگهداری کرد . همچنین قبل از بدنیا آمدن نوزاد باید آنها را از محیط خانه خارج کرد.
37) خزندگان و دوزیستان را نباید در مراکز نگهداری و آموزش کودکان نگهداری کرد .
38) کارکنان آزمایشگاه ها ، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماری های مزمن و تضعیف کننده سیستم ایمنی و دریافت پیوند اعضاء بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری قابل انتقال بین انسان و خزندگان قرار دارند بنابر این باید آموزش های لازم به آنها ارائه شود .
39) صاحبان فروشگاه های حیوانات دست آموز ، ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی ، دامپزشکان باید اطلاعات کافی را در اختیار صاحبان و خریداران خزندگان و دوزیستان درباره خطرات نگهداری آنها به ویژه احتمال انتقال بیماری های قابل انتقال مانند سالمونلا و روش های پیشگیری از آنها ارائه نمایند .


منبع: حکیم مهر - - دکتر سید شهرام میرزمانی / دامپزشک