1. بيماري هاي ويروسي

بيماري آنفولانزاي فوق حاد پرندگان


انتقال ويروس به دو روش انتقال مستقيم بين پرندگان آلوده و انتقال غير مستقيم، شامل ذرات و وسايلي كه آلوده مي باشند.
نشانه هاي باليني: كاهش فعاليت، بي اشتهايي، لاغري مفرط، افت توليد و علايم خفيف تا شديد تنفسي شامل سرفه، عطسه، ترشح زياد اشك، تورم سر و صورت و اختلال عصبي و اسهال را مي توان نام برد. هر يك از علايم مي تواند به تنهايي يا به صورت مجموعه باشد.

بيماري نيوكاسل

اين بيماري از طريق آب و غذاي آلوده و استنشاق ذرات و غبار آلوده صورت مي گيرد.
نشانه هاي باليني: تورم ملتحمه چشم و سپس بي اشتهايي، اسهال زرد و تنگي نفس ظاهر مي شود.

بيماري پاپيلوماتوز

بيماري عفوني با واگيري خفيف است كه باعث بروز پاپيلوما در دهان، حلق و ساير اندام هاي پرنده مي گردد.
علائم باليني: اين بيماري در اندام هايي نظير ناحيه حلقي دهاني، مري و چينه دان ديده مي شوند.
اين ضايعات با زور پيچ، بوي بد مدفوع، ناباروري توأم مي باشد. اختلال در تنفس و بلع و خس خس كردن نيز بوجود مي آيد. مناطق مبتلا در دهان به صورت نواحي برجسته رنگ پريده ديده مي شود.

عفونت پوليومايي


اين عفونت با التهاب طحال و كبد ديده مي شود. اين بيماري مي تواند به تخم نيز منتقل شود

عفونت هرپس ويروسي


علائم باليني: شامل افسردگي، بي اشتهايي، التهات ملتحمه و دشواري در تنفس كه بين 10 تا 14 روز تداوم مي يابد. اين بيماري درمان ندارد.

بيماري آبله


اين ضايعات بر روي مفصل بال، مفصل پا يا روي صورت ديده مي شود.

2. بيماري هاي باكتريايي

بيماري تورم عفوني پيش معده

تنها نشانه اين بيماري از دست دادن تدريجي و بسيار آهسته وزن است. به طوري كه طي مدت 12 تا 18 ماه پرنده را از بين مي برد. در كالبد شكافي، زخم يا تورم پيش معده در ناحيه اتصال آن با سنگدان ديده شده كه همراه با خونريزي است.
براي جلوگيري از بيماري بايد از تراكم زياد پرنده در قفس جلوگيري نمود و غذاي تميز و بهداشتي در اختيار آنان قرار داد.
درمان به كمك مصرف ميزان زياد تئومايسين همراه با نيستاتين و به مدت 25 تا 35 روز انجام مي شود. همراه با آن بايد از مواد پروبيوتيك نيز استفاده كرد. قليايي كردن محيط معده به كمك مصرف نمك طعام نيز توصيه مي شود.

بيماري مايكوپلاسموز


انتقال اين بيماري از طريق تماس مستقيم بين پرنده ها و هم چنين از طريق تخم صورت مي گيرد. و با تورم چشم و خروج ترشحات چركي از چشم همراه است و در اثر ازدحام پرنده ها در محيط كوچك بوجود مي آيد.
اين بيماري در مقابل ضدعفوني كننده هاي مختلف و خشكي محيط از بين مي رود. درمان با داروي تايلوزين به ميزان 40 ميكروگرم به ازاي هر گرم وزن پرنده و به مدت شش روز از طريق آب آشاميدني انجام مي شود.

بيماري پستياكوز


بيماري واگير و خطرناكي است. پرنده سالم ممكن است از طريق استنشاق و يا خوردن آب و غذاي آلوده مبتلا شود. علاوه بر آن انتقال از طريق گزش حشراتي نظير جرب،‌كنه، شپش و كك هم بوجود مي آِيد.
نشانه هاي بيماري: اسهال سبز تا خوني، بي حالي، كاهش وزن، بي اشتهايي، تنگي نفس، ترشحات بيني و چشم، بروز صداهاي تنفسي، دل دل زدن، خودداري از خوردن، سبكي بيش از حد و به زمين افتادن است. پرندگاني كه جان سالم به در ببرند تا پايان عمر ناقل هستند
اين بيماري بين انسان و طيور مشترك است.
درمان: داروهايي نظير تتراسايكلين، كلر تتراسايكلين، اكسي تتراسايكلين و دكسي سيلين براي درمان اين بيماري استفاده مي شود. ميزان تتراسايكلين 100 ميلي گرم به ازاي هر كيلوگرم وزن پرنده و به مدت 7 تا 10 روز است. در طول درمان از دادن كلسيم بايد خودداري كرد. مقدار مصرف دوكسي سيلين 18 تا 26 ميلي گرم در هر كيلوگرم و از راه دهان به مدت 45 روز مي باشد.

3. بيماري هاي قارچي

بيماري آسپرژيلوز


بيماري عفوني است كه منجر به مرگ و مير جوجه ها مي شود. از مشخصات آن نارحتي تنفسي است و عامل بيماري از طريق آب و غذاي آلوده منتقل مي شود. از اين رو نبايد باقيمانده ميوه جات و تخم مرغ را بيش از دو روز در قفس رها كرد.
از علائم آن تنگي نفس، خواب آلودگي و بي اشتهايي و در شكل مزمن از دست دادن اشتها، عدم رشد، تنفس با دهان باز، لاغري، سيانوز (آبي و تيره شدن رنگ پوست) و مرگ مي باشد.
درمان: داروهايي نظير نستاتين، آمفوتريسين b ، كتوكونازول است. هم چنين به بهداشت عمومي هم بايد توجه كرد.

4. بيماري هاي انگلي

بيماري ايزوسپورا

يك نوع بيماري، عفوني است.

بيماري كوكسيدوز


بيماري انگلي است كه از نشانه هاي آن اسهال، ضعف، لاغري و تلفات در جوجه فنچ است. انتقال بيماري از راه آلوده شدن آب و دان به مدفوع حاوي تخم انگل فنچ هاي بيمار است. بيشتر فنچ هاي جوان را درگير مي سازد ولي اشكال حاد آن در هر سني ديده مي شود.
درمان: مي توان از داروي سولفاديميدين سديم و هيدروكلريد آمپروليوم و كلازوريل استفاده كرد.

بيماري جرب

اين بيماري مربوط به فلس هاي پا مي شود. جرب هاي بسيار ريز مي توانند بدون ظهور هيچ علامتي در پرنده وجود داشته باشند. عده اي ترجيح مي دهند كه پس از خريد مبادرت به درمان پيشگيرانه كنند. بدين منظور آتروسل هاي مخصوصي را از داروخانه هاي دامپزشكي تهيه مي كنند.
بيماري به سه شكل تظاهر مي كند.
جرب كيسه هوايي: اين بيماري گونه هاي مختلف را درگير مي كند و باعث تنگي نفس و در نهايت مرگ پرنده مي شود. سيكل زندگي حشره 14 تا 21 روز است. بيماري از طريق تماس دهان پرنده با جوجه ها و حتي جفت گيري منتقل مي شود.
علايم بيماري به صورت تنفس از راه دهان همراه با صدا، امتناع از آواز خواندن، سرفه و ريزش بيني مي باشد.
درمان از طريق تجويز داروي موكسي دكتين مي باشد. اين دارو بايد بر روي پشت گردن پرنده ماليده شود. بايد توجه داشت تمامي پرندگان موجود در قفس بايد تحت معالجه قرار گيرند و به فاصله سه ماه تكرار شود. و پس از پايان درمان قفس با حشره كش هاي قوي ضد عفوني شود و در معرض آفتاب قرار گيرد. جرب پا: اين بيماري در ساق پاي پرنده مشاهده مي شود علائم بيماري به صورت خارش، پوسته ريزي، زخم ساق پا، ضعف عمومي و عفونت ثانويه مفصل تظاهر مي كند. در صورت آلودگي شديد ناخن پا تغيير شكل مي دهد.
جرب صورت: علائم بيماري به صورت تورم بافت صورت، اطراف منقار و بيني و پوسته پوسته شدن مي باشد.

ژياردياز


بيماري انگلي است كه باعث بروز اسهال، كم اشتهايي و ضعف در پرنده مي شود. طريقه انتقال راه مدفوعي – دهاني است. پيامد آن عدم جذب كامل و صحيح مواد غذايي است. پرندگاني كه به طور متناوب اسهال هستند ممكن است به خاطر اين بيماري باشد.
درمان: دارويهايي نظير ايمتريل، ديميتريدازول، ميتريندازول، فيندازول و آليندازول است.

5. ساير اختلالات و ضايعات

شكستگي ها

در صورت بروز شكستگي استخوان هاي بال يا پاي پرنده بايد او را نزد دامپزشك برد. در صورت شكستگي كامل، علايم ضايعه واضح بوده و شامل وضعيت غير طبيعي عضو آسيب ديده، درد و كبودي و يا خونريزي است. در شكستگي باز استخوان شكسته از زير پوست خارج مي شود. اما اگر شكستگي خفيف باشد پرنده از پريدن و راه رفتن امتناع مي كند و يا به درستي حركت نمي كند. بايد عضو آسيب ديده را ثابت نگه داشت وگرنه پرنده براي هميشه دچار لنگش و يا فلجي مي شود و نمي تواند تخم بگذارد يا پرواز كند. گرفتن عكس راديولوژي ضروري است. و بايد پس از بانداژ زير بال يا كشاله ران پنبه قرار داد. معمولا مدت زمان جوش خوردن استخوان دو هفته است. در طي اين مدت بايد جيره غذايي پرنده مواد كلسيم دار (حتي شربت كلسيم) همراه ويتامين D باشد.

زخم هاي باز و بريدگي ها

اگر زخم ساده و سطحي است بهتر است كه آن را با آب اكسيژنه شستشو داده و مقداري پماد بتادين بر روي آن بماليد. اما اگر زخم كمي عميق تر بود و خونريزي داشت بايد جهت انعقاد خون از اسپري هاي مخصوص انعقاد خون استفاده كرد. اما اگر پارگي وسيع باشد بايد به دامپزشك مراجعه كرد.

كمبود ويتامين A

اين عارضه در بين فنچ هايي كه از غذاي سبز و جوانه گياهان استفاده نمي كنند ظاهر مي شود.

گرمازدگي

فنچ ها تحمل اشعه مستقيم خورشيد را ندارند بهتر است قبل از ظهر به مدت محدودي قفس را در معرض آفتاب قرار دهيد. و يا نيمي از قفس را كه شامل ظرف آب و غذا است را در سايه قرار دهيد.

ستاره نگري

اين بيماري بين فنچ ها شايع است. فنچ سر خود را به سوي بالا نگه مي دارد. و به صورت ثابت سر به سوي عقب است. و شب ها سر خود را بين ساق پاي خود مي گذارد و مي خوابد. گاهي اوقات پرنده سر خود را مي چرخاند. سبب بيماري كمبود ويتامين B12 است. براي درمان مي توان از قطره آن، سه بار در هفته در آب استفاده كرد.

گير كردن تخم در مجراي اويدكت

در اين عارضه تخم گذاري به صورت عادي صورت نمي گيرد. فنچ افسرده است و بي اشتها، توقف خروج مدفوع و تورم شكم و تورم و سرخ شدن ناحيه مقعد وجود دارد و فنچ كف قفس نشسته و سر خود را رو به جلو مي گيرد و بال هاي خود را باز مي كند و زور مي زند.
علل بروز آن كمبود كلسيم، سوء تغذيه، تخم گذاري فراوان، سرماي هوا،‌ پوسته نرم تخم ها و جثه كوچك فنچ ماده است.
براي درمان بهتر است از جيره هاي غذايي حاوي اسيدهاي چرب ضروري و ويتامين هايي نظير ويتامين F و ويتامين Aاستفاده كرد. اسيدهاي چرب ضروري در تخم كتان، تخم آفتابگردان، سويا، تخم مرغ آبپز وجود دارد.
درمان فوري: پرنده را بايد به قفس جداگانه اي منتقل كرد. در آن قفس بايد دماي مناسب و حرارت كافي فراهم نمود. براي اين كار از يك لامپ صد واتي استفاده كنيد و دورتا دور قفس را با پارچه بپوشانيد. سعي كنيد رطوبت را با گذاشتن يك كاسه آب در قفس افزايش دهيد. و همزمان يك قطره كلسيم در دهان پرنده بچكانيد و مقداري هم در آب نوشيدنيش بريزيد. افزودن كلسيم مي تواند نقش مهمي در نرم شدن عضلات اويدوكت و خروج تخم داشته باشد. براي خروج تخم هم مي توان پرنده را در دست گرفت و با روغن نباتي مقعد او را به نرمي ماساژ داد. اگر تا يك ساعت تخم خارج نشد دوباره اين كار را انجام دهيد و گرنه منجر به مرگ پرنده مي شود. پس از خروج تخم تا يك هفته بايد به او آنتي بيوتيك داد.

كمبود كلسيم

كمبود كلسيم باعث شل شدن و نازك شدن پوسته تخم مي شود. و هم چنين تشنج عضلاني و گير كردن تخم را به همراه دارد. در پرنده بالغ و مسن منجر به پوكي استخواني مي شود.

رشد بيش از حد ناخن

اين عارضه بيشتر در فنچ هاي مسن ديده مي شود.

اسهال

عامل اين عارضه مي تواند ويروسي، باكتريايي و يا انگلي باشد. درمان بدون تهيه شرايط مناسب بهداشتي قاقد ارزش است و منجر به عود بيماري مي شود. از اين رو بهتر است قفس پرنده را شسته و ضد عفوني كنيد. استفاده از ماست شيرين براي رفع آن مفيد است گرچه با تشخيص نوع آن بايد از داروي مناسب هم استفاده شود.

مسموميت

مسموميت ممكن است با تفلون باشد و زماني اتفاق مي افتد كه پرنده در آشپزخانه نگه داري مي شود و در معرض استنشاق گازهاي سمي متصاعد از تفلون قرار مي گيرد اغلب پرندگان دچار سختي تنفس و سپس مرگ مي شوند.

نوع ديگر، مسموميت با سموم گياهي است كه در اثر استفاده از ميوه هاي نشسته اتفاق مي افتد.

نوع سوم مسموميت دارويي است، كه بايد مورد توجه دامپزشكان در تجويز داروها قرار گيرد. داروي فيندازول حتي در دوزهاي پايين براي فنچ ها سمي است. هم چنين داروي ديميتري ديازول براي بعضي فنچ ها مسموميت به همراه دارد. داروي پني سيلين پروكائين هم توصيه نمي شود.

توجه: اين مطالب فقط براي آشنايي و كسب اطلاعات است. در صورت مشاهده بيماري از خود درماني براي پرنده خود، خودداري كنيد و به دامپزشك مراجعه نماييد. ضمنا بعضي از بيماريها مختص نوع خاصي از فنچ ها مي شود و شامل همه انواع آن ها نيست.

برگرفته از كتاب پرورش،‌ نگهداري و بيماري هاي فنچ