دنیای امروزی دنیایی است که برای نگهداری جانوران خانگی بایستی علوم زیستی و فیزیولوژیکی آنها را بدانیم باید بدانیم که برای نگهداری از این جانوران زیبا چگونه بایستی از آنها مواظبت نماییم . نویسنده امیدوار است که بعد از خواندن این مقاله عزیزانی که از سگ ها نگهداری می کنند بیشتر به اصول بیماریهای این جانور پی برده و مراقبت بیشتری از آن بعمل آورند .

آلرژی
بعضی از سگ ها نسبت به قلاده ضدکک و گزش کک و همچنین رنگهای ظروف پلاستیکی حساسیت دارند. این عوارض به سادگی قابل تشخیص هستند. مثلا اگر قلاده ضد کک باعث خارش و حساسیت شده آن را بردارید و محل را با یک شامپو شستشو دهید و روش دیگری را برای درمان کک ها انتخاب کنید. اگر بینی سگ قرمز و خراشیده است علت آن آلرژی در برابر رنگ ظروف پلاستیکی می باشد. ظرف پلاستیکی را با ظروف فلزی و شیشه ای تعویض کنید. اگر آلرژی به دلیل آن باشد عارضه برطرف می شود.

نقاط دردناک و قرمز در پوست (Hot Spots)
این عارضه به صورت نقاط دردناک و قرمز در پوست به صورت لکه ای و ناحیه ای بدون مو و مدور یکی از گرفتاری های متداول درفصل تابستان می باشد و دامپزشکان اغلب با این عارضه مواجه هستند. درطول شب از آن ها ترشحاتی به بیرون تراوش می شود. مشکل فوق در نژادهایی که پوشش متراکمی دارند و مستعد آلرژی هستند دیده می شود. نقاط دردناک فوق معمولا با گزش کک سپس خاراندن آن توسط سگ و همچنین کیسه های مقعدی انباشته از مدفوع و یا سایر حیوانات آزار دهنده کم اهمیت شروع می شود. هر چقدرحیوان موضع درگیر را بیشتر بلیسد و گاز بگیرد وضعیت آن بدتر می گردد. بدین ترتیب یک مشکل کم اهمیت تبدیل به مسئله ای جدی خواهد شد. این جراحات را به سرعت و پیش از آنکه سگ دچار درد و رنج شود باید درمان نمود. درمان بدین ترتیب است که ابتدا موهای دور موضع با قیچی کوتاه می شود و سطح زخم را تمیز کرده و سپس ناحیه مبتلا توسط اسپری و پماد تسکین دهنده پوشانیده می شود. قلاده موسوم به الیزابت به گردن حیوان نصب میگردد. این قلاده ازجنس پلاستیک و به شکل قیف می باشد و جلوی تماس دهان سگ با موضع زخم را خواهد گرفت. تا زمانی که پوست بهبود نیافته نباید این قلاده برداشته شود. درمان آنتی بیوتیکی وضد التهابی نیز مفید است.

سبوره (Seborrhea)
در این حالت پوست، پوسته پوسته شده و فلسی شکل می شود. اغلب به شدت خشک و یا چرب است و ه عفونت های ثانویه نیز دچار می شود. این حالت در سبوره چرب بیشتر رخ می دهد و به دنبال این عارضه بوی ترشیدگی و ناخوشایندی از سطح پوست به مشام می رسد. ممکن است سبوره در اثر سایر مشکلات مثل کم کاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم) نیز ایجاد گردد. این بیماری علاج ناپذیر بوده اما قابل کنترل و پیشگیری است. برای مثال استحمام منظم با شامپو های مخصوص وضعیت پوسته پوسته شدن و چربی پوست را برطرف می کند.




عفونت های قارچی (Ringworm)
Ringworm برخلاف نامش انگل کرمی نیست بلکه عفونت قارچی پوست است. جراحات آن به صورت نقاط گرد و بدون مو و پوسته پوسته است. موها زبر و سیخ سیخ می شوند و می شکنند. پیرامون جراحات فوق موها به رنگ خاکستری مشاهده می گردد. درسگ های مبتلا به شکل حاد بیماری جراحات در تمام سطح بدن دیده شده که به یکدیگر متصل می شوند. برای تشخیص این بیماری یک نمونه از پوست و مو تهیه شده در محیط مخصوص رشد قارچ ها کشت داده می شود. تشخیص باید هرچه سریعتر انجام گیرد چرا که این بیماری خیلی سریع به انسان سرایت می کند مخصوصا بچه ها نسبت به عفونت قارچی حساس تر هستند.


عفونت های باکتریایی پوست (Bacterial Infections)
عفونت های پوست معمولا پس از بروز عوارضی مانند پارگی ها و نفوذ اجسام نوک تیز مثل گلوله و جراحات ناشی از نزاع و درگیری ایجاد می شود. اگر عفونت تازه باشد علائم معمول آن عبارتند از: مناطق منفرد و به هم پیوسته از لکه هایی درسطح پوست که به رنگ قرمز شبیه مناطق خارانده شده می باشند و یا مناطق ضرب دیده کوچکی که شباهت به جوش و کورک دارند و ممکن است خارش داشته و یا نداشته باشند. بیشتر عفونت های پوست ناشی از باکتری های استافیلوکوک است و به کمک آنتی بیوتیک و شستن موضع با صابون های طبی درمان می شود. غفلت کردن از یک جراحت ساده منجربه بروز مشکلات بیشتری می شود که راه نفوذ باکتری را به زخم هموار ساخته و منجر به عفونت زخم می شود. زخم های عفونی به شدت دردناک و قرمز و ملتهب می باشند. در ملامسه گرم هستند و احتمال خروج ترشحات چرکی نیز وجود دارد. بوی تعفن از زخم عفونی شده قابل استشمام می باشد. در این گونه موارد درمان های اختصاصی مثل مراقبت از زخم و استفاده از آنتی بیوتیک لازم است.

آبسه (Abscesses)
آبسه تجمع چرک در زیر پوست بوده که به دنبال مجروح شدن پوست ایجاد می شود. این عارضه معمولا بعد از گزش و یا جراحات نفوذی و فرو رفتن اجسام نوک تیز ایجاد می شود. موضع آن اغلب دردناک و متورم و قرمز است. ممکن است آبسه ها نیاز به نیشتر زدن داشته باشند. بدین طریق مایع خارج شده و محتویات آن تخلیه می شود. بدین ترتیب موضع جراحت التیام می یابد. هرگز سعی نکنید با فشاردادن محتویات آن را تخلیه نمایید. تخلیه آبسه روش خاصی دارد که توسط دامپزشک انجام می گیرد.


طاسی (Balding)
وقتی از دست دادن موهای بدن(طاسی) به دلیل انگل های مختلف و ضربه و یا عفونت نباشد ممکن است ناشی از اختلالات متابولیکی باشد. سندرم کوشینگ و پر کاری غدد فوق کلیوی هیپوتیروئیدیسم (کم کاریتیروئید) دو عامل مهم دربروز این عارضه هستند.




سندرم کوشینگ (Cushings Syndrome)
در این عارضه ترشح هورمون کورتیزول از غده فوق کلیوی افزایش یافته موی پهلو ها و گردن به تدریج می ریزد. درنهایت موی پشت و سایر نواحی بدن نیز خواهد ریخت. پوست نازک و خشک میشود. از سایر علائم بزرگ شدن شکم است. سگ های مبتلا بیش از حد و بطور غیر طبیعی می خورند و می آشامند. دفع ادرار زیاد می شود. در این وضعیت بیماری به صورت پیچیده در می آید و معمولا این عارضه درمان پذیر است .

کم کاری تیروئید (Hypothyroidism)
این عارضه زمانی اتفاق می افتد که میزان نا متعادلی از هورمون تیروئید آزاد گردد. سگ های مبتلا به سادگی و در زمان کوتاهی چاق می شوند. تنبل و بی حال هستند. اگر در فصل تابستان چنین عارضه ای رخ دهد باید در جستجوی نقاط گرم و متورمی در سطح پوست باشید. تغییرات مو قابل توجه است. این موارد شامل ریزش مو در پهلو ها و پشت می باشد. پوست دچار افزایش در رنگدانه، پیگمانتاسیون (رنگیشدن پوست) شده و پوسته پوسته می شود. گوش ها نیز علائم بیماری را به شکل سبوره نشان می دهند. در این حالت ممکن است در مجاری گوش ترشحات بد بو و زرد رنگی دیده شود. گوش به شدت چرب می شود. این بیماری به سادگی توسط آزمایش خون (آزمایشهای هماتولوژی) تایید میگردد. بیماری با تجویز هورمون های تیروئیدی قابل درمان و کنترل می باشد.


تغییرات رنگ پوست(Color changes)
بعضی از تغییرات رنگی در پوست طبیعی است. برای نمونه بعضی سگ ها با افزایش سن لکه هایی در سطح پوست شان پیدا می شود که معمولا در مناطقی از جمله شکم دیده می شود. در سایر مناطق تغییرات دیده نمی شود. با وجود این بهتر است حیوان را به دامپزشک نشان دهید. اگر در سطح پوست لکه های زرد رنگی مشاهده نمودید باید هر چه زود تر حیوان را نزد دامپزشک ببرید چون ممکن است علامت بیماری یرقان باشد. یرقان با بیماری های کبدی وخونی در ارتباط است. البته یرقان علائم دیگری هم دارد که دامپزشک آن را تشخیص خواهد داد. رنگ پریدگی و بی رنگ شدن غیر عادی باید به سرعت توسط دامپزشک ارزیابی شود زیرا معمولا نشانه کم خونی می باشد. باید هر چه سریعترمنشا کاهش تعداد گلبول های قرمز خون مشخص شود.
کبود شدن
کبود شدن حاصل برخورد با اجسام سخت می باشد که گاهی باخونریزی همراه است. معمولا کبودی هایی را که دلیلی برای آن ها یافت نمی شود و یا خیلی شدید هستند باید به دامپزشک نشان دهید. پوست در اثر خارش های مزمن تیره و پیگمانه می شود. اگر سگ از خارش ناشی از آلرژی و یا سایر عوامل تحریک کننده رنج می برد ممکن است برای تسکین خارش یا برطرف کردن تحریک خود را بخاراند. در پی این عمل کبودی های آبی در سطح پوست مشاهده خواهند شد. در نهایت پوست قطور شده برای دفاع ازخود تیره می گردد. همچنین وضعیت مشابهی در برابر سایش های مکرر در مناطق خاصی از بدن مشاهده می شود مانند استخوان های پستانی(Breast bone) که طی آن سفت شدن پستان ها درسگ هایی که پوشش متراکمی دارند دیده می شود. قطور شدن پوست در قسمت های خارجی مفصل آرنج نیز قابل رویت است. در حالت فوق این مناطق معمولا چروکیده شده و موها می ریزد و به دنبال آن سفت و سیاه می گردد. تمام علائم فوق ناشی از تماس های مکرر با عوامل مضر و سطوح سخت می باشد. پینه ها نیز که در روی مفصل آرنج و مفصل خرگوشی و مفصل رانی و لگنی تشکیل می شود از واکنش های دراز مدت دفاعی به حساب می آیند. بهترین راه برای جلوگیری از تشکیل شدن آن فراهم آوردن بستری نرم است که همیشه باید زیر سگ پهن باشد.


برآمدگی ها و برجستگی های سطح پوست (Lumps and Bumps)
وجود برآمدگی ها و برجستگی ها در سطح پوست نباید موجب نگرانی شود. اغلب این برجستگی ها مشکل آفرین نمی باشند و می توان آن ها را برداشت نمود. بعضی ها هم بی اهمیتند و از وجودشان می توان صرف نظر نمود. زگیل مثال خوبی برای برآمدگی های فوق بوده که معمولا اهمیتی ندارد مگر آنکه برای صاحبش منظره ای ناخوشایند داشته باشد و یا به علت محل قرار گرفتنش سگ را ناراحت کند. با وجود این هر گاه توده ای غیر عادی در سطح پوست یافتید باید به آن توجه کنید و به دامپزشک نشان دهید. در سگ های پیر احتمال وجود تومورهای بدخیم زیاد است. در این زمینه برای حفظ جان سگ بهتر است با دامپزشک مشورت کنید.

نویسنده : دکتر مهرداد حلوایی متخصص فیزیولوژی جانوری و فلوشیپ کنترل آفات شهری و صنعتی از دانشگاه تسینگ هواِ چین