استفراغ (Vomiting)
استفراغ دارای علل مختلفی است که در این میان بعضی ها حاد تر و خطر ناکتر هستند. در صورتی که حیوان تنها یک بار استفراغ کند و ظاهر سالم و سرحالی داشته مشکل دیگری را نشان ندهد جای نگرانی نیست. زیرا این حالت به علت تغییر غذا و خوردن زباله و یا خوردن بعضی از گیاهان می باشد. بهتر است یک روز به او غذا نداده و کمی به حیوان یخ بخورانید. به زودی مشکل برطرف می شود. بعد از آن از یک جیره غذایی تنظیم شده مثل غذای نوزاد و یا همبرگر آب پزشده به همراه برنج آب پز(بهتر است چرب نباشد) را به مدت چند روز استفاده نمایید. چنانچه حیوان استفراغ های پیاپی و شدید به همراه سایر علائم همچون اسهال، پریشانی و یا غش را نشان دهد حیوان را به نزد دامپزشک ببرید. اگر در استفراغ حیوان خون و سایر مواد غیر عادی مشاهده کردید موضوع راجدی بگیرید. استفراغ ممکن است به دلیل عفونت های ویروسی انسداد ناشی از اجسام خارجی، تومورها، عفونت لوزالمعده و بیماری های کبدی و کلیوی ایجاد شود.

اسهال (Diarrhea)
اسهال یکی از نشانه های رایج بیماری های گوارشی است. در شرایطی که با عارضه دیگری همراه نباشد به سادگی درمان می شود. در صورت وجود اسهال مداوم حتما نزد دامپزشک بروید و نمونه ای از مدفوع حیوان را به همراه داشته باشید. بدین ترتیب تشخیص او دقیقتر خواهد بود. اگر این امکان وجودندارد که نمونه را با خود ببرید باید بتوانید شرح کاملی از شکل و رنگ و قوام و میزان و حجم مدفوع ارائه دهید. این اطلاعات کلید درمان بیماری هستند. غذای غیر عادی و یا خوردن هرچیزی که قابل هضم نباشد از جمله دلایل بروز اسهال است. بیماری هایی مثل گاستروآنتریت ویروسی ناشی از کورونا ویروس و یا پارو ویروس که اسهال شدیدی به دنبال دارند با واکسیناسیون قابل پیشگیری هستند. سگی که اسهال دارد باید از نظر آلودگی به انگل های داخلی همچون کرم ها و کوکسیدیاها و ژیاردیا مورد آزمایش قرارگیرد.
برای درمان اسهال باید حیوان 24 ساعت از غذا محروم باشد. در این مدت فقط می توانید مقدارکمی آب به همراه برنج آب پز به حیوان بخورانید که این امر موجب کاهش شدت علائم بیماری خواهد شد. روز بعد می توانید از جیره کامل غذایی همانطور که درمورد استفراغ بیان شد استفاده کنید. اگر با این درمان اسهال برطرف نشد با دکتر دامپزشک تماس بگیرید .




یبوست (Constipation)
موقعی که حیوان بیش از یک یا دو روز مدفوع خود را دفع نکند بیانگر این است که دچار یبوست شده است. در این حالت ممکن است علی رغم تمایل دام به دفع مدفوع این امر صورت نگیرد. یبوست با علائمی همچون بی میلی و بی اشتهایی همراه است. اگر عارضه ادامه یابد علائم استفراغ نیز ظاهر میگردد. بعضی اوقات ممکن است ماده آبکی و خون آلودی دفع شود که مشابه اسهال است. و درعین حال روده بزرگ انباشته از مدفوع سفت و سخت می باشد.
ممکن است یبوست پس از خوردن غذاهایی که دارای فیبرکمتری هستند همچون استخوان، علف و کاغذ و سایر مواردی که قابل هضم نیستند ایجاد شود. در برخی موارد یبوست به دنبال بزرگ شدن غده پروستات و فتق و یا مشکلات ارثی درکلون ها ایجاد می گردد. برخی ازحیوانات مستعد ابتلا به یبوست هستند که باید مورد توجه و مراقبت قرار گیرند. بعضی دیگر مخصوصا آنها که موهای بلندی دارند به دلیل انسداد مناطق اطراف مقعد توسط پوشش بدنی به طور مکانیکی دچار یبوست می گردند. در این حالت عبور مدفوع به خارج میسر نخواهد بود. اگر سگ از این نوع نژاد است به این مسئله توجه کنید و مراقبش باشید.


نفخ (Bloat)
نفخ و چرخش و اتساع معده ناشی از گاستریت حاد خیلی سریع اتفاق افتاده و اغلب کشنده است و پیش از آنکه متوجه عارضه شوید موجب مرگ حیوان می شود. این بیماری در سگ های سینه فراخ مشاهده می گردد بدین صورت که به دنبال انباشته شدن معده از گاز و مایع و تورم آن این عضو در طول محور خود پیچ می خورد. در این حالت سگ دچار شوک گردیده که به منظور جلوگیری از مرگ حیوان می بایست هرچه سریعتر به درمان نفخ و چرخش معده اقدام نمود. سابقه سگ مبتلا به نفخ حاکی از آن است که حیوان غذای زیادی خورده و پس از آن مقدار زیادی آب نوشیده است و به دنبال آن دو یا سه ساعت بعد فعالیت بدنی زیادی داشته است. اولین علامتی که درسگ مبتلا بروز می کند بی قراری است. به دنبال آن شکم متورم و سفت می شود به طوری که اگر ضربه آرامی به شکمش وارد کنید تولید صدای طبل مانند می کند. بهترین کار برای نجات حیوان عمل جراحی است که بلافاصله بعد از مشاهده علائم انجام می گیرد. طریقه آن به گونه ای است که به سرعت از فشار هوای داخلی معده کاسته شده و چرخش معده اصلاح می گردد. علاوه بر اینکه تزریق داخل وریدی سرم موجب تقویت جریان خون می شود تنظیم مایع اتو الکترولیت ها را نیز دربدن به همراه دارد. تغییر شرایط زندگی و جیره غذایی حیوان به تنهایی نمی تواند حیوان را ازابتلا به نفخ مصون بدارد.


نارسایی بخش برون ریز لوزالمعده (Pancreatic Exocrine Insufficiency)
سگ های مبتلا به این بیماری دارای اشتهای زیادی بوده ولی درعین حال وزنشان افزایش نمی یابد. مدفوع این حیوانات نیز دارای حجم زیاد و رنگ روشنی بوده بسته به میزان چربی و پروتئین های هضم نشده گاهی چرب و روغنی و بسیار بدبو است. این سگ ها قادر به تولید آنزیم های لوزالمعده نیستند. آنزیم های فوق در عمل هضم و جذب مواد غذایی دخالت می کنند. این نارسایی با تجویز آنزیم های لوزالمعده درمان می شود که معمولا آنها را به طور مستقیم به غذا اضافه می کنند. در کنار آن میزان پروتئین غذا باید متعادل بوده و از مواد غذایی کم چربی استفاده شود.




بادشکم (Flatulence)
خوردن پیاز، باقلا، کلم، گل کلم و دانه های سویا و سایر غذا های تخمیر شونده موجب باد شکم می شود. همچنین مورد مشابهی برای جیره هایی که دارای میزان بالایی شیر یا گوشت باشند دیده شده است. احتمال دارد با تغییر غذای سگ وضعیت بهتر شود. در غیر این صورت بهتر است حیوان را نزد دامپزشک ببرید. شاید مشکل خاص دیگری وجود داشته باشد.


خوردن مدفوع ((Eating Stool
کوپروفاژی (Coprophagy) یا خوردن مدفوع معمولا درسگ های کوچک دیده می شود. باید این عادت ناخوشایند و غیر بهداشتی را از بین ببرید. اضافه کردن بعضی از چاشنی های گوشت به غذا نتیجه جالب توجهی داشته است. زیرا باعث می شود مدفوع بوی بدی پیدا کند (سگ ازخوردن آن امتناع می ورزد). گاهی اوقات تغییراتی در جیره غذایی می تواند مشکل را حل کند. اگر هیچ یک از تدابیر فوق موثر واقع نگردید به دامپزشک مراجعه نمایید. شاید حیوان به کمبود غذایی خاصی مبتلا باشد. خوردن مدفوع حالت مشمئز کننده ای را در شما ایجاد کرده و باعث دلزدگی شما از حیوان می شود. وقتی متوجه این عمل شدید به شدت با انجام آن مخالفت کنید و با توجه به روش های تربیتی خاص این عادت را از سر حیوان بیاندازید.


سوزش مقعد(Anal Iritation)
سگی که پشتش را گاز می گیرد، لیس می زند و یا برزمین می کشد از ناراحتی های مقعد رنج می برد. احتمالا در این حالت به دلیل تحریک حاصل ازمدفوع جامد و سفت مقعد سوزناک و متورم می شود. ممکن است کیسه های مقعدی پرشده باشند اولین قدم در کاهش درد یافتن علت بیماری است. تمیزکردن مقعد با آب گرم و اضافه کردن ژل و سایر ترکیبات مسکن از سوزش و درد حیوان خواهد کاست.


آبریزش از چشم (Watery Eyes)
ریزش شدید اشک در نژادهای کوچک بیشتر دیده می شود. نتیجه آن مرطوب شدن اطراف چشم و قسمت های پایینی چهره بوده که التهاب موضعی و یا عفونت پوست را به دنبال خواهد داشت. اغلب ترشحاتی که قهوه ای بدرنگی است اطراف موها را فرامی گیرد. این عارضه درنژادهایی با موهای سفید و روشن بیشتر مشخص می شود. آبریزش دارای دلایل متعددی می باشد متداول ترین آن سوزش چشم هاست. در این حالت مقدار فراوانی اشک از چشم ها ترشح می شود. دراین گونه موارد، زایل کردن عاملی که باعث سوزش چشم ها شده مثل زدودن موهای زیادی که دور چشم را گرفته اند و یا درمان کردن عفونت ها با آنتی بیوتیک و یا بازکردن مجرای اشکی بینی ای می تواند مشکل را حل کند.


بیماریهای پلک و مژه (Entropion and Ectropion)
برگشتگی پلک به سمت داخل یا خارج (انتروپیون و اکتروپیون)در دسته بیماری های مربوط به پلک طبقه بندی می گردد. معمولا در این حالت پلک پایین بیشتر درگیر می شود. در انتروپیون مژه ها با سطح قرنیه تماس یافته و برروی آن کشیده میشوند و موجب سوزش این عضو می گردند. این عارضه ممکن است به دنبال سانحه ایجاد شده و یا به دلیل نقص مادرزادی بروز نماید. اکتروپیون عارضه ای است که در آن پلک و مژه ها به سمت خارج کره چشم قرارگرفته اند و بیشتر در سگ هایی که پوست سر و صورتشان شل و چین و چروک دار است دیده می شود. در عین حال ممکن است تصادفات یا عوارض مادرزادی نیز در بروز آن موثر باشند. کاهش تونوسیته عضلانی در سگ های مسن نیز در ایجاد این عارضه بی تاثیر نمی باشد. نتیجه آنکه چشم به دلیل از بین رفتن نقش حفاظتی پلک به شدت آسیب پذیر می شود. در این گونه موارد عمل جراحی ترمیمی می تواند مفید باشد.


چشم گیلاسی (Cherry Eye)
غدد اشکی سگ ها در سطح داخلی پلک سوم واقع می باشند (غشاء صورتی رنگی که در موقع خواب ازگوشه چشم بیرون آمده و تمام سطح آن را فرامی گیرد). گاهی اوقات غدد اشکی بزرگ شده از گوشه چشم بیرون زده و به شکل قرمز رنگ و نرم دیده می شوند گرچه این عارضه در بسیاری از سگ ها مشکلزا نمی باشد ولی در اغلب موارد لازم است با استفاده از جراحی به برداشتن غده اشکی اقدام شود.


التهاب ملتحمه چشم (Conjunctivitis)
این عارضه التهاب غشاء مخاطی سطح داخلی پلک ها و قسمت هایی از کره چشم که سطح آن را پوشانیده است می باشد. علائم شامل قرمز و ملتهب گشتن بافت اطراف چشم است. در این حالت ترشحات آبکی و غلیظ از چشم جاری می شود. التهاب مذکور ممکن است ناشی از عوامل باکتریایی و ویروسی و یا آلرژیک بوده و یا در اثر برخورد اجسام خارجی با چشم ایجاد شود. همچنین در صورت در معرض قرار گرفتن چشم ها در برابر باد شدید این عارضه ایجاد می شود. این بیماری به راحتی درمان پذیر است. در صورت مشخص شدن عامل ایجاد کننده درمان اختصاصی علیه آن صورت می پذیرد.


زخم قرنیه (Corneal Ulcer)
قرنیه پرده شفافی است که سطح چشم را می پوشاند. در انسان استفاده از لنز ممکن است موجب پارگی و شکاف قرنیه شده که در این صورت چشم ها به شدت دردناک می گردند. در سگ ها نیز هر عاملی که باعث پارگی قرنیه بشود چنین عوارضی را به دنبال خواهد داشت. در این حالت سگ چشم هایش را به شدت می بندد و ترشحاتی در چشم ظاهر می شود. این ترشحات از محل جراحت تراوش می گردند. زخم های قرنیه را باید به سرعت تحت درمان قرار داد زیرا در غیر این صورت عوارض شدید ثانویه و احیانا نابینایی را درپی خواهد داشت.
.
گلوکوم (Glaucoma)
گلوکوم در اثر افزایش فشار داخلی کره چشم پدیدار می گردد. ازدیاد فشار داخلی چشم تخریب بافت های چشم را به همراه خواهد داشت که درنهایت منجربه کوری و کاهش دید می شود. سگ های مبتلا ممکن است با چشم های نیمه باز نگاه کنند. در این حالت چشم ها بزرگ تر و صلبیه چشم قرمز و داخل چشم کدر می شود. در مراحل پیشرفته درد بسیار شدیدی ایجاد می گردد و نیاز به درمان فوری دارد.


خشکی چشم (Dry Eye)
در بعضی از سگ ها ترشح اشک کافی نبوده و نمی تواند سطح چشم را مرطوب و لغزنده نگه دارد. بدین ترتیب چشم فاقد هرگونه حفاظی می شود که پیامد آن خشکی چشم می باشد. در این حالت ممکن است قرنیه صدمه ببیند. تشخیص این عارضه به راحتی توسط کاغذهای جاذب کوچکی انجام می گیرد. این حالت به کمک اشک مصنوعی (Artificial tear) مرتفع می شود. بدین منظور باید روزانه چندین مرتبه این دارو در چشم چکانده شود. روش جراحی تخصصی نیز با استفاده از مرتبط نمودن یکی از مجاری غدد بزاقی به چشم صورت می گیرد.


کاتاراکت (Cataracts)
کدر شدن عدسی چشم را کاتاراکت گویند. عدسی قسمتی از چشم است که سبب بینایی می شود. این بیماری در سگ های پیر متداول تر است. کاتاراکت همراه با کدر شدن عدسی می باشد (مثل مرواریدهای کوچک). سپس عدسی به داخل چشم فرو می رود. این عارضه ممکن است ارثی باشد. بیماری ممکن است در هر سنی دیده شود. یکی از علل آن اثرات ثانویه دیابت می باشد. درجه کاهش بینایی از موجودی به موجود دیگر فرق می کند. در صورت بروز نابینایی با عمل جراحی می توان به بازگشت بینایی در حیوان کمک نمود.


آتروفی پیشرونده شبکیه (Progressive Retinal Atrophy)
آتروفی پیشرونده شبکیه یک بیماری ژنتیکی است که باعث تخریب سلول های شبکیه شده و به دنبال آن بینایی حیوان کاهش می یابد. بعضی نژادها مستعد ابتلا به این بیماری می باشند. کوری در این حالت با نژاد سگ مربوط است که می تواند از چند ماه تا چند سال به طول انجامد. اولین تظاهر بیماری کاهش دید در شب است. در این حالت صاحب دام متوجه برخی تغییرات رفتاری در حیوان خود شده که خصوصا در مکان های با نورکم بیشتر بارز می باشد. سپس در طی یک دوره چند ماهه یا چند ساله بیماری پیشرفت می کند و نتیجه همان کوری است. متاسفانه تاکنون درمانی برای این عارضه یافت نشده است.


عفونت های گوش ( (Ear Infections
این بیماری در سگ های دارای گوش های آویزان که از پوشش مویی بلندی برخوردارند متداول است. در این حالت محیط مرطوب و تاریک مجرای گوش حیوان زمینه لازم جهت رشد باکتری ها و قارچ ها و انگل ها را فراهم می آورد. همچنین ترشح بیش ازحد موم، تحریکات ناشی از آلرژی و اجسام خارجی در گوش نیز می تواند مشکلاتی را ایجاد نماید. بعضی نژادها مستعد ابتلا به چنین مشکلاتی هستند. در این عارضه گوش عفونی و دردناک و متورم شده و بوی نامطبوعی از آن به مشام می رسد. ممکن است سگ به گوش مبتلا چنگ زده و سرش را تکان دهد. علاوه بر آن در این حالت حیوان سر خود را به طرف گوش مبتلا خم می نماید. اگر به داخل گوش نگاهی بیاندازید می توانید موادی چرک مانند را که به طرف مجرای گوش ترشح می شوند ببینید. جهت درمان در این گونه موارد باید گوش درگیر را شستشو داد. در این صورت به منظور خارج کردن ترشحات و اجسام خارجی باید سگ را بیهوش کرد. عفونت های مزمن گوش چندان هم غیر معمول نیستند. در بعضی موارد با عمل جراحی به راحتی مایعات به بیرون کشیده شده و مجرای گوش باز می گردد ولی مشکل برای همیشه مرتفع نمی شود.


جرب های گوش (Ear Mites)
جرب های گوش انگل های میکروسکوپی مجرای گوش هستند. نتیجه فعالیت آنها ترشحات قهوه ای رنگ می باشدکه به شدت موجب خارش می گردند. آلودگی به جرب های گوش به کمک پماد های ضد انگلی مخصوص گوش قابل درمان می باشد. درمان باید به طور منظم و روزانه به مدت چند هفته ادامه یابد. بدین منظور می توان از پودر های ضدکک نیز استفاده نمود.


هماتوم لاله گوش (Aural Hematoma)
هماتوم گوش تورم نرمی است که به طور ناگهانی ظاهر شده و به دنبال آن خونریزی در غضروف گوش به وجود می آید. این عارضه بندرت دردناک شده و معمولا به دنبال مشکلات دیگر گوش مثل عفونت و یا جراحاتی که در اثر خراش های سر توسط خود سگ ایجاد می شود بروز می کند. گاهی نیز تکان های فوق العاده شدید ناحیه سر موجبات بروز این عارضه را فراهم می نماید. بیماری های خود ایمن هم می تواند در ایجاد این بیماری موثر باشد. با تخلیه ساده نمی توان عارضه را تحت درمان قرار داد. چرا که خیلی از هماتوم ها بایستی توسط روش جراحی باز شده لخته خون از آنها خارج گردد. سپس محل برش بخیه زده می شود. اگر با هماتوم کاری نداشته باشیم خون آن جذب خواهد شد ولی این حالت ظاهر بدی همچون گل کلم در گوش ایجاد می کند.


ناشنوایی (Deafness)
سگ ها در اثر جراحات، عفونت ها و ناسازگاری های دارویی، صداهای بسیار بلند و یا با افزایش سن قدرت شنوایی خود را از دست می دهند. علاوه بر آن ممکن است توله ها در هنگام تولد ناشنوا بوده و یا قدرت شنوایی شان کم باشد. این موارد در گروه ناشنوایی های مادرزادی قرار می گیرند. یک یا هر دو گوش ممکن است دچار کری گردد. تشخیص کری در سگ ها فوق العاده مشکل می باشد. علائم برجسته آن شامل عدم واکنش سگ به تحریکات صاحب دام و یا عدم پاسخ سگ به صداهای بلند خارج از دید حیوان می باشد. مثلا در عفونت های باکتریایی گوش میانی یا داخلی می توان با استفاده از آنتی بیوتیک حیوان را تحت درمان قرارداد. همچنین دامپزشک قادر است با جراحی برخی انسداد های مجرای گوش را رفع نماید. کری های موقتی که در اثر ضربه یا صدای بلند ایجاد شده باشد با گذشت زمان بهبود می یابند.


التهاب لثه و بیماری های دندان (Gingivitis and Dental Diseases)
بیماری های لثه و دندان در اثر عدم رعایت بهداشت دهان به وجود می آید. در عین حال ابتلا به این بیماری ها در برخی نژادها ارثی است. این عوارض عبارتنداز: دردناک بودن دندان، التهاب لثه که به راحتی به دنبال ضربه مختصر دچار خونریزی می شود و علاوه بر آن تنفس بد بو بوده ممکن است ترشحات زیادی از دهان حیوان خارج شود. اگر ریشه دندان های آسیا مبتلا گردد تورم مشخصی در صورت حیوان ظاهر می گردد. بازرسی مرتب دهان و حفظ بهداشت دندان ها بسیار با اهمیت است. هر چند وقت یکبار باید جرم گیری دندان ها صورت گیرد. برخی ازبیماری های دهان در ارتباط با مشکلات جدی و بیماری های عمومی مثل دیابت و یا بیماری های کلیه بروز می کند.


عفونت چین لب (Lip Fold Infection)
این عارضه در سگ هایی که پوست دهانشان آویزان باشد بروز می کند. در این حالت ذرات غذا و بزاق در آن تجمع می یابد. این حالت هنگامی قابل مشاهده است که جراحت های دهان عفونی گردد. ممکن است سگ با لیسیدن منطقه عفونی دیگری در سطح بدن عفونت را به دهانش منتقل نماید. به دنبال جاری شدن بزاق زیاد از دهان بوی نامطبوعی نیز به مشام می رسد. حیوان به دهانش چنگ زده پوست دور لب ها را جدا می کند. بنابراین باید چین لب ها تمیز نگه داشته شود. مخصوصا بعد از خوردن غذا با این عمل از بروز بیماری و عفونت جلوگیری خواهد شد.


سوختگی ها (Burns)
سوختگی در دهان عارضه ای عادی است. زیرا سگ ها از دهانشان برای بررسی هر چیز تازه ای استفاده می کنند. سوختگی های ملایم خود به خود بهبود می یابند. اما سوختگی های جدی تر مثل خوردن مواد شیمیایی سوزاننده به مراقبت های دامپزشکی نیازمند می باشند.


دستگاه عصبی (The Neurological System)
دستگاه عصبی از مغز، نخاع و رشته های اعصاب تشکیل شده است. این دستگاه پیام های حسی را دریافت کرده آنها را انتقال داده تجزیه و تحلیل می کند. به دنبال آن پیام های حرکتی برای کنترل عضلات و سایر اندام ها صادر می شود. عدم تعادل و ضعف و تغییر در تونوسیته عضلات و فلج کل بدن یا قسمتی از آن عمده ترین مشکلات عصبی به شمار می آیند. سایر موارد شامل تشنج و تغییرات نامعلوم و نامانوس در رفتار و خلق و خوی سگ می باشد.


تشنج (Seizures)
این عارضه عمدتا در اثر بیماری صرع به وجود می آید. عوامل ویروسی و باکتریایی و عفونت های قارچی از علل دیگر تشنج به شمار می آیند. تومورهای مغزی و ضربات وارده به سر نیز از عوامل موثر در به وجود آمدن این عارضه می باشند. در هنگام بروز تشنج به نظر می رسد که سگ هوشیاریش را از دست داده به پهلوی خود افتاده ناله کرده و دست و پا می زند. حیوان بیمار در این حالت مکررا ادرار و مدفوع خود را دفع می کند (برخلاف این موارد هرتغییری در خلق و خوی حیوان می تواند جزئی از تشنج به حساب آید).


صرع (Epilepsy)
صرع در مواردی اتفاق می افتد که انرژی متراکمی در مغز به طور ناگهانی آزاد می شود. ظاهرا هیچ دلیلی برای آن نمی توان مطرح کرد. ارسال پیام های الکتریکی فوق ناگهان متوقف شده و صرع فروکش می کند. مشاهده آن برای اولین بار بسیار ناراحت کننده است ولی به ندرت زندگی حیوان را مورد تهدید قرار می دهد

نویسنده : دکتر مهرداد حلوایی متخصص فیزیولوژی جانوری و فلوشیپ کنترل آفات شهری و صنعتی از دانشگاه تسینگ هواِ چین