"کلماکره" ششمین گنجینه بزرگ جهان در موزه های خارجی

[varona]

بسیاری از اشیای تاریخی و ارزشمند غار کلماکره که سال 68 به صورت اتفاقی در لرستان کشف شد و از آن به عنوان یکی از 6 گنجینه بزرگ کشف شده در جهان یاد می کنند امروز در اختیار دلالان آثار تاریخی و موزه های فرانسه، آلمان و ژاپن است.



غار کلماکره در شرق یکی از آخرین دره های صخره ای کوه آهکی مله و بخش مرکزی پلدختر در استان لرستان واقع شده است. پیشانی غار50/1 متر جلوتر از پایین دهانه آن است و این یکی از ویژگیهای غار کلماکره است که باعث پنهان ماندن آن از دیدگاه رهگذران، شکارچیان و شبانان بوده است.

حوضچه های پر از آب، دهلیزها و حفره هایی که مکان مخفی کردن اشیا درون غاربوده از جلوه های منحصر به فرد غار باستانی کلماکره به حساب می آید که به صورت اتفاقی توسط یک شکارچی پیدا شد.

اهالی منطقه می گویند پاییز سال 68 یک شکارچی محلی در تعقیب بز کوهی به این غار رسیده و آن را کشف کرده است. او در بازدید اول خود از این غار تنها یک سکه قدیمی پیدا کرد و آن را به عتیقه فروشی نشان داد. عتیقه فروش به او گفت به طور حتم در محلی که این سکه را پیدا کردی گنجی نهفته است.



شکارچی و همدستانش در ورود دوباره به غار اولین گنجینه غار کلماکره که شامل سکه و تعدادی مجسمه نقره ای از اشکال حیوانات و جامهای نقره ای را که مربوط به اوایل حکومت هخامنشی و اواخر دوره مادها بوده است از سقف غار کشف کردند و بسیاری از این آثار را به یغما برند.

وقتی اداره میراث فرهنگی آن زمان از این موضوع مطلع شد، کارشناسانش را به همراه جمعی از کوهنوردان کرمانشاه به بازدید از غار فرستاد. اما بعد از مدتی به این نتیجه رسیدند که ادامه کار کاوش بیهوده است و دیگر شی تاریخی در این غار وجود ندارد به همین دلیل غار را ترک کرده و تنها در محل ورودی غار دیواری کشیدند تا قاچاقچیان وارد آن نشوند که این کار مانعی برای ورود قاچاقچیان به غار نشد.

زمانی که آوازه پایان عملیات حفاظتی اداره میراث فرهنگی به گوش همگان رسید حفاران دندانشان را برای حفاری غیرمجاز و یافتن اشیای تاریخی دیگر تیز کردند و گروه‌های مختلفی از دلالان، مال‌خرها، دزدها، جاعلان آثار هنری و حفاران ساده‌لوح نیز مناظر و نمادهای زیبای غار را به ویرانه‌های مخروبه تبدیل کرده و آثار دیگری را یافته و دزدیدند.

حفاظت نکردن میراث فرهنگی از غار ورود غارتگران را آسان کرد

روزبه میرزایی کارشناس گردشگری در این باره به خبرنگار مهر می گوید: حفاظت نکردن از این غار باعث شد تا ورود دوباره متخلفان به داخل غار صدمات جبران ناپذیرتری به جاذبه های منحصر به فرد غار وارد کنند. این افراد به دلیل اینکه تصور می کردند اشیای دیگری در این غار پیدا می کنند قسمتهای غیر قابل دسترس غار را شکافته و آن را تخریب کردند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: به دلیل اینکه سازمان میراث فرهنگی آن زمان نتوانست آنگونه که شایسته بود از این غار شگفت آور حراست کند اکنون فقط ستونهای در هم ریخته شده غار باقیمانده و تمام دیواره های آن توسط مواد منفجره تخریب شده است.

وی افزود: مجسمه های این غار عمدتا نقره ای و شامل اشکال حیوانات وحشی، تنگهای نقره ای با برجستگیهای بسیار زیبا، ریتون و سکه های طلا و نقره هستند که حدود 114 شی از آن گنجینه بزرگ، اکنون در موزه فلک الافلاک خرم آباد نگهداری می شود.





میرزایی با اعلام اینکه بسیاری از پدیده های توصیف ناپذیر و طبیعی این مکان شگفت انگیز و آثار2700 ساله آن به امید گنج یابی توسط سوداگران آثار عتیقه منهدم شد بیان کرد: بسیاری از اشیای تاریخی این غار که اکنون در موزه نگهداری می شود اموالی است که از سارقان کشف و ضبط شده است.

وی ادامه داد: بسیاری از اشیا سرقت شده از غار کلماکره توسط غارتگران آثار تاریخی فروخته شدند بنابراین هیچ کس از تعداد دقیق اشیا غارت شده از این غار‌ خبر ندارد.

اولین اشیای ضبط شده از سارقان توسط کمیته انقلاب اسلامی پل ‌دختر عبارت بودند از ماسک طلایی از چهره‌ انسان، سه عدد گوش کوچک حیوان از جنس نقره، سه عدد گوش بزرگ حیوان از جنس نقره، دو عدد میله فلزی منحنی داس مانند، سه قطعه شمش نقره.

اکنون بخشی از گنجینه نقره‌ای کلماکره شامل 114 شی در موزه فلک ‌الافلاک، صد شی در موزه ایران باستان، دو شی در استان ایلام و دو شی در تبریز و موجود است

اما دو شی تاریخی دیگر نیز که از این غار سرقت شده است در حال حاضر در موزه میهو ژاپن، 30 شی درموزه لور فرانسه و تعدادی دیگر در موزه متروپلیتن آلمان به نمایش گذاشته شده است. همچنین بسیاری از اشیایی که سر از موزه ها و بازارهای خارجی در آورد در قالب یک نمایش ویژه در نیویورک، لس‌آنجلس، لندن و وین در معرض دید عموم گذاشته شدند.

اشیاى غار کلماکره به پادشاه خاصی تعلق ندارد

اشیای تاریخی گنجینه کلماکره به واسطه ظرایف هنری فوق‌العاده‌ای که در ساخت آنها به کار رفته است هریک به اندازه گنجینه‌ای ارزشمند هستند. اما به نظر می‌رسد استفاده از طلا به دلیل کمیاب‌ تر و گرانبها تر بودن، کمتر از نقره بوده است. بنابراین اشیا این مجموعه که علاوه بر تکنیکهای هنری والا به نوعی با این فلز مزین شده‌اند در مرتبه ممتازتری نسبت به سایر اشیا گنجینه قرار دارند.



اشیاى غار کلماکره به پادشاه خاصی تعلق ندارد اما در خزانه هخامنشیان در شوش نگهدارى مى شد تا اینکه کوروش بابل و بین النهرین را به تصرف خود در آورد و تمام خزائن را از معابد بابل به خزانه انتقال داد تا زمان حمله اسکندر که به دستور پادشاهى شوش، گنجینه این پادشاهى را از شوش که پایتخت زمستانى هخامنشیان بود به کوههایى در دره پل دختر که غار کلماکره در آن قرار داشت بردند و چهار نگهبان مأمور محافظت از این گنجینه شدند.

اما اسکندر ۱۷۰سال پادشاهى کرد و چهار نگهبان در طول عمر خود به نگهبانى از این گنجینه ادامه دادند و در حالى که امانتدارى خود را فراموش نکرده بودند با اسرارى در دل در جلوى غار مدفون شدند و در زمان کشف غار و گنجینه آن اجساد این چهار نگهبان که هر کدام دیگرى را با دستان خود دفن کرده بود پیدا شد.



انتهاي خبر / آژانس خبری روز / کد خبر 176066

[varona]

از نظر مختصات جغرافیایی این غار دارای طول جغرافیایی ۲۵: ۳۷: ۴۷ و عرض جغرافیایی ۴۳: ۱۱: ۳۳ می‌باشد و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۲۷۰ متر است«دهانه‌ی غار حدود ۳۰ متر پایین‌تر از قله کوه و تقریباً در محل تلاقی دیوارهای دره‌ای است که در ضلع شمالی کوه وجود دارد.

غار در قسمت شرقی و بر روی دیواره‌ای که از بالا تا انتهای دره به شکلی کاملاً مسطح کشیده شده است.

پیشانی غار یک و نیم متر جلوتر از پایین دهانه بوده و این خود یکی از ویژگی‌های این غار محسوب می‌شود.، همین موضوع هم علت پنهان ماندن آن از دیدگاه رهگذران احتمالی یا شکارچیان و شبانان بوده‌است.


بررسی‌های انجام شده مبین این مطلب است که غار کلماکره هیچ‌گاه راه سهلی نداشته و از دیرباز دست‌یابی به آن مشکل بوده‌است.»

«برای ورود به غار جز فرود از این ارتفاع و گذشتن از باریکه راهی بُزرو به طول ۱۰ متر به سمت ورودی دهانه‌ی غار راه دیگری وجود ندارد.

طول دهانه‌ی غار حدود ۲۰ متر و ارتفاع آن بین ۱تا۷ متر است. ورودی در جنوب دهانه قرار گرفته و کم‌ترین ارتفاع را دارد.

نور طبیعی تا عمق ۱۰ متری دهانه در این تالار رفت و آمد را ممکن می‌سازد ولی از آن پس تاریکی محض بوده و بدون استفاده از نور مصنوعی امکان پیشروی وجود ندارد.»


دسترسی به فضای داخلی غار که از چهار تالار نسبتاً بزرگ تشکیل شده و برخی ورودی‌های حفره‌ای آن نزدیک ۸۰ سانتی‌متر است، بسیار دشوار است. چند آبچال کوچک و بزرگ و مملو از آب در تالارهای دوم، سوم و چهارم غار دیده می‌شود.

ستون‌های رسوبی و آویزهای شکوهمند تالارها که برخی از آن‌ها کامل شده و تا ارتفاع ۱۵ متری قد برافراشته و به چکیده‌های سقف غار اتصال یافته‌اند، از جمله پدیدهای توصیف‌ناپذیر و طبیعی این مکان شگفت‌انگیز می‌باشند.
مساحت کلی فضاهای شناخته شده در غار حدود ۴۳۰۰ متر و طول فضاهای متصل به هم و شناخته شده مسیر فعلی آن حدود ۶۷۰ متر و ورودی دهانه آن دهانه‌ای طبیعی است که در دل صخره به سمت غرب باز می‌شود.

به‌طور کلی غار کلماکره در سازندهای آهکی کر تاسه شکل گرفته و باید آن را از نوع غارهای (سازند آهکی) به شمار آورد، هم‌چنین بعضی پدیده‌های تاریخی و فرهنگی در چگونگی شکل‌گیری تشکیلات درون غار بدون تأثیر نبوده‌است.

به نظر می‌رسد، اشکال بعضی از استالاگمیت‌ها نتیجه‌ی دخالت مصنوعی انسان در آن‌ها پیداست، به عنوان مثال ظرف سفالین شکسته موجود در تالار دوم روی استالاگمیت‌ها قرار گرفته که شکل آن‌ها دقیقاً شبیه کوزه‌ای بزرگ، سالم و مصنوع بشر است، که به مرور زمان روی آن را لایه‌ای از رسوبات آهکی پوشانده و قندیل آویزان شده آن شکل نامنظمی به خودگرفته است. این غار به‌طور تصادفی توسط یک شکارچی محلی در پاییز سال ۱۳۶۸ خورشیدی کشف شد.



از آن پس مورد تعرض قرار گرفت و غارت شد. به‌دنبال کشف غار گزارش‌هایی به دست آمد که منجر به کشف و ضبط غیر مترقبه مجموعه‌ای ارزشمند از اشیای تاریخی و فرهنگی از وابستگان شکارچی گردید.


اولین اشیای ضبط شده توسط کمیته انقلاب اسلامی پل‌دختر عبارت بودند از:

ماسک طلایی از چهره‌ی انسان، سه عدد گوش کوچک حیوان از جنس نقره، سه عدد گوش بزرگ حیوان از جنس نقره، دو عدد میله فلزی منحنی داس مانند، سه قطعه شمش نقره. علی‌رغم درگیری‌های جدی و عملی میراث فرهنگی محل با آثار و تبعات ناشی از آن قسمتی از این مجموعه به دست قاچاقچیان افتاده و به صورت غیر قانونی به خارج از کشور منتقل شد.



در این راستا در پشت سر تاجران اشیای هنری گروه‌های مختلفی از دلالان، مال‌خرها، دزدها، جاعلان آثار هنری و حفاران ساده‌لوح وجود داشتند که مناظر و نمادهای زیبا را تبدیل به ویرانه‌های مخروبه نمودند. بسیاری از اشیا به خارج از کشور راه یافت و تعدادی از آن‌ها در قالب یک نمایش ویژه در نیویورک، لس‌آنجلس، لندن و وین در معرض دید عموم گذاشته شدند.


تعداد قابل توجهی از این اشیا توسط یک تاجر عتیقه که سالیان دراز است با باستان شناسی ایران درگیر است، گرد آمد و آن‌ها را در کتابی تحت عنوان «گنجینه کوه‌ها و هنر مادها» در لندن به چاپ رسیده‌است.

(‌Mahboubian1995) اخیراً نیز برخی از اشیا این مجموعه توسط گالری هنر عتیقه فنیکس phoenix که در ژنو و نیویورک دفتر دارد، خریداری شده‌است. از سوی دیگر، قسمت اعظم این گنجینه با تلاش مقامات مسؤول ضبط و در مالکیت موزه‌های خرم‌آباد و موزه‌ی ملی ایران قرار گرفت.

در تیر ماه ۱۳۷۱ خورشیدی رسول بشاش پژوهشگر ایرانی مأموریت یافت که تعدادی از کتیبه‌های اشیا منسوب به غار را مورد مطالعه قرار دهد. وی موفق گردید برای اولین بار نام یک خانواده‌ی سلطنتی گم شده و یک سرزمین ناشناخته را معرفی نماید.

قطع نظر از دو کتیبه نوشته شده به خط آرامی کهن و آشوری نو که ممکن است مورد اخیر از تاراج‌های نینوا به این مجموعه راه یافته است، اسناد و مدارک متنوعی به دست‌ آمده که به طور مطمئنی نشان می‌دهد برای نگارش ظروف از سبک و خط میخی ایلامی جدید سوم ب(۵۸۵ تا ۵۳۹ ق.م) استفاده شده و عقاید روشنی جهت صحت و درستی کتیبه‌ها ابراز شده است.
(cf. vallt 1996 : Idem 1996 :29) لمبرت نیز موفق گردیده تعداد زیادی از کتیبه‌های مربوط به ظروف را قرائت نماید. وی در یادداشتی مقدماتی به نام ۲۲ شخص برخورد کرده که ۴ تن از آن‌ها عنوان شاهی دارند. قرائت کتیبه‌ها نشان می‌دهد، که این اشیا متعلق به سرزمین سمتی(ساماتوره) بوده و بنیانگذار آن پادشاهی به نام آمیریش فرزند دابالا می‌باشد. این گنجینه به خوبی ثروت فوق‌العاده این سلسله‌ی محلی را آشکار می‌سازد. بنابراین، شاهان سمتی که از کتیبه‌های موجود بر روی اشیا غار کلماکره شناخته شده‌اند احتمالاً قلمرو کوچک قبایلی را در جنوب لرستان فرمانروایی می‌کردند. این منطقه ممکن است مستقیماً تحت کنترل شاهان ایلامی در تمام دوران نئوایلامی نبوده باشد، هر چند رابطه‌ی گسترده بین مراکز شهری قدیم هم‌چون شوش و مناطقی که زندگی قبایلی در آن غلبه داشته وجود داشته‌است.

اولین گزارش در مورد غار کلماکره را آقای حسین غضنفری ارایه دادند و سپس در سال‌های ۱۳۷۱ و ۱۳۷۲ طی دو فصل آقای نصرت‌الله معتمدی در این غار دست به کاوش زد که متأسفانه هیچ نتیجه‌ای مبنی بر کشف اشیا را در بر نداشت. بنابراین قبل از این‌که باستان‌شناسان بتوانند فهرستی از آثار موجود در غار را تهیه کنند، این غار مورد هجوم و تخریب روستاییان و چپاولگران آثار باستانی قرار گرفت و صدها اثر باستانی آن را به تاراج بردند.


اطلاعات به دست آمده از اشیای منسوب به غار کلماکره حاکی از آن است که:


این مجموعه یکی از شش گنجینه‌ی بزرگ کشف شده در جهان است. وجود سفال‌های نئوایلامی در درون غار می‌تواند مدرکی معتبر در تأیید محل این گنجینه باشد.


شاهان «ساماتی» که از کتیبه‌های موجود در گنجینه‌های بزرگ نقره‌ای کلماکره شناخته شده‌اند، احتمالاً در آخر دوره ایلامی نو جزیی از خزانه‌ی سلطنتی خود را به این محل سپرده‌اند.


بنابراین، به هنگام زوال ایلام و قدرت گرفتن تدریجی امپراطوری هخامنشی (۵۸۵ تا ۵۳۹ ق.م) بخشی از گنجینه‌ی سلطنتی و ثروت ملی کشور در غار کلماکره نگه‌داری شده‌است.

از سوی دیگر مناظر و نمادهای بسیار بدیع و زیبای غار می‌تواند از مواریث ارزشمند طبیعی کشور به شمار آید. هم‌چنین وجود آثار و بقایای گذشته، ارزش فرهنگی نیز به آن داده‌است.


بسیاری از پدیده‌های توصیف‌ناپذیر و طبیعی این مکان شگفت‌انگیز و آثار۲۷۰۰ ساله آن به امید گنج یابی توسط شکارچیان آثار عتیقه منهدم شده‌است.


از مناظر طبیعی و دیدنی که می‌تواند در بحث گردشگری و سیاحتی غار کلماکره مطرح شود این‌که روستاهای طاق ملک حسین و دره باغ در مسیر صعود به غار از روستاهایی هستند که در فصول زمستان و بهار مسکن عشایر کوچ رو بوده و علاوه بر این طبیعت زیبای منطقه در حاشیه‌ی رودخانه خروشان کشکان، مسیر صعود به این غار که از طریق تنگه‌ای صخره‌ای با مناظری ویژه صورت می‌گیرد و بالاخره صحنه‌هایی رویایی از استالاگمیت‌ها و استالاکتیت‌های طلایی رنگ غار، حوضچه‌های پر از آب، دهلیزها و حفره‌هایی که مکان مخفی نمودن اشیای درون غار بوده‌اند، از جلوه‌های منحصر به فرد این غار شگفت‌انگیز است که چشم هر بیننده‌ای را صیقل می‌دهد.