آیا میدانید سالانه 2 میلیون طاقه پوست کروکودیل در دنیا تجارت می‌شود که هر طاقه آن ارزشی معادل 10 هزار دلار دارد. ارزش هر کیلو‌گرم از گوشت این حیوان حرام‌ گوشت نیز به 17 دلار می‌رسد .
کلیاتی پیرامون تمساح
کروکودیل یکی از نادر گونه‌هایی است که از دوران‌های ماقبل تاریخ تاکنون باقیمانده است. زیست‌شناسان، دلیل مهم زنده ماندن این موجود از ماقبل تاریخ تا امروز را سازگاری کامل او با شرایط جغرافیایی و ساکنین رودخانه‌ها و دریاچه‌ها می‌دانند. هرگاه به چشمان سبز اما بی‌حالت کروکودیل‌ها نگاه کنید، به راحتی در می‌یابید چرا این موجود قهرمان بسیاری از داستان‌ها و افسانه‌هاست. پراکندگی کروکودیل در چهار قاره (آسیا، آمریکا، اقیانوسیه و آفریقا) می‌باشد، گونه‌ای از این حیوان نیز در کشور ما وجود دارد که به نام کروکودیل پوزه کوتاه (Crocodylus Palustris) یا تمساح ایرانی (مردابی) معروف است و به زبان محلی (بلوچی) گاندو گفته می‌شود. در ایران نیز در اطراف رودخانه‌ی سرباز، که از ارتفاعات جنوب ایرانشهر سرچشمه گرفته و تا خلیج گواتر و دریای عمان ادامه دارد، و همچنین در مناطق باتلاقی و رودخانه‌های مرزی باهوکلات هم گاندو وجود دارد. براساس یک اعتقاد قدیمی در بین مردم بلوچ، گاندو محترم شمرده می‌‌شود و عقیده دارند که در هر برکه‌ای که تمساح وجود دارد در آنجا آب فراوان هست و براساس همین عقیده در صدد آزار آن نیستند. گاندو حیوانی خجالتی و کمرو است و برای دیدن آن باید مدت‌ها به انتظار نشست.
...

تمساح فقط در روز برای آفتاب گرفتن بر روی صخره‌‌های کنار رودخانه یا ساحل شنی از محل استراحت خود بیرون می‌آید و دهان خود را باز نگاه می‌دارد تا پرندگان از انگل‌ها و حشرات و بقایای مواد غذایی لابه‌لای دندان‌هایش استفاده کنند. مطابق آماری که در سال گذشته گرفته شد، تعداد گاندوها در ایران بین 120 تا 130 عدد تخمین زده شد. کروکودیل ایرانی معمولا بین 6 تا 10 سالگی بالغ می‌شود، اما تعداد محدودی از آنها به سن بلوغ می‌رسند. طول این حیوان معمولا 120 تا 150 سانتیمتر است اما بزرگ‌ترین کروکودیل که در ایران مشاهده شده 6/3 متر بوده است.
مصارف کروکودیل در جهان : با توجه به کاربرد گسترده پوست کروکودیل (هر قطعه خام آن در جهان هم اکنون حدود 275 دلار و هر قطعه دباغی شده آن حدود 600 دلار می‌باشد) و کیفیت گوشت آن (برای کنسروسازی و صادرات که حدود قیمت هر کیلوگرم آن برابر با 7 دلار می‌باشد). گوشت کروکودیل در حال حاضر در بسیاری از نقاط جهان مصرف می‌شود. چینی‌ها از صدها سال پیش از سوپ کروکودیل برای علاج آسم و بیماری‌های تنفسی استفاده می‌کردند. با توجه به استفاده از پودر استخوان کروکودیل برای معالجه بسیاری از سرطان‌ها و بیماری‌های لاعلاج و سایر ضمایم و شرایط مناسب برای پرورش آن در ایران و سازگاری این حیوان با شرایط پرورشی مصنوعی، در صورت حمایت این بخش از تولید، امید آن می‌رود که این صنعت مثل سایر صنایع دامپروری رواج یابد و ایران به صورت یکی از قطب‌های تولید محصولات مختلف کروکودیل در آمده و ضمن تامین مصرف داخلی با صدور این محصولات به کشورهای منطقه و دوردست نقش چشمگیری داشته باشد. همین‌طور می‌توان با استفاده از ضایعات مرغداری‌ها، کشتارگاه‌ها، ماهی‌های حرام گوشت و کلا گوشت‌ها و ضایعات گوشتی که به هر شکل مصرف انسانی ندارند و مشکل دفع آنها در داخل کشور وجود دارد و یا تبدیل آن به پودر گوشت مخارج زیادی را متحمل می‌شود، این حیوان پر ارزش را پرورش داد. بچه کروکودیل‌ها در 24 ساعت به میزان کمی ماده غذایی جهت رشد و نمو نیاز دارند و به سرعت رشد می‌کنند. اصولا کروکودیل‌ها حیواناتی کم توقع هستند، هر نوع جانداری را که قادر باشند می‌خورند و به راحتی مردارخواری یا تغذیه دستی را می‌پذیرند. همینطور می‌توان با پرورش این حیوان، کشور را در بازار صادرات کروکودیل و فرآورده‌های آن وارد کرد و ارز زیادی از این راه وارد کشور نمود. در حال حاضر استرالیا بزرگترین صادرکننده بچه کروکودیل و سایر محصولات آن به سراسر دنیا می‌باشد و در سال 11 هزار پوست کروکودیل تولید می‌نماید که یک درصد نیاز جهانی این محصول است.
مراکز صنعتی پرورش کروکودیل
پرورش کروکودیل به صورت تجاری و صنعتی اولین بار در سال 1980 در استرالیا شروع شد. این صنعت در آغاز با 18 مزرعه شروع به کار کرد که عموما در کوئینزلند، اراضی شمالی و غرب استرالیا قرار داشتند. محصول اصلی این مزارع پوست و گوشت است. کیف‌های با کیفیت بالا، چکمه، کمربند و چمدان از چرم کروکودیل تهیه می‌شود. کروکودیل‌های آب شور استرالیا به علت مدیریت صحیح پرورش، بهترین پوست را در میان سایر کروکودیل سانان تولید می‌کنند. در مقایسه با درخواست جهانی، استرالیا فقط یک درصد چرم و گوشت مورد تقاضا را تولید می‌کند و تولید جهانی نسبت به پنج سال گذشته دو برابر شده است. رقبای اصلی استرالیا در این صنعت عبارتند از زیمباوه، پاپوآ گینه نو و اندونزی. صنعت پرورش کروکودیل همانند سایر فعالیت‌های دامپروری و کشاورزی نیاز به کار دقیق و دیدی وسیع برای موفقیت و پیشرفت دارد.
روش‌های نگهداری
حداقل فضا برای پرورش هر قطعه تمساح، یک مترمربع است. هر تمساح اغلب سالی یک بار و گاه دو بار و هر بار ۲۰ تا ۶۰ تخم می‌گذارد و دارای سرعت رشد بالایی است. به منظور ایجاد فضای مناسب که براساس شرایط منطقه متفاوت است، می‌توان از سیمان، آجر یا پلاستیک استفاده نمود. بچه کروکودیل‌ها را از 1 الی 12 ماهگی در فضاهای سرپوشیده یا مسقف نگهداری می‌کنند. کروکودیل‌ها را 1 الی 3 سال در محیط سرباز با شرایط طبیعی نگهداری می‌کنند. محوطه‌ها شامل یک قسمت آبگیر و یک قسمت خشک و آفتابگیر می‌باشند. در هنگام تکثیر استفاده از جمعیت‌های کوچکتر به صورت یک نر بالغ و چندین ماده بالغ توصیه می‌شود که در بعضی از مزارع هنگام جفت‌گیری از یک نر به علاوه یک ماده نیز استفاده می‌‌شود. برای تغذیه نوزادان عموما از گوشت قرمز و ضایعات کشتارگاهی، سر مرغ و سنگدان و... به علاوه افزودنی‌های مینرال استفاده می‌شود. کروکودیل‌ها غذای کمی می‌خوردند (حیوان بالغ روزی 500 گرم) و دستگاه گوارش آنها به آهستگی فعالیت می‌کند و هفته‌ای یک بار دفع مدفوع دارند. کشتار و پوست‌کنی کروکودیل‌ها بین یک الی سه سالگی انجام می‌شود که طول آنها به 5/1 الی 2 متر می‌رسد.
بازارها
بهترین بازارها برای پوست کروکودیل آب شور استرالیا عبارتند از: ژاپن، فرانسه و در مرحله دوم سنگاپور و ایتالیا. استرالیا چرم خام را برای دباغی و تبدیل به چرم با کیفیت عالی صادر می‌‌کند. پوست به صورت سنتی به دو صورت پوست شکم و پوست شاخدار پشت صادر می‌شود. قیمت پوست، به پهنای سینه و شکم و سالم بودن آن بستگی دارد. قیمت 34 سانتیمتر پوست شکم از نوع درجه یک 355 دلار استرالیا و درجه دو 266 دلار استرالیا و 177 دلار برای درجه سه می‌باشد. البته قیمت یک تخته پوست خام به طور متوسط برابر 295 دلار آمریکا و دباغی شده آن برابر 600 دلار است.

یکی از مهمترین منابع درآمدزا و اشتغال‌زا برای اکثر جوامع، پرورش حیوانات مفید، اهلی و به طور کلی‌تر صنعت دامپروری است. تهیه مواد غذایی، دارویی، پوشاک، منسوجات و در برخی مواقع حمل و نقل مواردی است که رابطه مستقیمی با این صنعت پیدا می‌کند به همین دلیل جمعیت دامی یک کشور همانند سایر منابع طبیعی خدادادی همچون نفت و ذخایر زیرزمینی، بخشی از سرمایه‌های ملی را تشکیل می‌دهند، با این تفاوت که حیوانات برخلاف سایر منابع ذکر شده، ثروت متحرک بوده و اگر در حفظ و بقای آن تلاش شود، سرمایه هایی همیشگی، فناناپذیر و منابعی تجدیدشونده محسوب می‌شوند.کشور ما به خاطر برخورداری از آب و هوای متنوع، شرایط اقلیمی مطلوب و داشتن مراتع و زمین‌های حاصلخیز، از قدیم به عنوان یکی از مهمترین مناطق پرورش‌دهنده دام در بین کشورهای همسایه و هم‌جوار خود به حساب می‌آمده به طوری که در یک مقطع، جزو کشورهای صادرکننده تولیدات دامی بوده است اما متاسفانه در دهه‌های اخیر به یکی از واردکنندگان عمده فرآورده‌های خوراکی دام تبدیل شده است. از اواسط سال گذشته با پیگیری‌های به عمل آمده در سازمان دامپزشکی کشور و پس از تبیین توجیهات اقتصادی و فنی، فتوای جواز پرورش کروکودیل (تمساح) در کشور صادر شد و به عنوان یک صنعت نوظهور شروع به فعالیت کرد.
کروکودیل یا همان تمساح، حیوانی است مهره‌دار و تخمگذار که دارای خون جهنده بوده و فلس‌هایی در زیر پوست دارد . براساس نظریات کارشناسان، این حیوان دارای کاربردهای اقتصادی فراوان با ارزش افزوده بالاست به طوری که هم اکنون در بسیاری از کشورهای پیشرفته و در حال توسعه به شکل یک صنعت درآمده و از گوشت، پوست و سایر اجزای بدن حیوان، جهت مصارف صنعتی، دارویی و چرم‌سازی استفاده می‌شود.
...

جنبه های اقتصادی پرورش کروکودیل
در حال حاضر کروکودیل در بیش از 50 کشور جهان به صورت صنعتی پرورش می یابد. صنعت پرورش کروکودیل در ابتدا تاکید بر تولید، فروش پوست، نوزاد و جلوگیری از انقراض این جانور داشت. اما با گذشت زمان و مطرح شدن مشکل جنون گاوی و آنفلوآنزای مرغی، گوشت کروکودیل تبدیل به یک محصول لوکس و پرطرفدار گردید و با توسعه صنعت گردشگری و اثبات خواص دارویی شگرف موجود در گوشت، خون و استخوان این جانور، پرورش آن به تدریج حالت استراتژیک به خود گرفته است و بسیاری از کشورها جلوی صادرات زنده کروکودیل را گرفته و تمایل به انحصاری نمودن این صنعت دارند. هر تمساح اغلب سالی یک بار و گاه دو بار و هر بار بیست تا شصت تخم می‌گذارد و دارای سرعت رشد بالایی است، به طوری که به ازای مصرف هر یک کیلوگرم مواد غذایی، 1/1 کیلوگرم افزایش وزن دارد لذا پرورش آن امری کاملا مقرون به صرفه است.
خواص دارویی اجزای بدن تمساح
به گفته محققان، گوشت تمساح دارای خواص دارویی زیادی است و در درمان برخی بیماری‌ها مانند آسم، دردهای عضلانی و تقویت قوای بدنی کاربرد دارد. وجود عاملی به‌نام «کروکودیلین» در خون این جانور که قدرت آن تا ۵۰۰بار قوی‌تر از آنتی‌بیوتیک‌های موجود است و توانسته ویروس ایدز را در محیط آزمایشگاهی به‌آسانی از بین ببرد، این امید را در دل دانشمندان ایجاد کرده که با خون تمساح به جنگ ایدز روند. هم‌اکنون در کشورهای مختلف تحقیقات برای یافتن دارویی با استفاده از خون تمساح برای درمان این بیماری مهلک ادامه دارد. چند خاصیت دارویی در حال بررسی دیگر نیز به اجزای تمساح نسبت می‌دهند که استفاده از کروکودیلین در درمان عفونت‌های مقاوم به تمامی آنتی‌بیوتیک‌ها در سیستم تنفسی، ادراری از جمله آنهاست. همچنین از پودر استخوان تمساح برای درمان سرطان پوست که یکی از شایع‌ترین سرطان‌های شناخته شده است، استفاده می‌شود.استفاده از خون تمساح در سرم‌سازی و سم‌زدایی مجروحان شیمیایی مورد دیگر است. تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد از خون این خزنده می‌توان در سم‌زدایی از بدن مجروحان شیمیایی استفاده کرد.
روش های پرورش کروکودیل ( تمساح )
در حال حاضر به دو روش کروکودیل مورد نیاز جهت پرورش فراهم می شود پروش در اسارت کامل (Farming) و تهیه جانور از محیط زیست و پروش آن در اسارت (Ranching)
پرورش در اسارت کامل
در این روش چرخه پرورش کاملا در اسارت انجام می شود . بدین صورت که تخم، نوزاد و مولد مورد نیاز جهت ایجاد مزارع جدید تماما از مزارع دارای مجوز تهیه، سپس در مزرعه و شرایط پرورش صنعتی در اسارت کامل پرورش می یابند. این روش از نظر سازمان جهانی ناظر بر شرایط جانوران درحال انقراض (Cites) در سراسر دنیا بلامانع می باشد.
پرورش در اسارت پس از صید
روش دوم که بیشتر در کشورهای افریقایی و کشورهایی که جمعیت کروکودیل ها در حد قابل قبولی می باشد، متداول است. در این روش، تخم و یا نوزادان جانور از محیط صید و در شرایط کنترل شده صنعتی با درصد بقای بالا پرورش می یابند.
زیست شناسان بر این باورند که 90 درصد تخم های گذاشته شده توسط جانور در محیط، می تواند جمع آوری شود، بدون آنکه به جمعیت حیات وحش صدمه بزند.
طبق توافق به عمل آمده در معاهده Cites حداقل 5% از تخم های تبدیل شده به کروکودیل جوان باید به حیات وحش بازگردانده شوند تا از انقراض گونه جلوگیری شود.
به عنوان مثال در سال 1991 بیش از 58000 تخم از اطراف دریاچه Karbia زیمباوه جمع آوری شده و 5% آنها به محض آنکه آنقدر بزرگ شدند که در معرض خطر شکارچیان طبیعی نباشند، در طبیعت اولیه رها شدند و این روند هر ساله تکرار می شود.
سالن ها و محوطه های پرورش
بهترین دما برای پرورش تمساح 34-30 درجه سانتیگراد و رطوبت 75 درصد الی 90 درصد می باشد. نوزادان تا یک سالگی باید در سالن و فضای سرپوشیده باشند.
جانواران یک تا سه ساله و مسن تر در صورت مساعد بودن آب و هوای محیطی، می توانند در گردشگاه نگهداری شوند. در غیر اینصورت در گلخانه های بزرگ شرایط محیطی را برای آنها فراهم می نمایند. هر کدام از محوطه های پرورش یک آبگیر جداگانه دارد که مورد استفاده عموم جانوران آن محوطه قرار می گیرد. عمق مورد نیاز جهت نوزادان یک تا سه سالگی 300 تا 150 میلی متر می باشد و کروکودیل های چهارساله به بالا در آبگیرهای بزرگتر و عمیق تر نگهداری می شوند. آبگیرها به شکلی طراحی شدند که بتوان مرتبا به نظافت آن رسیدگی نمود.
ترکیب نگهداری مولدها می تواند به صورت یک نر و چندین ماده و یا یک نر به همراه یک ماده باشد. مساحت مورد نیاز براساس جداول سازمان دامپزشکی و نظام دامپروری در نظر گرفته خواهد شد.
تغذیه
تمساح نیز مانند سایر جانوران نیاز به جیره غذایی کامل شامل پروتئین، کربوهیدرات، ویتامین و املاح دارد که براساس شرایط منطقه می تواند از ضایعات کشتارگاهی، تلفات دامداری ها و مرغداری ها زیر نظر ادارات دامپزشکی و ضایعات صید ماهیان، نرم تنان به علاوه افزودنی های لازم فراهم شود.
گونه ها
22 گونه کروکودیل در جهان پراکنده است که با در نظر گرفتن مرغوبیت پوست و میزان تولید گوشت گونه های موجود در آفریقای جنوبی، استرالیا و تایلند، گونه های منتخب عبارت خواهند بود از 1- کروکودیل نیلوتی___2- کروکودیل جانستونی 3 - کروکودیل پروسوس4-کروکودیل سیامی. و کروکودیل پوزه کوتاه ایرانی (گاندو) بهترین گونه گوشتی و نمایشی می باشد
ذبح شرعی تمساح در ایران
از آنجا که شیلات ایران موافقت اصولی خود را با ایجاد اولین مزرعه پرورش تمساح در ایران، تنها در جهت استفاده پزشکی از خون، استخوان و حتی گوشت این حیوان دوزیست اعلام کرده بود، (هر چند در این میان سود اقتصادی ناشی از صادرات پوست و گوشت کروکودیل بی‌تاثیر نبوده است) لذا با صدور حکم ذبح شرعی تمساح در ایران، مشکل استفاده دارویی آن هم مرتفع خواهد شد و سازمان دامپزشکی کشور اعلام کرد که نسبت به نظارت بر ذبح شرعی آن اقدام خواهد کرد.
خطر انقراض تمساح مردابی :
تجارت تمساح‌ها و محصولات آنها درسطح جهانی و بین‌المللی از طریق کنوانسیون منع تجارت جهانی گونه‌های جانوری و گیاهی در معرض خطر انقراض (سایتیس) ‪CITES‬کنترل می‌شود. مطالعات و بررسی‌های کافی و مناسب جمعیتی این گونه تنها در هندوستان و سریلانکا صورت پذیرفته است و نشانگر آن است که جمعیت‌ها در حالی که عمدتا کوچک و جدا افتاده هستند، کاملا گسترده و پراکنده (مثل جمعیت این گونه در ایران) نیز هستند. هر چند که سریلانکا بزرگ‌ترین جمعیت وحشی این گونه را که به حدود دو هزار تمساح بالغ می‌شود، داراست ، اما جمعیت یادشده تنها در دو پارک ملی این کشور متمرکز شده است. دربررسی‌هایی که سال‌های دور برای نخستین بار روی این گونه در ایران صورت گرفت، تعداد تمساح‌ها بیش از ‪۵۰‬عدد عنوان شد و برخی ازکارشناسان در گزارش خود این تعداد را ‪۵۰‬یا ‪۱۰۰‬و شاید بیشتر عنوان کرده اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد، مهم‌ترین عامل تهدیدکننده تمساح مردابی درسطح جهانی تخریب زیستگاه عنوان شده‌است و در طبقه بندی‌های انجام شده در فهرست سرخ “آی.یو.سی.ان” ‪IUCN Red list‬این گونه در طبقه آسیب پذیر قرار گرفته است.

منابع:
سایت پزشکان بدون مرز
www.iranagrimagazine.com
مهندسی بهداشت محیط

( منابع: سایت مهندسی نبض سبز حیات ، سایت آدینه بوک وکشت دام صنعت.)
گردآوری: بیژن زحمتکش