ترومبوز شریانی در گربه (Feline Arterial Thromboembolism)

مقدمه

ترومبوآمبولی شریانی در گربه‌ها یکی از اورژانس‌های شدید و با مرگ‌ومیر بالا در طب داخلی دام‌های کوچک محسوب می‌شود. شایع‌ترین شکل آن، ترومبوآمبولی در محل دوشاخه شدن آئورت به شریان‌های ایلیاک است که به نام Saddle Thrombus شناخته می‌شود. این وضعیت اغلب به‌طور ناگهانی بروز کرده و با درد شدید و از دست رفتن عملکرد اندام‌های خلفی همراه است.

علل و بیماری‌های زمینه‌ای

بیش از ۹۰ درصد موارد ترومبوآمبولی در گربه‌ها با بیماری‌های قلبی مرتبط هستند. کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک شایع‌ترین علت بوده و در بسیاری از بیماران، ترومبوز اولین علامت بالینی بیماری قلبی تشخیص‌داده‌نشده است. سایر علل شامل نئوپلازی‌ها و حالات افزایش‌دهنده انعقادپذیری خون می‌باشند، اما شیوع کمتری دارند.

پاتوفیزیولوژی

اتساع و اختلال عملکرد دهلیز چپ باعث رکود جریان خون شده و شرایط تشکیل لخته را فراهم می‌کند. ترومبوس تشکیل‌شده پس از جدا شدن، در شریان‌های محیطی گیر افتاده و منجر به ایسکمی حاد، درد شدید، اختلالات متابولیک و در موارد شدید نکروز عضلانی و آسیب کلیوی ثانویه به بازپرفیوژن می‌شود.

علائم بالینی و تشخیص

تظاهر کلاسیک شامل درد شدید ناگهانی، فلجی یا پارزی اندام‌های خلفی، سردی اندام، رنگ‌پریدگی یا سیانوز پدال‌ها و عدم لمس نبض فمورال است. تشخیص بر اساس معاینه بالینی، اکوکاردیوگرافی برای بررسی بیماری قلبی زمینه‌ای و ارزیابی آزمایشگاهی جهت تشخیص اختلالات الکترولیتی، کلیوی و عضلانی انجام می‌شود.

درمان

کنترل درد و پایدارسازی

کنترل درد شدید با اوپیوئیدها اولویت اصلی درمان است. هم‌زمان باید نارسایی قلبی، اسیدوز متابولیک، اختلالات الکترولیتی و دهیدراتاسیون مدیریت شود. در صورت وجود نارسایی احتقانی قلب، اکسیژن‌تراپی و درمان دارویی مناسب ضروری است.

درمان ضدترومبوتیک

درمان رایج شامل استفاده از داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت است. هدف اصلی جلوگیری از پیشرفت لخته و پیشگیری از آمبولی‌های جدید است. کلوپیدوگرل به‌عنوان داروی انتخابی در پیشگیری از عود ترومبوز شناخته می‌شود و اثربخشی آن نسبت به آسپیرین بیشتر گزارش شده است.

ترومبولیز

استفاده از داروهای ترومبولیتیک مانند آلته‌پلاز می‌تواند باعث حل سریع‌تر لخته شود، اما با ریسک بالای آسیب بازپرفیوژن و نارسایی کلیه همراه است. این روش تنها در مراکز مجهز و با انتخاب دقیق بیمار توصیه می‌شود.

جراحی ترومبکتومی

ترومبکتومی آئورت در مراکز تخصصی به‌عنوان یک گزینه درمانی مطرح است. مطالعات اخیر بقای تا ترخیص حدود ۵۰ درصد را گزارش کرده‌اند و در بیماران نجات‌یافته، بازگشت عملکرد حرکتی در درصد قابل‌توجهی مشاهده شده است.

پیش‌آگهی و درصد موفقیت

پیش‌آگهی ترومبوآمبولی شریانی در گربه به‌طور کلی محتاطانه تا ضعیف است. بیشترین مرگ‌ومیر در ۷۲ ساعت اول رخ می‌دهد. بقای تا ترخیص در بیشتر مطالعات بین ۳۰ تا ۴۰ درصد گزارش شده است. در موارد درگیری یک اندام یا حفظ نسبی حرکت در زمان مراجعه، شانس بقا می‌تواند به ۷۰ تا ۹۰ درصد افزایش یابد.

جمع‌بندی

ترومبوز شریانی در گربه یک اورژانس واقعی با نیاز به تصمیم‌گیری سریع و درمان تهاجمی است. کنترل درد، مدیریت بیماری قلبی زمینه‌ای و انتخاب صحیح روش درمانی نقش تعیین‌کننده‌ای در بقا و کیفیت زندگی بیمار دارند.

منابع

Guillaumin J. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2024
Aherne M. Today’s Veterinary Practice, 2021
Ray CC et al. Frontiers in Veterinary Science, 2025
Li J et al. Frontiers in Veterinary Science, 2025