تفاوت انگل داخلی و خارجی در سگها
تفاوت انگل داخلی و خارجی در سگها (آموزش کاربردی)
انگلها یکی از شایعترین مشکلات سلامتی در سگها هستند و به طور کلی به دو دسته تقسیم میشوند: انگلهای داخلی (Endoparasites) که داخل بدن زندگی میکنند و انگلهای خارجی (Ectoparasites) که روی پوست و مو فعالیت دارند. در این مقاله، تفاوتها را ساده و کاربردی توضیح میدهیم تا صاحب حیوان بتواند سریعتر تشخیص دهد چه زمانی نیاز به مراجعه است.
۱) انگل داخلی چیست؟
انگل داخلی در قسمتهای مختلف بدن زندگی میکند؛ شایعترین محل روده است، اما برخی انواع میتوانند خون، ریه یا قلب را هم درگیر کنند.
- کرم گرد (Roundworm)
- کرم قلابدار (Hookworm)
- کرم نواری (Tapeworm)
- کرم قلب (Heartworm / Dirofilaria) در مناطق درگیر
- برخی تکیاختهها (مثل Giardia) که به شکل اسهال دیده میشوند
- اسهال یا مدفوع نرم تکرارشونده
- استفراغ، گاهی دیدن کرم در استفراغ/مدفوع
- کاهش وزن یا رشد ضعیف (بهخصوص در تولهها)
- شکم برآمده در تولهها
- سرفه/خستگی زودرس (در موارد درگیری قلب/ریه)
۲) انگل خارجی چیست؟
انگل خارجی روی پوست و مو زندگی میکند و معمولاً باعث خارش، التهاب پوستی و گاهی انتقال بیماریها میشود.
- کک (Fleas)
- کنه (Ticks)
- مایتها/جرب (Mites: Sarcoptes, Demodex)
- شپش (Lice)
- خارش شدید، گاز گرفتن و لیسیدن پوست
- ریزش مو، دلمه، زخمهای پوستی
- شوره/پوستهریزی
- کمخونی در آلودگی شدید کک (تولهها و نژادهای کوچک)
- وجود کنه چسبیده یا «دانههای سیاه» کک روی مو
۳) جدول مقایسه سریع (داخلی vs خارجی)
| ویژگی | انگل داخلی | انگل خارجی |
|---|---|---|
| محل زندگی | داخل بدن (روده/خون/قلب/ریه) | روی پوست و مو |
| نشانه غالب | گوارشی، کاهش وزن، ضعف | خارش، التهاب پوستی، ریزش مو |
| راه انتقال | محیط آلوده، مادر به توله، شکار/خامخواری، پشه (کرم قلب) | تماس مستقیم، محیط، حیوانات دیگر، علفزار (کنه) |
| تشخیص رایج | آزمایش مدفوع/خون (بسته به نوع) | معاینه پوست، شانهزدن، اسکرپینگ پوستی، مشاهده کنه/کک |
| خطر برای انسان | برخی انواع قابل انتقال (بهویژه در تماس با مدفوع آلوده) | برخی انواع قابل انتقال/ایجاد گزش و حساسیت |
۴) علائم مهم که باید جدی بگیرید
- اسهال طولانی یا اسهال خونی
- استفراغ تکرارشونده
- کاهش وزن با وجود اشتها
- شکم برآمده در توله
- ضعف و کمخونی (لثه رنگپریده)
- خارش شدید و بیقراری
- ریزش مو و زخم/دلمه
- وجود کنه چسبیده
- شوره شدید یا پوستهریزی
- کمخونی در آلودگی کک (بهخصوص تولهها)
۵) پیشگیری کاربردی (برنامه ساده برای صاحبان)
الف) پیشگیری از انگلهای داخلی
- تولهها: ضدانگل طبق برنامه دامپزشک (معمولاً چند نوبت در ماههای اول)
- سگ بالغ: ضدانگل دورهای بر اساس ریسک (مثلاً هر ۳ ماه یا طبق سبک زندگی)
- آزمایش مدفوع دورهای (بهخصوص در اسهالهای تکراری)
- در مناطق درگیر: پیشگیری ماهانه کرم قلب طبق پروتکل منطقهای
ب) پیشگیری از انگلهای خارجی
- داروی ضد کک/کنه ماهانه یا طبق محصول (اسپاتآن/قرص/قلاده)
- کنترل محیط: شستوشوی جای خواب، جاروبرقی منظم، درمان همزمان همه حیوانات خانه
- چک روزانه بعد از پیادهروی در علفزار (کنه)
۶) درمان: اصول و اشتباهات رایج
- نوع انگل باید مشخص شود (مدفوع/پوست/معاینه) تا داروی درست انتخاب شود.
- دوز و فاصله مصرف باید دقیق باشد؛ کمدوزی باعث شکست درمان میشود.
- در انگل خارجی: درمان همزمان حیوان + محیط + سایر حیوانات ضروری است.
- دادن داروهای نامرتبط (مثلاً ضدکک برای درمان کرم روده)
- قطع زودهنگام درمان با اولین بهبود
- عدم درمان همزمان محیط در آلودگی کک
- مصرف داروهای غیرمجاز یا بدون نسخه در تولهها/نژادهای حساس
۷) چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
- اسهال خونی، استفراغ مکرر یا علائم کمآبی دارید
- کاهش وزن سریع یا ضعف شدید دیده میشود
- کنه متصل وجود دارد (بهخصوص اگر بیحالی/تب هم هست)
- خارش غیرقابل کنترل یا زخمهای گسترده پوستی وجود دارد
- تولهها با بیحالی، کمخونی یا آلودگی شدید کک مواجهاند
ویدیو کوتاه (اختیاری)
ویدیو ۳۰–۶۰ ثانیهای از نحوه چک کردن کنه و شانهزدن برای کک، برای سئو و اعتماد کاربر عالی است.
منابع معتبر
پیشنهاد بکلینک: صفحات آموزشی انگلشناسی دامپزشکی دانشگاهی + ارجاع به AVMA/MSD.
سوالات متداول
از کجا بفهمم سگم کرم روده دارد؟
اسهال/استفراغ، کاهش وزن، شکم برآمده در تولهها و مشاهده کرم در مدفوع میتواند مطرح کند؛ اما تشخیص دقیق با آزمایش مدفوع است.
آیا کک فقط باعث خارش میشود؟
خیر. علاوه بر خارش و آلرژی پوستی، در آلودگی شدید میتواند کمخونی ایجاد کند، مخصوصاً در تولهها.
چرا با درمان کک دوباره برمیگردد؟
چون تخم و لارو کک در محیط میمانند. درمان باید همزمان روی حیوان و محیط و همه حیوانات خانه انجام شود.
هر چند وقت یکبار ضدانگل داخلی لازم است؟
وابسته به سن و ریسک است (تولهها برنامه نزدیکتر دارند). برای سگ بالغ، برنامه دقیق را دامپزشک بر اساس سبک زندگی تعیین میکند.