پانکراتیت در سگ و گربه | علائم، تشخیص و درمان
GI Track / مقاله تخصصی داخلی
پانکراتیت در سگ و گربه
پانکراتیت (التهاب لوزالمعده) از آن دسته بیماریهایی است که میتواند با طیف وسیعی از شدت ظاهر شود؛ از یک بیاشتهایی ساده تا درد شکمی شدید و شوک. نکته مهم این است که هیچ علامت تکی بهتنهایی تشخیصی نیست؛ موفقیت درمان به یک رویکرد مرحلهای و تصمیمگیری درست در همان ساعات اول بستگی دارد.
پانکراتیت چیست و چرا اهمیت دارد؟
در پانکراتیت، آنزیمهای گوارشی در خود پانکراس فعال میشوند و التهاب ایجاد میکنند. پیامدها میتواند فقط محدود به دستگاه گوارش نباشد و روی کبد، روده، تعادل مایعات و الکترولیتها و حتی انعقاد خون اثر بگذارد. به همین دلیل است که درمان «فقط یک ضدتهوع» معمولاً کافی نیست.
علائم شایع و تفاوت سگ و گربه
در سگها
- استفراغ، بیاشتهایی، اسهال
- درد شکمی (prayer position)
- دهیدراسیون، ضعف، گاهی تب
در گربهها
- بیاشتهایی و بیحالی (گاه علامت اصلی)
- استفراغ ممکن است خفیف یا غایب باشد
- گاهی همراه با بیماریهای همزمان (triaditis)
علل و عوامل خطر
- رژیم پرچرب یا دسترسی به غذای چرب/اسکرپها (بیشتر در سگ)
- چاقی
- برخی داروها (وابسته به کیس و دوز)
- هایپرلیپیدمی و اختلالات متابولیک
- بیماریهای همزمان کبد و روده (بهخصوص در گربهها)
رویکرد تشخیصی مرحلهای (واقعبینانه و بالینی)
تشخیص پانکراتیت معمولاً با ترکیب شرح حال + معاینه + تست اختصاصی + تصویربرداری به دست میآید.
| مرحله | چه چیزی میخواهیم بفهمیم؟ | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|
| ۱ | شدت بیمار و نیاز به بستری | ارزیابی هیدراتاسیون، درد، علائم شوک، TPR |
| ۲ | درگیری سیستمیک/کمآبی/اختلالات همراه | CBC + بیوشیمی + الکترولیتها (در کیسهای متوسط/شدید) |
| ۳ | تقویت احتمال پانکراتیت | cPL برای سگ / fPL برای گربه (همراه تفسیر بالینی) |
| ۴ | 排除 انسداد، بررسی تغییرات پانکراس و روده | سونوگرافی شکم (ترجیحاً اپراتور باتجربه) |
مرجع علمی پیشنهادی: MSD Veterinary Manual
درمان پانکراتیت: اصولی، حمایتی و قابل اجرا
درمان پانکراتیت بیشتر حمایتی است و روی ۴ محور میچرخد: مایعات، کنترل درد، کنترل تهوع، تغذیه. سپس درمان مشکلات همراه (الکترولیت، عفونت ثانویه در صورت شواهد، و …).
۱) مایعات و الکترولیتها
- تصحیح دهیدراسیون و حفظ پرفیوژن
- پایش سدیم/پتاسیم/کلر در کیسهای بستری
- در موارد شدید: پایش فشارخون و خروجی ادرار
۲) کنترل درد (یک بخش حیاتی، نه اختیاری)
- درد کنترلنشده = بدتر شدن بیاشتهایی، استرس و کاهش همکاری
- در کیسهای متوسط/شدید، پروتکل ضد درد باید جدی گرفته شود
۳) کنترل تهوع و محافظت گوارشی
- هدف: کاهش استفراغ، امکان تغذیه زودهنگام
- در موارد انتخابی، محافظ مخاط معده/کاهش اسید کمککننده است
۴) تغذیه (رویکرد جدید و منطقی)
- وقتی تهوع و درد کنترل شد، شروع تغذیه زودهنگام معمولاً بهتر از NPO طولانی است
- در سگ: رژیم کمچرب و قابل هضم
- در گربه: اجتناب از گرسنگی طولانی بهخاطر ریسک لیپیدوز
مراقبت در منزل و توصیههای کاربردی به سرپرست
- وعدههای کوچک و متعدد با رژیم کمچرب (طبق برنامه دامپزشک)
- آب تازه همیشه در دسترس؛ در صورت استفراغ با آب، مراجعه فوری
- قطع کامل خوراکیهای چرب، تشویقیهای نامطمئن و غذای سفره
- پایش: اشتها، تعداد دفعات استفراغ، قوام مدفوع، سطح انرژی
سوالات متداول
آیا پانکراتیت مسری است؟
خیر. پانکراتیت یک بیماری التهابی/متابولیک است و مسری محسوب نمیشود.
آیا بعد از بهبود ممکن است دوباره برگردد؟
بله، در برخی بیماران مستعد، عود ممکن است رخ دهد. کنترل وزن، رژیم مناسب و حذف غذای چرب مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
آیا همیشه نیاز به آنتیبیوتیک وجود دارد؟
خیر. در بسیاری از موارد پانکراتیت، آنتیبیوتیک لازم نیست مگر شواهد قوی از عفونت یا سپسیس وجود داشته باشد.