داروهای مؤثر در سرطان و شیمیدرمانی گربهها
داروهای مؤثر در سرطان و شیمیدرمانی گربهها
اهمیت شیمیدرمانی در انکولوژی گربهها
شیمیدرمانی در گربهها عمدتاً با هدف کنترل بیماری، افزایش بقا و حفظ کیفیت زندگی انجام میشود. برخلاف پزشکی انسانی، هدف اصلی در دامپزشکی کنترل بالینی با حداقل سمیت است. انتخاب دارو به نوع تومور، گرید بدخیمی، وضعیت کلی بیمار و عملکرد کلیه و کبد وابسته است.اصول کلی انتخاب داروی شیمیدرمانی
گربهها نسبت به بسیاری از داروهای سایتوتوکسیک حساستر از سگها هستند و تحمل آنها به میلوسرکوبی و سمیت کلیوی محدودتر است. به همین دلیل دوزها محافظهکارانهتر بوده و فواصل درمانی طولانیتر انتخاب میشوند. پایش CBC و بیوشیمی قبل از هر سیکل درمانی الزامی است.داروهای اصلی شیمیدرمانی در گربهها
دوکسوروبیسین (Doxorubicin)
دوکسوروبیسین یکی از مؤثرترین داروهای ضدسرطان در گربهها است که با مهار توپویزومراز II و القای آپوپتوز عمل میکند. این دارو در نیدل سارکوما، لنفومهای با گرید بالا، کارسینوم پستان و سارکوماهای بافت نرم کاربرد دارد. دوز رایج 1 mg/kg وریدی آهسته هر 3 تا 4 هفته است. مهمترین عوارض شامل میلوسرکوبی تأخیری و سمیت کلیوی میباشد.سیسپلاتین و کاربوپلاتین
سیسپلاتین در گربهها ممنوع است و میتواند باعث ادم ریوی کشنده شود. کاربوپلاتین جایگزین ایمنتر است و در درمان کارسینومها و برخی سارکوماها استفاده میشود. دوز معمول کاربوپلاتین 180 تا 240 mg/m² هر 3 تا 4 هفته است. میلوسرکوبی عارضه اصلی آن محسوب میشود.وینکریستین (Vincristine)
وینکریستین با مهار میتوز عمل میکند و بیشتر در پروتکلهای لنفوم استفاده میشود. دوز معمول 0.5 تا 0.7 mg/m² وریدی هر 7 تا 14 روز است. نوروپاتی محیطی و یبوست از عوارض احتمالی میباشند.سیکلوفسفامید (Cyclophosphamide)
یک آلکیلهکننده کلاسیک که در پروتکلهای چنددارویی لنفوم و برخی کارسینومها استفاده میشود. دوز معمول 200 تا 250 mg/m² خوراکی یا وریدی هر 2 تا 3 هفته است. پایش برای سیستیت هموراژیک و میلوسرکوبی ضروری است.کلرامبوسیل (Chlorambucil)
داروی انتخابی در لنفومهای گرید پایین و بیماریهای لنفوپرولیفراتیو مزمن گربهها است. دوز رایج 2 mg به ازای هر گربه هر 48 تا 72 ساعت میباشد. تحمل دارو معمولاً خوب است و سمیت آن خفیفتر از سایر آلکیلهکنندهها است.لوموستین (CCNU)
لوموستین در درمان برخی لنفومهای مقاوم و تومورهای مغزی کاربرد دارد. دوز معمول 50 تا 60 mg/m² هر 6 تا 8 هفته است. سمیت کبدی و میلوسرکوبی تأخیری از عوارض مهم آن هستند.پردنیزولون
اگرچه یک داروی سایتوتوکسیک کلاسیک نیست، اما در بسیاری از پروتکلهای لنفوم و تومورهای لنفوئیدی نقش کلیدی دارد. دوز ایمنوساپرسیو 2 mg/kg/day خوراکی است. مصرف طولانیمدت میتواند پاسخ به شیمیدرمانی را تغییر دهد.سرطانهای شایع گربه و داروهای مؤثر
در لنفوم گربهها، ترکیب کلرامبوسیل و پردنیزولون در گرید پایین و پروتکلهای مبتنی بر دوکسوروبیسین در گرید بالا استفاده میشود. در نیدل سارکوما، دوکسوروبیسین و کاربوپلاتین بهعنوان درمان کمکی پس از جراحی و رادیوتراپی کاربرد دارند. در کارسینوم پستان، دوکسوروبیسین مهمترین داروی سیستمیک محسوب میشود.پایش درمان و عوارض
CBC باید 7 تا 10 روز پس از هر سیکل بررسی شود. پایش کراتینین و SDMA در گربههایی که دوکسوروبیسین یا پلاتینها دریافت میکنند ضروری است. تهوع، بیاشتهایی و لکوپنی از عوارض شایع هستند ولی معمولاً قابل کنترل میباشند.اشتباهات رایج درمانی
استفاده از سیسپلاتین در گربهها، عدم پایش کلیوی، کاهش فاصله سیکلها و انتخاب مونوتراپی در تومورهای تهاجمی از خطاهای مهم بالینی هستند.جمعبندی تخصصی
شیمیدرمانی در گربهها ابزاری مؤثر اما حساس است که نیازمند انتخاب دقیق دارو، تنظیم محافظهکارانه دوز و پایش منظم میباشد. موفقیت درمان بیش از هر چیز به تشخیص صحیح نوع تومور و طراحی پروتکل انکولوژیک مناسب وابسته است.رفرنسها
Withrow & MacEwen’s Small Animal Clinical Oncology
Plumb’s Veterinary Drug Handbook
Merck Veterinary Manual, Feline Oncology