PKD گربه؛ بیماری کلیه پلیکیستیک
مقاله شماره 12 — ژنتیک گربه
بیماری کلیه پلیکیستیک (PKD) در گربه: تشخیص و مدیریت
PKD یکی از مهمترین بیماریهای ژنتیکی گربههاست که بهخصوص در نژادهای پرریسک (مثل پرشین و اگزوتیک) اهمیت بالایی دارد. هدف این مقاله: تشخیص زودهنگام، کاهش سرعت پیشرفت نارسایی کلیه، و پیشگیری از انتقال بیماری در پرورش.
PKD در گربه چیست؟
Polycystic Kidney Disease (PKD) بیماریای است که در آن کیستهای متعدد در بافت کلیه تشکیل میشوند. این کیستها معمولاً بهتدریج بزرگتر و متعددتر میشوند و میتوانند ظرفیت عملکردی کلیه را کاهش دهند. نتیجه نهایی در بسیاری از موارد، بروز یا تشدید نارسایی مزمن کلیه (CKD) در سنین میانسالی تا سالمندی است.
ژنتیک و ریسک نژادی
PKD کلاسیک گربهها معمولاً یک بیماری ژنتیکی است و در برخی نژادها بیشتر دیده میشود. در بسیاری از منابع، ارتباط آن با واریانتهایی در ژن PKD1 مطرح است. از دید عملی، این یعنی:
- گربه ممکن است ناقل/مبتلا باشد اما ظاهراً سالم به نظر برسد.
- غربالگری قبل از پرورش میتواند از تولد بچهگربههای مبتلا جلوگیری کند.
علائم PKD و زمان مراجعه
علائم معمولاً زمانی دیده میشوند که عملکرد کلیه کاهش پیدا کند (CKD). شایعترینها:
- افزایش تشنگی و افزایش ادرار (PU/PD)
- کاهش اشتها، کاهش وزن
- استفراغ، بیحالی
- بوی بد دهان/زخم دهانی در CKD پیشرفته
تشخیص: سونوگرافی و تست ژنتیک
1) سونوگرافی کلیه
سونوگرافی روش رایج و بسیار کاربردی برای دیدن کیستهاست. مزیت اصلی: ارزیابی همزمان اندازه کلیه، ساختار پارانشیم، کیستهای دوطرفه/یکطرفه و سایر مشکلات همراه.
2) تست ژنتیک (غربالگری)
تست ژنتیک برای شناسایی وضعیت ژنتیکی (در پنلهای معتبر) بهخصوص در این موارد ارزشمند است:
- قبل از ورود به برنامه پرورش
- خرید/واگذاری گربههای نژادی پرریسک
- زمانی که سونوگرافی در سن پایین مبهم است یا نیاز به تصمیم پرورشی سریع دارید
پایش و چکلیست آزمایشها (برای مدیریت علمی)
| بررسی | چرا مهم است؟ | چه چیزی را دنبال میکنیم؟ |
|---|---|---|
| CBC | پایش آنمی CKD | PCV/HCT، رتیکولوسیتها |
| بیوشیمی | مرحلهبندی و روند | کراتینین/اوره، فسفر، آلبومین |
| SDMA | حساستر در مراحل اولیه | شناسایی زودتر افت عملکرد |
| آنالیز ادرار | تمرکزدهی ادرار و التهاب | USG، رسوب، وجود عفونت |
| UPC / پروتئینوری | پیشآگهی و درمان | شدت پروتئینوری |
| فشار خون | پیشگیری از آسیب کلیه/چشم | Hypertension و کنترل آن |
مدیریت مرحلهبهمرحله (واقعبینانه و کاربردی)
- تأیید تشخیص و مرحلهبندی CKD (با آزمایش و ادرار + فشارخون).
- هیدراتاسیون: آب کافی، غذای مرطوب/کنسروی، و برنامه مایعدرمانی در موارد لازم.
- رژیم کلیوی (در مراحل مناسب): کنترل فسفر، پروتئین با کیفیت، انرژی کافی.
- کنترل فسفر (در صورت بالا بودن) و استفاده از بایندرها با نظر دامپزشک.
- کنترل فشارخون در صورت هایپرتنشن.
- مدیریت پروتئینوری (در صورت وجود) بر اساس پروتکلهای CKD.
- پایش دورهای و تنظیم درمان بر اساس روند، نه فقط یک عدد.
ویدئو آموزشی (اختیاری)
اگر ویدئو کوتاه درباره نشانههای CKD در گربه و مراقبت خانگی دارید، لینک را جایگزین کنید.
پرورش مسئولانه: مهمترین کار برای کنترل PKD
چون PKD یک مشکل ژنتیکی شناختهشده است، مهمترین مداخله در سطح جمعیت نژاد: غربالگری قبل از جفتگیری است.
- اگر گربه برای پرورش است: تست ژنتیک/سونوگرافی غربالگری قبل از جفتگیری انجام شود.
- در صورت تایید PKD: معمولاً توصیه میشود گربه از چرخه پرورش خارج شود تا انتقال کاهش یابد.
- در واگذاری بچهگربههای نژادی: شفافیت درباره نتایج غربالگری اعتماد و سلامت نژاد را بالا میبرد.
سوالات متداول
آیا PKD با سونوگرافی همیشه مشخص میشود؟
سونوگرافی روش اصلی برای دیدن کیستهاست، اما دقت آن به سن، اندازه کیستها و کیفیت دستگاه/اپراتور وابسته است. در برنامه پرورش، ترکیب سونوگرافی و تست ژنتیک کمککننده است.
PKD درمان قطعی دارد؟
خیر. درمان قطعی برای حذف کیستها وجود ندارد. درمان بر مدیریت CKD و پایش عوارض تمرکز دارد.
آیا همه گربههای PKD حتماً دچار نارسایی کلیه میشوند؟
شدت بیماری متغیر است. برخی گربهها دیرتر و خفیفتر درگیر میشوند و برخی زودتر CKD نشان میدهند. پایش منظم تعیینکننده است.
آیا PKD مسری است؟
خیر. PKD یک بیماری ارثی است و از طریق تماس منتقل نمیشود.