دیابت ملیتوس در سگ چیست؟

دیابت ملیتوس در سگ معمولا نتیجه کاهش شدید یا فقدان عملکرد سلول‌های بتای پانکراس و کمبود نسبی یا مطلق انسولین است. برخلاف گربه، که در بعضی موارد احتمال رمیسیون وجود دارد، دیابت در سگ‌ها اغلب نیازمند درمان طولانی‌مدت و معمولا مادام‌العمر با انسولین است.

علائم کلاسیک شامل پلی‌اوری، پلی‌دیپسی، پلی‌فاژی و کاهش وزن است. در سگ‌ها کاتاراکت نیز یکی از یافته‌های شایع و گاهی زودرس محسوب می‌شود. اگر بیمار با بی‌حالی، بی‌اشتهایی، استفراغ، دهیدراتاسیون یا کتون مثبت مراجعه کند، دیگر با یک دیابت ساده طرف نیستیم و باید کتواسیدوز دیابتی یا بیماری بحرانی همزمان بررسی شود.

تشخیص دیابت ملیتوس در سگ

تشخیص دیابت نباید فقط بر اساس یک عدد قند خون بالا گذاشته شود. معیار بالینی قابل اتکا، وجود علائم سازگار با دیابت همراه با هایپرگلایسمی پایدار و گلوکوزوری است. قند خون نرمال ناشتا در سگ معمولا حدود ۷۵ تا ۱۲۰ mg/dL است و آستانه کلیوی گلوکز در سگ حدود ۱۸۰ mg/dL در نظر گرفته می‌شود؛ یعنی بالاتر از این محدوده، گلوکز وارد ادرار می‌شود.

حداقل بررسی‌های پیشنهادی در سگ مشکوک به دیابت

علائم بالینی مهم

سگ دیابتی معمولا با پرنوشی، پرادراری، افزایش اشتها و کاهش وزن مراجعه می‌کند. در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است کاتاراکت، هپاتومگالی، عفونت‌های تکرارشونده، بی‌حالی، دهیدراتاسیون و علائم کتواسیدوز دیده شود.

وجود بی‌اشتهایی، استفراغ، ضعف شدید، بوی کتون، تاکی‌پنه یا دهیدراتاسیون یعنی بیمار باید از نظر DKA، HHS، پانکراتیت، عفونت و اختلالات الکترولیتی بررسی شود.

درمان اصلی دیابت سگ: انسولین

در سگ، درمان استاندارد دیابت ملیتوس با انسولین تزریقی است. انتخاب‌های رایج برای شروع درمان شامل NPH و lente insulin هستند. در بیمار پایدار، غذاخور و بدون کتون، دوز شروع معمول حدود ۰.۲۵ تا ۰.۵ واحد به ازای هر کیلوگرم، زیرجلدی، هر ۱۲ ساعت است. بیشتر سگ‌ها به تزریق دو بار در روز نیاز دارند.

تنظیم دوز انسولین در سگ دیابتی

تنظیم دوز انسولین نباید بر اساس یک قند خون تصادفی انجام شود. تصمیم درست باید بر اساس مجموعه‌ای از داده‌ها باشد: علائم بالینی، وزن، اشتها، میزان مصرف آب، گلوکوزوری یا کتونوری، منحنی قند، فروکتوزامین و احتمال هیپوگلیسمی.

در فاز پایدارسازی، تغییرات دوز باید محافظه‌کارانه باشد. در بسیاری از بیماران، افزایش یا کاهش حدود ۱۰ تا ۲۰ درصدی دوز بر اساس منحنی قند و وضعیت بالینی منطقی‌تر از تغییرات تهاجمی است.

هدف درمان در سگ دیابتی

هدف درمان طبیعی‌کردن کامل قند خون نیست. هدف واقعی، کنترل علائم بالینی، کاهش پلی‌اوری و پلی‌دیپسی، تثبیت وزن، حفظ کیفیت زندگی و جلوگیری از هیپوگلیسمی است. تلاش برای رساندن قند به محدوده کاملا نرمال می‌تواند خطر هیپوگلیسمی را بالا ببرد.

کنترل قابل قبول یعنی بیمار از نظر بالینی خوب باشد، وزنش پایدار شود، صاحب حیوان از کاهش مصرف آب و ادرار رضایت داشته باشد، و منحنی قند یا CGM نشان دهد که بیمار وارد هیپوگلیسمی نمی‌شود.

مانیتورینگ دیابت در سگ

منحنی قند خون

منحنی قند برای تشخیص شروع اثر انسولین، نادیر قند و مدت اثر انسولین ضروری است. در سگ‌هایی که هر ۱۲ ساعت انسولین می‌گیرند، معمولا اندازه‌گیری قند خون هر ۲ ساعت طی یک دوره ۱۲ ساعته انجام می‌شود. اگر CGM در دسترس باشد، اطلاعات دقیق‌تری درباره نوسانات قند، هیپوگلیسمی شبانه و مدت اثر انسولین فراهم می‌کند.

پایش خانگی

پایش خانگی معمولا از مانیتورینگ بیمارستانی قابل اعتمادتر است، چون استرس بیمارستانی و تغییر روتین حیوان کمتر است. صاحب حیوان باید مصرف آب، حجم ادرار، اشتها، وزن، سطح فعالیت، زمان غذا و زمان تزریق را ثبت کند.

فروکتوزامین

فروکتوزامین میانگین کنترل قند طی چند هفته قبل را نشان می‌دهد و برای بررسی کنترل کلی درمان مفید است. با این حال، فروکتوزامین طبیعی یا قابل قبول نمی‌تواند هیپوگلیسمی‌های روزانه را رد کند. بنابراین باید کنار شرح حال، وزن، علائم بالینی، منحنی قند و داده‌های خانگی تفسیر شود.

رژیم غذایی در سگ دیابتی

در سگ دیابتی، رژیم با فیبر بالاتر و کربوهیدرات پیچیده معمولا ترجیح دارد. غذاهای شیرین، نیمه‌مرطوب و حاوی قندهای ساده باید حذف شوند. مهم‌تر از برند غذا، ثبات برنامه غذایی است: مقدار ثابت، زمان ثابت و ترکیب ثابت.

اگر سگ چاق است، کاهش وزن باید آهسته و کنترل‌شده باشد. اگر سگ لاغر، کاتابولیک یا تازه تشخیص داده شده است، اولویت اول کنترل دیابت و تأمین کالری کافی است، نه رژیم سخت و سریع.

هیپوگلیسمی؛ مهم‌ترین خطر درمان

هیپوگلیسمی خطرناک‌ترین عارضه درمان با انسولین است. علائم می‌تواند شامل ضعف، آتاکسی، لرزش، گرسنگی شدید، بی‌قراری، تشنج و کما باشد. علل شایع آن شامل دوز زیاد انسولین، نخوردن غذا بعد از تزریق، فعالیت شدید، کاهش وزن بدون اصلاح دوز، تزریق اشتباه یا تزریق دوباره توسط صاحب حیوان است.

چه زمانی سگ دیابتی اورژانسی است؟

اگر سگ دیابتی با بی‌اشتهایی، استفراغ، دهیدراتاسیون، لتارژی، تاکی‌پنه، کتون مثبت یا اسیدوز مراجعه کند، بیمار باید از نظر کتواسیدوز دیابتی، HHS، پانکراتیت، عفونت و اختلالات الکترولیتی بررسی شود. در این شرایط تنظیم ساده انسولین کافی نیست.

در DKA، درمان بر پایه مایع‌درمانی وریدی، regular insulin، پایش و اصلاح پتاسیم و فسفر، کنترل اسیدوز در موارد منتخب و درمان بیماری زمینه‌ای است. کاهش قند باید کنترل‌شده باشد و افت خیلی سریع گلوکز می‌تواند خطرناک باشد.

جمع‌بندی کاربردی برای دامپزشک

در سگ دیابتی پایدار، تشخیص را با هایپرگلایسمی پایدار و گلوکوزوری تأیید کن، بیماری‌های همزمان را بگرد، با NPH یا lente حدود ۰.۲۵ تا ۰.۵ IU/kg هر ۱۲ ساعت شروع کن، غذا را ثابت و همزمان با انسولین بده، و دوز را فقط بر اساس یک قند تصادفی تغییر نده. بهترین تنظیم دوز از ترکیب علائم بالینی، منحنی قند یا CGM، وزن، فروکتوزامین و بررسی خطاهای صاحب به‌دست می‌آید. در سگ ماده سالم، عقیم‌سازی را جدی بگیر. در بی‌اشتهایی، استفراغ، کتون یا بی‌حالی، بیمار را DKA فرض کن تا خلافش ثابت شود.