تشنج در سگ و گربه؛ تشخیص، درمان و رویکرد تخصصی نورولوژی دامپزشکی
تشنج در سگ و گربه؛ رویکرد جامع نورولوژی دامپزشکی
تشنج (Seizure) یکی از شایعترین اورژانسهای نورولوژی در حیوانات کوچک است و طیف وسیعی از بیماریهای داخل و خارج جمجمه میتوانند باعث ایجاد آن شوند. برخلاف تصور رایج، تشنج یک بیماری نیست بلکه یک تظاهر بالینی ناشی از فعالیت الکتریکی غیرطبیعی، بیش از حد و همزمان نورونهای قشر مغز است.
رویکرد صحیح به بیمار تشنجی نیازمند پاسخ به سه سؤال اساسی است:
- آیا حیوان واقعاً دچار تشنج شده است؟
- علت ایجاد تشنج داخل جمجمهای است یا خارج جمجمهای؟
- آیا بیمار نیازمند درمان اورژانسی یا درمان طولانی مدت ضدصرع است؟
تشنج چیست؟
تشنج عبارت است از بروز ناگهانی علائم نورولوژیک گذرا که در اثر دپلاریزاسیون بیش از حد و همزمان نورونهای مغزی ایجاد میشود. تظاهرات بالینی میتوانند از حرکات خفیف عضلات صورت تا حملات تونیک کلونیک ژنرالیزه همراه با از دست رفتن هوشیاری متغیر باشند.
تفاوت Seizure، Epilepsy و Epileptic Syndrome
Seizure
یک اپیزود منفرد از فعالیت غیرطبیعی نورونی که میتواند ناشی از علل متابولیک، سمی، التهابی، توموری یا ایدیوپاتیک باشد.
Epilepsy
تمایل پایدار مغز به ایجاد حملات تشنجی مکرر که معمولاً با وقوع حداقل دو حمله بدون عامل محرک و با فاصله بیش از ۲۴ ساعت از یکدیگر تعریف میشود.
Epileptic Syndrome
مجموعهای از ویژگیهای بالینی شامل سن شروع، نوع تشنج، یافتههای نورولوژیک بین حملات، پاسخ به درمان و پیشآگهی که یک سندرم صرعی مشخص را تعریف میکند.
پاتوفیزیولوژی تشنج
در شرایط طبیعی تعادل دقیقی میان نوروترانسمیترهای تحریکی و مهاری در سیستم عصبی مرکزی وجود دارد. افزایش فعالیت سیستم گلوتاماترژیک یا کاهش فعالیت سیستم GABAergic میتواند منجر به کاهش آستانه تشنج و ایجاد دپلاریزاسیون همزمان نورونهای قشری شود.
در سطح سلولی مهمترین مکانیسمهای ایجاد تشنج عبارتند از:
- افزایش آزادسازی گلوتامات
- کاهش فعالیت گیرندههای GABA
- اختلال عملکرد کانالهای سدیم و کلسیم
- اختلال متابولیسم انرژی نورونی
- آسیب ساختاری قشر مخ
طبقهبندی تشنج بر اساس IVETF
تشنج کانونی (Focal Seizure)
فعالیت الکتریکی غیرطبیعی تنها در بخشی از یک نیمکره مغزی ایجاد میشود و علائم معمولاً محدود به یک ناحیه خاص بدن هستند.
نمونههای بالینی:
- حرکات تکراری یک اندام
- فاسیال توئیچینگ
- جویدن هوا (Fly biting)
- سالویشن ناگهانی
- تغییرات رفتاری کوتاه مدت
تشنج ژنرالیزه (Generalized Seizure)
هر دو نیمکره مغز از ابتدای حمله درگیر هستند و معمولاً با کاهش سطح هوشیاری همراه است.
شایعترین فرم در سگها حمله تونیک-کلونیک ژنرالیزه است که با مراحل زیر همراه میشود:
- سقوط ناگهانی بیمار
- تونوس شدید عضلانی
- حرکات پارویی اندامها
- هیپرسالیویشن
- ادرار یا مدفوع غیرارادی
- از دست رفتن پاسخ به محیط
تشنج کانونی با گسترش ثانویه (Focal to Generalized)
در بسیاری از بیماران حمله ابتدا به صورت کانونی آغاز شده و سپس به تشنج ژنرالیزه تبدیل میشود. ثبت ویدئوی اولیه حمله توسط صاحب حیوان در این بیماران ارزش تشخیصی بسیار بالایی دارد.
تشنج با شروع نامشخص (Unknown Onset)
در برخی بیماران به دلیل مشاهده نشدن مراحل اولیه حمله، تعیین نوع شروع تشنج امکانپذیر نیست و بیمار در این گروه طبقهبندی میشود.
فازهای مختلف حمله تشنجی
مرحله پرهایکتال (Prodrome)
ممکن است ساعتها تا روزها قبل از تشنج رخ دهد و شامل تغییرات رفتاری مانند اضطراب، وابستگی بیش از حد به صاحب یا بیقراری باشد.
مرحله آئورا (Aura)
چند ثانیه تا چند دقیقه قبل از حمله اصلی ایجاد میشود و در واقع نوعی تشنج کانونی اولیه محسوب میشود.
مرحله ایکتال (Ictal Phase)
مرحله بروز واقعی تشنج که معمولاً از چند ثانیه تا دو دقیقه طول میکشد.
مرحله پستایکتال (Post-Ictal Phase)
بیمار ممکن است دچار گیجی، نابینایی موقت، آتاکسی، پلیفاژی، پلیدیپسی یا رفتارهای غیرطبیعی شود. طول این مرحله از چند دقیقه تا چند ساعت و در برخی موارد تا ۲۴ ساعت متغیر است.
وجود نقص نورولوژیک پایدار در فاصله بین حملات تشنجی تا زمان اثبات خلاف آن به نفع بیماری ساختاری مغز در نظر گرفته میشود.```
رویکرد تشخیصی به بیمار تشنجی؛ آیا ضایعه داخل جمجمهای است یا خارج جمجمهای؟
مهمترین هدف در ارزیابی اولیه بیمار مبتلا به تشنج، تعیین محل احتمالی ضایعه و افتراق علل داخل جمجمهای (Intracranial) از علل خارج جمجمهای (Extracranial) است. این تصمیم مسیر تشخیصی، پیشآگهی و درمان بیمار را تعیین میکند.
تقسیمبندی عملی علل تشنج
علل خارج جمجمهای (Extracranial Causes)
در این بیماران ساختار مغز طبیعی است اما اختلالات سیستمیک باعث اختلال عملکرد نورونهای مغزی و کاهش آستانه تشنج میشوند.
- هیپوگلایسمی
- انسفالوپاتی کبدی
- شنت پورتوسیستمیک
- اورمی
- هیپوناترمی
- هیپرناترمی
- هیپوکلسمی
- هیپوکسی شدید
- پلیسیتمی
- هیپرتانسیون شدید
- مسمومیتها
- اختلالات شدید اسید ـ باز
ویژگیهای بالینی تشنج خارج جمجمهای
- معاینه نورولوژیک بین حملات معمولاً طبیعی است.
- اغلب تشنجها ژنرالیزه هستند.
- بیمار معمولاً در تمام طول زندگی مستعد تشنج باقی نمیماند.
- اصلاح علت زمینهای باعث توقف تشنج میشود.
علل داخل جمجمهای (Intracranial Causes)
در این بیماران ضایعه ساختاری یا عملکردی مستقیماً مغز را درگیر میکند.
- صرع ایدیوپاتیک
- مننگوانسفالیتهای ایمنیواسطه (MUO)
- تومورهای مغزی
- ضایعات عروقی مغز
- تروماهای مغزی
- ناهنجاریهای مادرزادی مغز
- بیماریهای دژنراتیو CNS
ویژگیهای بالینی تشنج داخل جمجمهای
- وجود نقص نورولوژیک بین حملات
- آتاکسی پایدار
- اختلال اعصاب مغزی
- کاهش منیس ریسپانس
- سرکلینگ
- تغییرات رفتاری یا شخصیتی
- کاهش سطح هوشیاری مداوم
طبقهبندی DAMNIT-V در بیمار تشنجی
| گروه | نمونه بیماریها |
|---|---|
| D - Degenerative | بیماریهای دژنراتیو CNS |
| A - Anomalous | هیدروسفالی، لیسنسفالی |
| M - Metabolic | هیپوگلایسمی، انسفالوپاتی کبدی، اورمی |
| N - Neoplastic/Nutritional | مننژیوم، گلیوما، لنفوم CNS |
| I - Inflammatory/Infectious/Idiopathic | MUO، توکسوپلاسموز، صرع ایدیوپاتیک |
| T - Toxic/Traumatic | متالدئید، زایلیتول، تروما |
| V - Vascular | انفارکتوس و خونریزی مغزی |
اهمیت سن بیمار در تشخیص علت تشنج
کمتر از ۶ ماه
- شنت پورتوسیستمیک
- هیدروسفالی
- اختلالات متابولیک مادرزادی
- بیماریهای تکاملی مغز
۶ ماه تا ۶ سال
در سگ با معاینه نورولوژیک طبیعی، صرع ایدیوپاتیک محتملترین تشخیص محسوب میشود.
بیش از ۶ سال
- تومورهای مغزی
- بیماریهای عروقی مغز
- MUO در نژادهای مستعد
- بیماریهای دژنراتیو CNS
نژادهای مستعد صرع ایدیوپاتیک
- Border Collie
- Australian Shepherd
- Labrador Retriever
- Golden Retriever
- Belgian Shepherd
- Beagle
- German Shepherd Dog
- Border Terrier
- Poodle
Red Flags در بیمار تشنجی
وجود هر یک از موارد زیر احتمال بیماری ساختاری مغز را به طور قابل توجهی افزایش میدهد:
- شروع تشنج بعد از ۶ سالگی
- وجود نقص نورولوژیک بین حملات
- تشنج کانونی
- تغییرات رفتاری پیشرونده
- کاهش سطح هوشیاری مداوم
- افزایش تعداد یا شدت حملات در مدت کوتاه
- پاسخ ضعیف به درمان ضدصرع
قاعده طلایی نورولوژی دامپزشکی: وجود هرگونه اختلال نورولوژیک پایدار در فاصله بین حملات تشنجی تا زمان اثبات خلاف آن به نفع بیماری ساختاری مغز در نظر گرفته میشود.```
لوکالیزیشن نورولوژیک در بیمار مبتلا به تشنج
برخلاف بسیاری از بیماریهای نورولوژیک، خود تشنج به تنهایی قابلیت لوکالیزیشن دقیق ضایعه را ندارد، زیرا هر دو نیمکره مغز میتوانند در ایجاد فعالیت الکتریکی غیرطبیعی مشارکت داشته باشند. بنابراین مهمترین بخش معاینه نورولوژیک در بیماران تشنجی، بررسی وضعیت بیمار در فاصله بین حملات (Interictal Neurological Examination) است.
معاینه بین حملات؛ مهمترین مرحله ارزیابی بیمار تشنجی
بیمارانی که در فاصله بین حملات دارای معاینه نورولوژیک طبیعی هستند، بیشتر در گروه صرع ایدیوپاتیک یا علل متابولیک قرار میگیرند، در حالی که وجود هرگونه نقص نورولوژیک پایدار احتمال ضایعات ساختاری مغز را به شدت افزایش میدهد.
بیمار با معاینه نورولوژیک طبیعی
- صرع ایدیوپاتیک
- علل متابولیک
- علل سمی
- برخی مراحل ابتدایی بیماریهای التهابی CNS
بیمار با معاینه نورولوژیک غیرطبیعی
- تومورهای مغزی
- MUO
- انفارکتوس مغزی
- ضایعات تروماتیک CNS
- انسفالیتهای عفونی
- هیدروسفالی
یافتههای معاینه که احتمال ضایعه ساختاری را افزایش میدهند
اختلال وضعیت ذهنی
- Depression
- Obtundation
- Stupor
- Coma
اختلالات پایدار سطح هوشیاری معمولاً نشاندهنده درگیری گسترده قشر مخ، تالاموس یا سیستم مشبک فعالکننده ساقه مغز هستند.
سرکلینگ (Circling)
سرکلینگ پایدار معمولاً در ضایعات Forebrain مشاهده میشود و غالباً به سمت ضایعه اتفاق میافتد.
تغییرات رفتاری
- پرخاشگری ناگهانی
- کاهش تعامل اجتماعی
- گیجی مزمن
- Pacing
- فشار دادن سر به دیوار (Head Pressing)
این علائم به شدت به نفع بیماریهای Forebrain هستند.
اختلال پاسخ Menace
کاهش یا فقدان پاسخ منیس با وجود بینایی و عملکرد اعصاب مغزی طبیعی میتواند در ضایعات قشر اکسیپیتال یا مسیرهای بینایی مرکزی دیده شود.
اختلال اعصاب مغزی
- Anisocoria
- استرابیسم
- کاهش رفلکس PLR
- فلج عصب فاسیال
- نیستاگموس
وجود همزمان تشنج و اختلال اعصاب مغزی تقریباً همیشه به نفع بیماری ساختاری CNS است.
Neurolocalization بر اساس نوع تشنج
تشنج ژنرالیزه
در تشنجهای ژنرالیزه لوکالیزیشن دقیق امکانپذیر نیست و معمولاً هر دو نیمکره مغز درگیر هستند.
تشنج کانونی حرکتی
درگیری محدود یک اندام یا یک نیمه صورت معمولاً نشاندهنده شروع فعالیت تشنجی در قشر حرکتی نیمکره مقابل است.
تشنجهای رفتاری
- Fly Biting
- Air Licking
- Star Gazing
- Compulsive Behavior
این موارد غالباً از لوب تمپورال یا فرونتال منشأ میگیرند.
تشنج همراه با علائم اتونوم
- سالویشن شدید
- میدریاز
- استفراغ
- ادرار یا مدفوع غیرارادی
درگیری سیستم لیمبیک و ساختارهای عمقی مغز در این بیماران محتملتر است.
Post-Ictal Deficits
نقصهای نورولوژیک پس از تشنج ممکن است چند دقیقه تا چند ساعت باقی بمانند و شامل موارد زیر باشند:
- نابینایی موقت
- آتاکسی
- ضعف اندامها
- رفتارهای غیرطبیعی
- گیجی شدید
با این حال تداوم این علائم بیش از ۲۴ ساعت نیازمند بررسی جدی برای بیماری ساختاری مغز است.
چه زمانی MRI توصیه میشود؟
- شروع تشنج بعد از ۶ سالگی
- تشنج کانونی
- وجود نقص نورولوژیک بین حملات
- Cluster Seizure
- Status Epilepticus
- پاسخ ضعیف به درمان ضدصرع
- تغییرات رفتاری پیشرونده
چه زمانی CSF Analysis انجام میشود؟
- شک به MUO
- شک به مننژوانسفالیت عفونی
- شک به بیماریهای التهابی CNS
- MRI غیرطبیعی بدون تشخیص قطعی
در بیماران مبتلا به افزایش فشار داخل جمجمه، انجام CSF Tap قبل از تصویربرداری مغزی میتواند خطر Herniation کشنده ایجاد کند.
قاعده طلایی نورولوژی دامپزشکی: Normal interictal neurological examination + onset between 6 months and 6 years = Idiopathic epilepsy until proven otherwise.
قاعده طلایی دوم: Abnormal interictal neurological examination = Structural epilepsy until proven otherwise.```
الگوریتم تشخیصی بیمار مبتلا به تشنج؛ از اورژانس تا تشخیص نهایی
پس از تثبیت بیمار و کنترل حمله تشنجی، مرحله بعدی تعیین علت زمینهای تشنج است. هدف اصلی در این مرحله افتراق میان صرع ایدیوپاتیک، بیماریهای ساختاری مغز و علل متابولیک یا سمی است.
مرحله اول: آیا بیمار هنوز در فاز اورژانس قرار دارد؟
Status Epilepticus
هر حمله تشنجی که بیش از ۵ دقیقه طول بکشد یا وقوع چندین حمله متوالی بدون بازگشت کامل سطح هوشیاری بین آنها، استاتوس اپیلپتیکوس محسوب میشود.
Cluster Seizure
وقوع دو یا چند حمله تشنجی در طی ۲۴ ساعت که بین آنها بیمار به وضعیت نورولوژیک پایه خود بازگردد.
وجود Status Epilepticus یا Cluster Seizure نیازمند بستری و بررسی فوری علت زمینهای است.
مرحله دوم: جمعآوری اطلاعات از صاحب حیوان
شرح حال در بیمار تشنجی ارزش تشخیصی فوقالعاده بالایی دارد.
سوالات کلیدی:
- سن شروع تشنج؟
- مدت زمان هر حمله؟
- فاصله بین حملات؟
- نوع شروع حمله؛ کانونی یا ژنرالیزه؟
- آیا حیوان بین حملات کاملاً طبیعی است؟
- تماس احتمالی با سموم وجود داشته است؟
- رژیم غذایی خانگی یا تجاری؟
- وجود بیماری سیستمیک قبلی؟
- داروهای مصرفی فعلی؟
- وجود سابقه خانوادگی صرع؟
ارزش ویدئوی صاحب حیوان
فیلم ثبت شده توسط صاحب حیوان در بسیاری از موارد ارزش تشخیصی بیشتری نسبت به شرح حال شفاهی دارد و میتواند در افتراق Syncope، Narcolepsy، Vestibular Episodes و Paroxysmal Dyskinesia از تشنج واقعی کمک کند.
مرحله سوم: معاینه فیزیکی کامل
- دمای بدن
- فشار خون
- وضعیت هیدراتاسیون
- معاینه قلب و عروق
- بررسی شواهد تروما
- معاینه فوندوس چشم
- بررسی شواهد بیماری سیستمیک
مرحله چهارم: حداقل پایگاه داده تشخیصی (Minimum Database)
CBC
برای بررسی التهاب، عفونت، پلیسیتمی و اختلالات هماتولوژیک.
Serum Biochemistry
- Glucose
- BUN
- Creatinine
- ALT
- AST
- ALP
- Total Protein
- Albumin
- Cholesterol
Electrolytes
- Sodium
- Potassium
- Calcium
- Magnesium
- Phosphorus
Urinalysis
خصوصاً در بیماران مشکوک به بیماریهای متابولیک و کلیوی.
مرحله پنجم: آزمایشهای هدفمند
Pre and Post Prandial Bile Acids
در حیوانات جوان یا نژادهای مستعد شنت پورتوسیستمیک.
Blood Ammonia
در بیماران مشکوک به انسفالوپاتی کبدی.
Blood Pressure Measurement
هیپرتانسیون شدید میتواند باعث Hypertensive Encephalopathy و تشنج شود؛ به ویژه در گربهها.
Toxin Screening
- Metaldehyde
- Xylitol
- Permethrin
- Organophosphates
- Ethylene Glycol
مرحله ششم: تصویربرداری پیشرفته
MRI مغز
استاندارد طلایی تشخیص بیماریهای ساختاری مغز محسوب میشود.
اندیکاسیونهای MRI:
- شروع تشنج بعد از ۶ سالگی
- معاینه نورولوژیک غیرطبیعی
- تشنج کانونی
- Status Epilepticus
- Cluster Seizure مقاوم
- پاسخ ضعیف به درمان ضدصرع
شایعترین یافتههای MRI:
- مننژیوم
- گلیوما
- MUO
- انفارکتوس مغزی
- هیدروسفالی
- مالاسی مغزی
مرحله هفتم: CSF Analysis
اندیکاسیونها:
- شک به MUO
- انسفالیت عفونی
- مننژوانسفالیت گرانولوماتوز
- ضایعات التهابی MRI
موارد منع نسبی CSF Tap:
- افزایش فشار داخل جمجمه
- Mass Effect شدید
- Midline Shift
- خطر Herniation
طبقهبندی IVETF برای تشخیص صرع ایدیوپاتیک
Tier I Confidence Level
- سن شروع بین ۶ ماه تا ۶ سال
- حداقل دو حمله با فاصله بیش از ۲۴ ساعت
- معاینه نورولوژیک طبیعی بین حملات
- CBC و بیوشیمی طبیعی
Tier II Confidence Level
- تمام معیارهای Tier I
- MRI طبیعی
- CSF طبیعی
Tier III Confidence Level
- تمام معیارهای Tier II
- ثبت EEG سازگار با صرع
تشخیصهای افتراقی مهم بیمار تشنجی
- Syncope
- Vestibular Attack
- Narcolepsy
- Cataplexy
- Paroxysmal Dyskinesia
- REM Sleep Disorder
- Neuromuscular Collapse
در سگی با سن ۶ ماه تا ۶ سال، معاینه نورولوژیک طبیعی و نتایج آزمایشگاهی طبیعی، صرع ایدیوپاتیک محتملترین تشخیص است تا زمانی که خلاف آن ثابت شود.
در حیوانات بالای ۶ سال، شروع تشنج تا زمان اثبات خلاف آن باید به عنوان بیماری ساختاری مغز در نظر گرفته شود.```
درمان تشنج در سگ و گربه؛ از اورژانس تا مدیریت طولانیمدت
اهداف اصلی درمان ضدتشنج
- توقف سریع فعالیت تشنجی فعال
- پیشگیری از آسیب نورونی ناشی از تشنج طولانی
- کاهش تعداد حملات تشنجی
- کاهش شدت حملات
- بهبود کیفیت زندگی بیمار و صاحب حیوان
- به حداقل رساندن عوارض دارویی
درمان اورژانسی بیمار تشنجی
مرحله اول: تثبیت ABC
- ارزیابی راه هوایی (Airway)
- بررسی تهویه و اکسیژناسیون (Breathing)
- ارزیابی گردش خون و فشار خون (Circulation)
- بررسی دمای بدن
- اندازهگیری فوری گلوکز خون
هیپوگلایسمی؛ اولین چیزی که باید رد شود
اندازهگیری سریع قند خون باید در تمام بیماران تشنجی انجام شود. در صورت وجود هیپوگلایسمی:
دکستروز ۵۰٪ به میزان ۰.۵ تا ۱ میلیلیتر به ازای هر کیلوگرم پس از رقیقسازی مناسب به صورت آهسته داخل وریدی تزریق میشود.
داروی خط اول: بنزودیازپینها
Diazepam
دوز توصیه شده:
- سگ: 0.5 mg/kg IV
- گربه: 0.5 mg/kg IV
در صورت عدم پاسخ میتوان هر ۵ دقیقه تکرار کرد.
مسیرهای جایگزین:
- Rectal
- Intranasal
Midazolam
- دوز: 0.2-0.3 mg/kg IV, IM, IN
امروزه در بسیاری از مراکز نورولوژی دامپزشکی، میدازولام داخل بینی به دلیل جذب سریع و سهولت استفاده به عنوان درمان اولیه خارج بیمارستانی توصیه میشود.
داروهای خط دوم
Levetiracetam Loading Dose
- 60 mg/kg IV Slow Bolus
مزایا:
- حداقل متابولیسم کبدی
- ایمنی بالا
- تداخل دارویی کم
- مناسب بیماران کبدی
Phenobarbital Loading
- 4-5 mg/kg IV
- قابل تکرار تا مجموع 16-20 mg/kg
Refractory Status Epilepticus
عدم کنترل تشنج علیرغم دریافت بنزودیازپین و داروی ضدصرع خط دوم به عنوان Refractory Status Epilepticus تعریف میشود.
CRI Midazolam
- 0.1-0.5 mg/kg/hr
Propofol CRI
- 0.1-0.4 mg/kg/min تا کنترل تشنج
Ketamine CRI
- 0.5-2 mg/kg/hr
در موارد مقاوم ممکن است تهویه مکانیکی و بیهوشی عمومی طولانیمدت ضروری باشد.
چه زمانی درمان نگهدارنده را شروع کنیم؟
بر اساس توصیه IVETF درمان طولانی مدت در شرایط زیر توصیه میشود:
- دو یا بیشتر از دو حمله طی شش ماه
- Status Epilepticus
- Cluster Seizure
- افزایش تدریجی شدت یا تعداد حملات
- وجود ضایعات ساختاری مغز
داروهای خط اول درمان طولانی مدت
Phenobarbital
- دوز اولیه: 2.5-3 mg/kg PO q12h
- هدف سرمی: 15-35 µg/ml
اندازهگیری سطح سرمی معمولاً دو هفته پس از شروع درمان توصیه میشود.
عوارض فنوباربیتال
- Polyphagia
- Polydipsia
- Polyuria
- Sedation
- Ataxia
- Hepatotoxicity
Levetiracetam
- 20 mg/kg PO q8h
- فرم XR: 30 mg/kg q12h در سگهای مناسب
لووتیراستام در بیماران مبتلا به بیماری کبدی یا بیماران سالمند گزینه بسیار مناسبی محسوب میشود.
Zonisamide
- 5-10 mg/kg PO q12h
Potassium Bromide
- 30-40 mg/kg/day
به دلیل خطر برونکوپنومونی ائوزینوفیلیک، مصرف پتاسیم بروماید در گربهها معمولاً توصیه نمیشود.
Imepitoin
- 10-30 mg/kg PO q12h
مدیریت Cluster Seizure
در بسیاری از مراکز تخصصی نورولوژی از Pulse Therapy لووتیراستام استفاده میشود:
- 60 mg/kg PO یک دوز اولیه
- سپس 20 mg/kg هر 8 ساعت برای 48 ساعت
اهداف درمان ضدصرع
هدف درمان حذف کامل تشنج در تمام بیماران نیست. در بسیاری از بیماران کاهش حداقل 50 درصدی تعداد حملات همراه با حفظ کیفیت زندگی موفقیت درمانی محسوب میشود.
پایش بیماران تحت درمان ضدصرع
فنوباربیتال
- CBC هر 6 ماه
- بیوشیمی و آنزیمهای کبدی هر 6 ماه
- سطح سرمی دارو در صورت نیاز
پتاسیم بروماید
- سطح سرمی بروماید
- بررسی علائم گوارشی و عصبی
پیشآگهی
بیشتر بیماران مبتلا به صرع ایدیوپاتیک با درمان مناسب میتوانند سالها کیفیت زندگی مطلوبی داشته باشند. در مقابل، پیشآگهی بیماران مبتلا به تومورهای مغزی، MUO یا بیماریهای دژنراتیو وابسته به علت زمینهای است.
درمان ضدصرع باید با هدف کنترل بیمار انجام شود نه صرفاً کنترل عددی تعداد حملات. کیفیت زندگی بیمار و خانواده بخش مهمی از تصمیمگیری درمانی است.
قطع ناگهانی داروهای ضدصرع، بهویژه فنوباربیتال، میتواند منجر به بروز Status Epilepticus کشنده شود و باید همواره به صورت تدریجی انجام شود.```
سوالات متداول درباره تشنج در سگ و گربه
آیا یک حمله تشنجی منفرد نیاز به شروع درمان ضدصرع دارد؟
خیر. وقوع یک حمله منفرد در اغلب بیماران اندیکاسیون قطعی برای شروع درمان ضدصرع محسوب نمیشود. تصمیم درمانی بر اساس تعداد حملات، شدت حملات، وجود Cluster Seizure، Status Epilepticus، یافتههای نورولوژیک و علت زمینهای انجام میشود.
چه زمانی درمان ضدصرع باید آغاز شود؟
- دو یا بیشتر از دو حمله طی شش ماه
- Status Epilepticus
- Cluster Seizure
- وجود ضایعه ساختاری مغز
- افزایش تدریجی شدت یا تعداد حملات
تفاوت Cluster Seizure و Status Epilepticus چیست؟
در Cluster Seizure بیمار بین حملات به وضعیت نورولوژیک پایه خود بازمیگردد، در حالی که در Status Epilepticus تشنج بیش از پنج دقیقه ادامه دارد یا حیوان بین حملات هوشیاری طبیعی خود را باز نمییابد.
چه زمانی MRI مغز ضروری است؟
- شروع تشنج بعد از ۶ سالگی
- وجود نقص نورولوژیک بین حملات
- تشنج کانونی
- تغییرات رفتاری پیشرونده
- پاسخ ناکافی به درمان ضدصرع
چه زمانی انجام CSF Analysis توصیه میشود؟
در بیماران مشکوک به MUO، مننژوانسفالیتهای عفونی یا سایر بیماریهای التهابی CNS، بررسی مایع مغزی نخاعی ارزش تشخیصی بالایی دارد.
آیا گربهها نیز دچار صرع ایدیوپاتیک میشوند؟
بله، اما شیوع صرع ایدیوپاتیک در گربهها کمتر از سگها است و در گربهها احتمال بیماریهای ساختاری مغز، التهاب CNS و نئوپلازی نسبتاً بیشتر است.
آیا تشنج کانونی اهمیت بیشتری نسبت به تشنج ژنرالیزه دارد؟
تشنج کانونی به خصوص در حیوانات مسن، احتمال ضایعات ساختاری مغز را افزایش میدهد و معمولاً اندیکاسیون قویتری برای MRI محسوب میشود.
آیا فنوباربیتال همچنان داروی خط اول درمان است؟
بله. فنوباربیتال همچنان در بسیاری از گایدلاینهای بینالمللی خط اول درمان صرع ایدیوپاتیک در سگ محسوب میشود، هرچند استفاده از لووتیراستام و زونیساماید در سالهای اخیر افزایش یافته است.
جمعبندی نهایی
تشنج یکی از شایعترین مشکلات نورولوژی در حیوانات کوچک است اما خود تشنج یک تشخیص محسوب نمیشود. مهمترین وظیفه دامپزشک پس از کنترل حمله، تعیین علت زمینهای و افتراق میان صرع ایدیوپاتیک، بیماریهای ساختاری مغز و علل متابولیک یا سمی است.
سن شروع تشنج، نوع حمله، وضعیت نورولوژیک بین حملات و پاسخ به درمان مهمترین ابزارهای تصمیمگیری بالینی محسوب میشوند.
در بیمار جوان با معاینه نورولوژیک طبیعی، صرع ایدیوپاتیک محتملترین تشخیص است، در حالی که شروع تشنج در حیوانات مسن یا وجود نقص نورولوژیک پایدار باید تا زمان اثبات خلاف آن به عنوان بیماری ساختاری مغز در نظر گرفته شود.