مالاسزیا در سگ | علائم، تشخیص، درمان و کنترل عفونت پوستی
مالاسزیا در سگ چیست؟
درماتیت مالاسزیا (Malassezia Dermatitis) یک بیماری التهابی پوست است که با رشد بیش‌ازحد مخمرهای جنس Malassezia، به‌ویژه Malassezia pachydermatis، در سطح پوست و گاهی در مجرای گوش خارجی ارتباط دارد. این مخمر می‌تواند بخشی از فلور طبیعی پوست سگ باشد؛ بنابراین مشاهده آن به‌تنهایی به معنای بیماری نیست.
وقتی سد دفاعی پوست مختل شود، رطوبت و چربی افزایش یابد یا بیماری زمینه‌ای مانند درماتیت آتوپیک وجود داشته باشد، جمعیت مخمر ممکن است افزایش پیدا کند و التهاب، خارش و تغییرات پوستی ایجاد شود. برخی سگ‌ها نیز نسبت به مخمر حساسیت التهابی قابل‌توجهی نشان می‌دهند.
عامل بیماری چیست؟
Malassezia pachydermatis مخمری فرصت‌طلب و لیپوفیل است که در پوست و گوش بسیاری از سگ‌ها یافت می‌شود. برخلاف بسیاری از گونه‌های مالاسزیا، این گونه وابستگی مطلق به چربی خارجی ندارد.
آیا مالاسزیا همان درماتوفیتوز است؟
خیر. مالاسزیا یک مخمر است و درماتوفیتوز ناشی از قارچ‌های رشته‌ای مانند Microsporum و Trichophyton است. روش تشخیص و درمان این دو بیماری متفاوت است.
خارش و التهاب
از نشانه‌های شایع، به‌ویژه در پاها، گوش‌ها، زیر بغل و نواحی چین‌دار.
پوست چرب و بدبو
تجمع سبوم، پوسته و ترشحات می‌تواند بوی نامطبوع ایجاد کند.
تیرگی و ضخیم‌شدن پوست
بیشتر در موارد مزمن همراه با التهاب و خاراندن مکرر دیده می‌شود.
عود مکرر
معمولاً باید بیماری زمینه‌ای یا عامل مستعدکننده بررسی شود.
علائم مالاسزیا در سگ
تظاهر بالینی به محل درگیری، شدت التهاب، شرایط پوست و وجود بیماری‌های هم‌زمان بستگی دارد. مالاسزیا می‌تواند موضعی یا منتشر باشد و گاهی با پیودرمای باکتریایی هم‌زمان دیده می‌شود.
مهم‌ترین علائم
- خارش خفیف تا شدید و لیسیدن مداوم پنجه‌ها
- اریتم و التهاب پوست
- پوست چرب، پوسته‌ریزی و بوی نامطبوع
- لیکنفیکاسیون یا ضخیم‌شدن پوست در موارد مزمن
- هایپرپیگمانتاسیون یا تیره‌شدن پوست
- آلوپسی ناشی از التهاب و خودآسیب‌رسانی
- التهاب چین‌های پوستی و نواحی مرطوب
- اوتیت خارجی همراه با خارش گوش، اریتم و ترشحات
محل‌های شایع درگیری
پنجه‌ها و فضای بین انگشتان
لیسیدن مکرر، اریتم و گاهی تغییر رنگ موها.
گوش‌ها
خارش، التهاب، ترشحات و بوی نامطبوع؛ تشخیص نیازمند سیتولوژی گوش است.
زیر بغل و کشاله ران
محیط گرم و مرطوب می‌تواند رشد مخمر را تسهیل کند.
چین‌های صورت و بدن
در سگ‌های دارای چین پوستی، التهاب و رشد میکروبی ممکن است تکرار شود.
چرا سگ به درماتیت مالاسزیا مبتلا می‌شود؟
در بسیاری از بیماران، مالاسزیا عامل اولیه بیماری نیست؛ بلکه رشد بیش‌ازحد آن در زمینه اختلال سد پوستی، تغییرات میکروبیوم یا التهاب زمینه‌ای اتفاق می‌افتد.
عوامل مستعدکننده مهم
- Atopic Dermatitis: از مهم‌ترین بیماری‌های همراه با عود مالاسزیا.
- Food Allergy: در برخی سگ‌ها با التهاب پوستی و عفونت‌های ثانویه همراه است.
- Flea Allergy Dermatitis: خارش و آسیب پوستی می‌تواند زمینه رشد میکروبی را فراهم کند.
- Skin Fold Dermatitis: رطوبت و تهویه نامناسب چین‌ها.
- Endocrinopathies: مانند هیپوتیروئیدیسم یا هایپرآدرنوکورتسیسم، در بیماران مناسب از نظر بالینی.
- Seborrheic Disorders: اختلالات کراتینیزاسیون و تغییرات سبوم.
- Concurrent Pyoderma: عفونت باکتریایی هم‌زمان.
تشخیص‌های افتراقی
| بیماری | نکته افتراقی | بررسی پیشنهادی |
|---|---|---|
| پیودرمای باکتریایی | پاپول، پوسچول، دلمه یا التهاب فولیکولی | سیتولوژی پوست |
| درماتوفیتوز | آلوپسی و پوسته‌ریزی با الگوی متغیر | بررسی مو، کشت یا PCR بر اساس مورد |
| دمودیکوز | آلوپسی، کومدون و گاهی التهاب ثانویه | اسکین اسکرپینگ عمیق و روش‌های مکمل |
| درماتیت آتوپیک | خارش مزمن و الگوی توزیع سازگار | تشخیص بالینی پس از排除 علل دیگر |
| اوتیت انگلی یا باکتریایی | خارش و ترشحات گوش با عوامل متفاوت | اتوسکوپی و سیتولوژی گوش |
تشخیص مالاسزیا؛ سیتولوژی پوست و گوش
سیتولوژی از ضایعه فعال، روش سریع و کاربردی برای شناسایی مخمرهاست. نمونه را می‌توان با نوار چسب شفاف، Impression Smear یا روش مناسب برای محل ضایعه تهیه کرد. در اوتیت، نمونه گوش باید جداگانه ارزیابی شود.
روش نمونه‌گیری
- از محل فعال و نماینده ضایعه نمونه بگیرید؛ از پوست ظاهراً طبیعی به‌تنهایی نمونه‌گیری نکنید.
- برای پوست خشک یا نواحی چین‌دار، نوار چسب یا Impression Smear می‌تواند مفید باشد.
- در گوش، از هر گوش به‌صورت جداگانه نمونه بگیرید و سیتولوژی را همراه با اتوسکوپی تفسیر کنید.
- نمونه را با رنگ‌آمیزی مناسب بررسی و تعداد مخمرها، باکتری‌ها و سلول‌های التهابی را ثبت کنید.
در میکروسکوپ چه می‌بینیم؟
مالاسزیا معمولاً به شکل سلول‌های مخمری بیضی، گرد یا شبیه بادام‌زمینی دیده می‌شود؛ جوانه‌زنی ممکن است مشاهده شود. با این حال، شکل ظاهری به‌تنهایی گونه را قطعی تعیین نمی‌کند.
ضایعه سازگار با مالاسزیا
↓
سیتولوژی از محل فعال
↓
مشاهده مخمر در زمینه علائم سازگار؟
↓
بله: درمان ضدقارچ مناسب و ثبت شدت علائم
خیر: نمونه‌گیری از محل‌های بیشتر، روش جایگزین و بازنگری تشخیص
↓
ارزیابی پاسخ بالینی و در صورت لزوم سیتولوژی مجدد
آیا کشت قارچی لازم است؟
کشت معمولی از سواب پوست معمولاً برای تشخیص روتین مالاسزیا لازم نیست؛ زیرا این مخمر می‌تواند بخشی از فلور طبیعی باشد. در موارد غیرمعمول، مقاوم به درمان یا مشکوک به بیماری دیگری، بررسی‌های تکمیلی باید بر اساس یافته‌های بالینی انتخاب شوند.
بررسی علت زمینه‌ای در مالاسزیا
اگر مالاسزیا عود می‌کند یا پاسخ درمانی ناقص است، باید فراتر از تجویز ضدقارچ رفت. کنترل مخمر بدون مدیریت عامل مستعدکننده ممکن است فقط به بهبود موقت منجر شود.
شرح‌حال هدفمند
- زمان شروع خارش و ارتباط احتمالی آن با فصل
- سابقه آلرژی، اوتیت یا عفونت‌های پوستی مکرر
- محصولات حمام و درمان‌های موضعی قبلی
- پیشگیری از کک و سایر انگل‌های خارجی
- نوع تغذیه و احتمال نیاز به رژیم حذفی کنترل‌شده
- داروهای قبلی، به‌ویژه کورتیکواستروئیدها و ضدقارچ‌ها
- تغییر وزن، پرنوشی، پرادراری یا سایر نشانه‌های بیماری سیستمیک
چه بررسی‌هایی ممکن است لازم شوند؟
| وضعیت بالینی | بررسی تکمیلی |
|---|---|
| خارش و آلوپسی با احتمال انگل | Flea Comb، اسکین اسکرپینگ یا تست‌های مناسب انگل‌ها |
| عود عفونت باکتریایی | سیتولوژی و در موارد منتخب کشت باکتریایی |
| شک به آلرژی غذایی | رژیم حذفی دقیق و سپس Challenge کنترل‌شده |
| علائم سازگار با بیماری غددی | آزمایش‌های هدفمند بر اساس شرح‌حال و معاینه |
| ضایعات غیرمعمول یا عدم پاسخ | بازنگری تشخیص؛ گاهی بیوپسی یا بررسی‌های تخصصی |
درمان موضعی مالاسزیا در سگ
در موارد موضعی و منتشر، درمان موضعی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مخمر عمدتاً در لایه شاخی پوست و روی سطح آن قرار دارد. انتخاب محصول باید بر اساس گستردگی ضایعات، تحمل حیوان، محل درگیری و امکان اجرای صحیح درمان توسط صاحب حیوان انجام شود.
۱. شامپوی میکونازول و کلرهگزیدین
ترکیب Miconazole 2% + Chlorhexidine 2% از گزینه‌های دارای شواهد قوی برای درمان درماتیت مالاسزیا در سگ است. در راهنمای اجماعی World Association for Veterinary Dermatology، استفاده دو بار در هفته از این ترکیب به‌عنوان انتخاب اول موضعی مطرح شده است.
۲. روش صحیح استفاده
- موها را در صورت نیاز مرتب کنید تا محصول به پوست برسد.
- پوست و پوشش مو را کاملاً خیس کنید.
- شامپو را طبق دستور فرآورده روی پوست پخش کنید.
- زمان تماس درج‌شده روی محصول را رعایت کنید؛ در بسیاری از شامپوهای درمانی معمولاً حدود ۱۰ دقیقه لازم است، اما دستور همان فرآورده ملاک است.
- به‌خوبی آبکشی کنید و پوست را خشک نگه دارید.
- از تماس محصول با چشم و مخاط جلوگیری کنید و در صورت تحریک واضح، درمان را متوقف و بیمار را ارزیابی کنید.
۳. ضایعات موضعی و چین‌های پوستی
در موارد محدود یا برای نواحی‌ای که شامپو زدن دشوار است، فرآورده‌های موضعی ضدقارچ دامپزشکی مانند فوم، دستمال یا محلول مناسب می‌توانند گزینه کمکی باشند. انتخاب فرآورده باید بر اساس ترکیبات، محل استفاده و ایمنی آن صورت گیرد.
مدت درمان و ارزیابی پاسخ
معمولاً پاسخ بالینی طی چند هفته ارزیابی می‌شود. راهنمای اجماعی مالاسزیا ارزیابی درمان موضعی در حدود ۳ تا ۴ هفته را مطرح می‌کند؛ در ضایعات شدید یا پاسخ ناقص ممکن است برنامه درمانی نیاز به بازبینی داشته باشد.
درمان سیستمیک مالاسزیا در سگ
درمان خوراکی ممکن است در بیماری منتشر، شدید، مقاوم به درمان موضعی یا زمانی که اجرای درمان موضعی عملاً ممکن نیست، ضرورت پیدا کند. در موارد قابل‌درمان با داروی موضعی، تجویز روتین ضدقارچ سیستمیک برای همه بیماران توجیه ندارد.
داروهای ضدقارچ خوراکی
| دارو | رژیم گزارش‌شده در راهنمای اجماعی سگ | ملاحظات |
|---|---|---|
| Itraconazole | ۵ میلی‌گرم به‌ازای هر کیلوگرم خوراکی، هر ۲۴ ساعت؛ در برخی رژیم‌ها دو روز متوالی در هفته | گزینه مؤثر؛ انتخاب رژیم به شدت بیماری، فرآورده و وضعیت بیمار وابسته است. |
| Ketoconazole | ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم به‌ازای هر کیلوگرم خوراکی، یک یا دو بار در روز در مطالعات و راهنمای اجماعی | احتمال عوارض گوارشی، تداخل دارویی و آسیب کبدی؛ انتخاب و پایش دقیق ضروری است. |
این دوزها رژیم‌های گزارش‌شده در راهنمای اجماعی سال ۲۰۲۰ هستند و نباید بدون ارزیابی بیمار به نسخه ثابت تبدیل شوند. انتخاب دارو و رژیم نهایی باید با توجه به شرایط بالینی، داروهای هم‌زمان و دسترسی به فرآورده مناسب انجام شود.
پیش از شروع درمان سیستمیک
- تشخیص را با سیتولوژی و علائم بالینی تأیید کنید.
- سابقه بیماری کبدی و داروهای هم‌زمان را بررسی کنید.
- در درمان طولانی یا بیمار پرخطر، آزمایش‌های پایه و پایش عملکرد کبد را متناسب با شرایط بیمار در نظر بگیرید.
- تداخل‌های دارویی، به‌خصوص تداخل‌های مرتبط با آزول‌ها، را بررسی کنید.
- پاسخ درمانی را با معاینه و در صورت نیاز سیتولوژی مجدد ارزیابی کنید.
اگر پاسخ درمانی کافی نبود
پیش از تغییر یا افزایش دارو، اجرای صحیح درمان، تشخیص اولیه، عفونت باکتریایی هم‌زمان و بیماری زمینه‌ای را دوباره بررسی کنید. باقی ماندن خارش پس از کاهش مخمرها ممکن است نشان‌دهنده تداوم آلرژی یا التهاب دیگری باشد، نه لزوماً شکست ضدقارچ.
سؤالات متداول درباره مالاسزیا در سگ
مقالات مرتبط خوشه پوست و آلرژی PersianPet
درماتیت مالاسزیا ممکن است ثانویه به بیماری‌های آلرژیک باشد؛ برای بررسی علت زمینه‌ای و مدیریت خارش، این مقالات را مطالعه کنید.
خارش در سگ | علل، تشخیص و درمان خارش و بیماری‌های پوستی درماتیت آتوپیک در سگ | علائم، تشخیص، درمان و کنترل طولانی‌مدت آلرژی غذایی در سگ و گربه | علائم، تشخیص، رژیم حذفی و درمان آلرژی به کک در سگ و گربه | علائم، تشخیص و درمانPersianPet Clinical Bottom Line
مالاسزیا را با سیتولوژی تشخیص بده، با درمان ضدقارچ مناسب کنترل کن و برای جلوگیری از عود، علت زمینه‌ای را پیدا کن.
در بسیاری از بیماران، درمان موضعی انتخاب مناسبی است. ضدقارچ سیستمیک برای موارد منتخب و با توجه به وضعیت بیمار استفاده می‌شود. در عودهای مکرر، کنترل آلرژی، اختلالات پوستی و سایر عوامل مستعدکننده به‌اندازه درمان خود مخمر اهمیت دارد.
- Bond et al. Biology, diagnosis and treatment of Malassezia dermatitis in dogs and cats — Clinical Consensus Guidelines, World Association for Veterinary Dermatology, 2020.
- Merck Veterinary Manual — Dermatological Problems in Animals.
- Merck Veterinary Manual — Principles of Topical Treatment in Animals.