سیتولوژی پوست و گوش در سگ و گربه؛ آموزش نمونهگیری، رنگ‌آمیزی و تفسیر میکروسکوپی
PersianPet | Veterinary Dermatology
سیتولوژی پوست و گوش در سگ و گربه؛ آموزش نمونهگیری، رنگ‌آمیزی و تفسیر میکروسکوپی
سیتولوژی پوست و گوش یکی از سریع‌ترین و کاربردی‌ترین روشهای تشخیصی در درماتولوژی دامپزشکی است. این روش امکان شناسایی مخمرها، باکتری‌ها، سلول‌های التهابی و برخی سلول‌های غیرطبیعی را در همان جلسه معاینه فراهم میکند و به انتخاب درمان هدفمند کمک میکند.
۱. سیتولوژی چیست و چرا اهمیت دارد؟
سیتولوژی (Cytology) به بررسی میکروسکوپی سلول‌ها و عناصر میکروبی موجود در نمونه‌های گرفته‌شده از بافت یا سطح بدن گفته می‌شود. در درماتولوژی سگ و گربه، سیتولوژی برای ارزیابی ضایعات پوستی، چین‌های پوستی، فضاهای بین انگشتی و مجرای گوش خارجی کاربرد دارد.
در یک نمونه مناسب می‌توان کراتینوسیت‌ها، سلول‌های التهابی، کوکسی‌ها، باسیل‌ها، مخمرهای مالاسزیا و گاهی سلول‌های آکانتولیتیک یا نئوپلاستیک را مشاهده کرد.
اهداف اصلی سیتولوژی
- بررسی وجود و نوع میکروارگانیسم‌ها
- ارزیابی شدت التهاب
- افتراق رشد میکروبی سطحی از عفونت بالینی محتمل
- کمک به انتخاب درمان موضعی یا سیستمیک
- پایش پاسخ به درمان در مراجعات بعدی
- شناسایی مواردی که به کشت، آنتی‌بیوگرام یا بیوپسی نیاز دارند
سیتولوژی چه چیزی را مشخص نمی‌کند؟
سیتولوژی معمولاً نمی‌تواند گونه دقیق باکتری یا حساسیت آنتی‌بیوتیکی آن را تعیین کند. مشاهده کوکسی‌ها به‌تنهایی برای شناسایی قطعی گونه باکتری کافی نیست. همچنین مشاهده مخمر مالاسزیا در یک نمونه سطحی، بدون تطبیق با علائم بالینی و محل نمونهگیری، لزوماً به معنای درماتیت ناشی از مالاسزیا نیست.
سیتولوژی باید بخشی از معاینه روتین بیمار مبتلا به ضایعات پوستی یا اوتیت باشد؛ نه آزمایشی که فقط پس از شکست درمان انجام شود.
موارد کاربرد در کلینیک
| محل نمونهگیری | کاربرد اصلی |
|---|---|
| پوست ملتهب و اریتماتوز | بررسی مالاسزیا و باکتری‌ها |
| پوستول و پاپول | بررسی عفونت باکتریایی و التهاب |
| کراست و اپیدرمال کولارت | بررسی عفونت سطحی و سلول‌های التهابی |
| چین‌های پوستی | بررسی رشد مخمر و باکتری |
| فضای بین انگشتی | بررسی عفونت و التهاب موضعی |
| مجرای گوش خارجی | بررسی مخمر، کوکسی، باسیل و سلول‌های التهابی |
۲. تجهیزات و روشهای نمونهگیری
تجهیزات مورد نیاز
- میکروسکوپ نوری با عدسی‌های 4×، 10×، 40× و 100× روغنی
- لام شیشه‌ای تمیز و خشک
- نوار چسب شفاف مناسب سیتولوژی
- سوآپ پنبه‌ای استریل برای نمونه گوش
- سوزن استریل برای باز کردن پوستول در صورت نیاز
- رنگ‌آمیزی Diff-Quik یا رنگ‌آمیزی اصلاح‌شده Wright-Giemsa
- روغن ایمرسیون
- دستکش و تجهیزات حفاظت فردی
- مداد یا ماژیک مخصوص علامت‌گذاری لام
آماده‌سازی بیمار و محل نمونهگیری
پیش از نمونهگیری، محل ضایعه باید از نظر نوع، شدت، ترشح و وجود کراست بررسی شود. نمونه باید از ضایعه فعال و نماینده گرفته شود؛ نه از پوستی که صرفاً به دلیل خاراندن یا شست‌وشوی اخیر تغییر کرده است.
در صورت امکان، نمونهگیری پیش از شست‌وشو، ضدعفونی یا مصرف داروی موضعی انجام شود؛ زیرا این اقدامات می‌توانند تعداد ارگانیسم‌های قابل مشاهده را کاهش دهند و تفسیر را دشوار کنند.
روش اول: Impression Smear
در این روش، سطح لام مستقیماً با ضایعه مرطوب یا ترشح‌دار تماس داده می‌شود تا سلول‌ها و میکروارگانیسم‌ها به سطح شیشه منتقل شوند.
این روش برای پوستول‌های بازشده، ترشحات، زخم‌های سطحی و ضایعات اگزوداتیو مناسب است.
در پوستول سالم، می‌توان با سوزن استریل سقف آن را به‌آرامی باز کرد و محتویات را مستقیماً روی لام منتقل کرد. محتویات داخل پوستول معمولاً نمونه مناسب‌تری از سطح خارجی ضایعه برای بررسی عفونت باکتریایی است.
روش دوم: Tape Strip Cytology
در این روش از نوار چسب شفاف برای جمع‌آوری سلول‌های سطحی، پوسته‌ها و میکروارگانیسم‌های چسبیده به سطح پوست استفاده می‌شود.
نوار چسب چند بار با فشار ملایم روی ناحیه مورد نظر قرار داده و برداشته می‌شود. سپس نمونه با روش رنگ‌آمیزی سازگار با نوار چسب آماده می‌شود.
این روش برای چین‌های پوستی، نواحی دشوار برای تماس مستقیم لام، سطوح خشک و ضایعات دارای پوسته یا چربی سطحی مفید است.
روش سوم: Dry Scrape Cytology
در این روش با لبه یک تیغ کند، اسکالپل یا ابزار مناسب، مواد سطحی پوست به‌آرامی جمع‌آوری و روی لام منتقل می‌شوند.
این روش برای برخی ضایعات پوسته‌دار و چرب مناسب است و میتواند در ارزیابی میکروارگانیسم‌های سطحی کمک‌کننده باشد.
روش چهارم: Swab Cytology
در این روش از سوآپ پنبه‌ای برای جمع‌آوری مواد از محل مورد نظر استفاده می‌شود. سوآپ پس از نمونهگیری روی لام غلتانده می‌شود تا محتویات به شکل یکنواخت منتقل شوند.
سوآپ معمولاً برای نمونهگیری از مجرای گوش خارجی کاربرد بیشتری دارد. برای بررسی مالاسزیا روی پوست، روشهای tape strip یا dry scrape در بسیاری از شرایط نمونهگیری مناسب‌تری فراهم می‌کنند.
روش پنجم: نمونهگیری از ضایعات خاص
در نواحی چین‌دار، فضای بین انگشتی، اطراف ناخن یا ضایعات عمقی، روش نمونهگیری باید متناسب با محل انتخاب شود. برای مثال، در بعضی ضایعات چین ناخنی، نمونهگیری با ابزار ظریف از سطح درگیر ممکن است نسبت به سوآپ سطحی مواد سلولی بیشتری فراهم کند.
| روش | بهترین کاربرد | محدودیت |
|---|---|---|
| Impression smear | پوستول و ضایعات مرطوب | در ضایعات خشک ممکن است سلول کافی جمع نشود. |
| Tape strip | چین‌ها، پوست خشک و چرب | همه نوارهای چسب برای رنگ‌آمیزی مناسب نیستند. |
| Dry scrape | پوسته‌ها و مواد سطحی | به تکنیک نمونهگیری وابسته است. |
| Swab | مجرای گوش و ترشحات | برای برخی ضایعات پوستی حساسیت کمتری دارد. |
نمونهگیری از پوست سالم یا ناحیه‌ای که اخیراً شسته شده، میتواند نتیجه منفی کاذب یا غیرنماینده ایجاد کند. همیشه فعال‌ترین ضایعه را برای نمونهگیری انتخاب کنید.
۳. سیتولوژی گوش در سگ و گربه
سیتولوژی گوش یکی از مهم‌ترین اجزای ارزیابی بیمار مبتلا به اوتیت خارجی است. ظاهر ترشحات و یافته‌های اتوسکوپی به‌تنهایی برای تعیین نوع میکروارگانیسم غالب و شدت التهاب کافی نیستند.
روش صحیح نمونهگیری از گوش
- در صورت امکان، نمونهگیری پیش از تمیز کردن گوش انجام شود.
- از هر گوش به‌صورت جداگانه نمونه تهیه شود.
- از سوآپ پنبه‌ای تمیز استفاده شود.
- سوآپ در قسمت قابل دسترس مجرای گوش خارجی و با ملایمت چرخانده شود.
- از وارد کردن عمیق یا اجباری سوآپ خودداری شود.
- نمونه هر گوش روی لام جداگانه و با حرکت غلتاندن منتقل شود.
- لام‌ها با شناسه گوش راست و چپ مشخص شوند.
اگر بیمار درد شدید، تنگی مجرا، احتمال پارگی پرده صماخ یا احتمال اوتیت میانی داشته باشد، نمونهگیری و معاینه باید با احتیاط و در صورت لزوم تحت آرام‌بخشی یا بیهوشی انجام شود.
ساختارهای قابل مشاهده در سیتولوژی گوش
- سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی
- مخمرهای Malassezia
- باکتری‌های کوکسی
- باکتری‌های باسیل
- نوتروفیل‌ها و سایر سلول‌های التهابی
- سلول‌های اپیتلیال غیرطبیعی یا آکانتولیتیک در موارد خاص
تفسیر یافته‌های طبیعی و غیرطبیعی
در گوش سالم ممکن است تعداد کمی کوکسی گرم‌مثبت و مخمر مشاهده شود. این ارگانیسمها بخشی از میکروبیوم طبیعی مجرای گوش هستند و حضور محدود آن‌ها به‌تنهایی اثبات‌کننده اوتیت عفونی نیست.
در گوش ملتهب، افزایش تعداد ارگانیسمها، افزایش سلول‌های اپیتلیال، وجود نوتروفیل‌ها و مشاهده میکروارگانیسم‌های داخل سلولی می‌توانند از شواهد مهم عفونت باشند.
ارزیابی مخمرها
مالاسزیا معمولاً به شکل سلول‌های بیضی، بادامی یا شبیه اثر انگشت دیده می‌شود. جوانه‌زنی ممکن است قابل مشاهده باشد.
ارزیابی کوکسی‌ها
کوکسی‌ها به شکل ساختارهای گرد و کوچک دیده می‌شوند. ممکن است به‌صورت منفرد، دوتایی، خوشه‌ای یا در مجاورت سلول‌های التهابی مشاهده شوند.
ارزیابی باسیل‌ها
باسیل‌ها به شکل میله‌ای دیده می‌شوند. مشاهده آن‌ها در نمونه گوش، به‌خصوص همراه با التهاب یا فاگوسیتوز، اهمیت بالینی دارد و باید احتمال عفونت با باکتری‌های گرم‌منفی یا سایر باکتری‌های میله‌ای بررسی شود.
در هر بیمار مبتلا به اوتیت خارجی، سیتولوژی گوش باید انجام شود و در هر مراجعه مجدد نیز برای ارزیابی پاسخ درمان تکرار شود. تصمیم برای ادامه یا تغییر درمان باید بر اساس معاینه اتوسکوپی و سیتولوژی باشد.
۴. رنگ‌آمیزی Diff-Quik و آماده‌سازی لام
Diff-Quik یک رنگ‌آمیزی سریع و اصلاح‌شده از خانواده Wright-Giemsa است که برای بررسی سیتولوژی پوست و گوش کاربرد فراوان دارد.
مراحل کلی رنگ‌آمیزی
- نمونه روی لام آماده و در صورت نیاز در هوا خشک شود.
- لام مطابق دستورالعمل کیت رنگ‌آمیزی مورد استفاده وارد مراحل رنگ‌آمیزی شود.
- زمان تماس با محلول‌ها بر اساس دستور سازنده تنظیم شود.
- پس از مرحله رنگ‌آمیزی، لام مطابق دستور کیت آبکشی و خشک شود.
- لام با میکروسکوپ ابتدا در بزرگنمایی پایین و سپس بزرگنمایی بالاتر بررسی شود.
در برخی روشهای Tape Strip، پروتکل رنگ‌آمیزی با لام معمولی متفاوت است. بنابراین نباید یک توالی ثابت را برای تمام نوارهای چسب و تمام کیت‌ها به کار برد؛ سازگاری نوار چسب با رنگ‌آمیزی و دستور سازنده باید بررسی شود.
نکات مهم در آماده‌سازی
- لام باید تمیز و بدون چربی باشد.
- رنگ‌آمیزی آلوده یا رسوب‌دار میتواند ذراتی ایجاد کند که با باکتری اشتباه شوند.
- محلول‌های رنگ‌آمیزی باید به‌طور منظم بررسی و در صورت آلودگی یا افت کیفیت تعویض شوند.
- در نمونه‌های معمول سیتولوژی پوست و گوش، فیکس کردن حرارتی با شعله لازم نیست و توصیه نمی‌شود.
- ضخامت زیاد نمونه میتواند تفسیر را دشوار کند.
بررسی میکروسکوپی
بررسی باید به‌صورت مرحله‌ای انجام شود. ابتدا با بزرگنمایی پایین‌تر، کیفیت نمونه و مناطق مناسب انتخاب شوند؛ سپس ساختارهای سلولی و میکروبی با بزرگنمایی بالاتر بررسی شوند.
| بزرگنمایی | کاربرد |
|---|---|
| 4× یا 10× | بررسی کلی لام و انتخاب نواحی مناسب |
| 40× | بررسی سلول‌ها، التهاب و توزیع میکروارگانیسم‌ها |
| 100× روغنی | ارزیابی دقیق باکتری‌ها، مخمرها و فاگوسیتوز |
رنگ‌آمیزی گرم
در مواردی که باسیل‌ها مشاهده می‌شوند یا اطلاعات تکمیلی درباره ویژگی گرم باکتری اهمیت دارد، رنگ‌آمیزی گرم میتواند کمک‌کننده باشد. با این حال، رنگ‌آمیزی گرم جایگزین کشت و آنتی‌بیوگرام نیست.
رسوب رنگ، ذرات گردوغبار و آلودگی لام ممکن است شبیه باکتری یا مخمر دیده شوند. پیش از تفسیر، کیفیت رنگ‌آمیزی و شکل واقعی ساختارها را بررسی کنید.
۵. تفسیر ساختارهای سلولی و میکروبی
۱. کراتینوسیت‌ها و سلول‌های اپیتلیال
سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی معمولاً بزرگ، مسطح و دارای سیتوپلاسم فراوان هستند. در نمونه پوست و گوش ممکن است تعداد متفاوتی از این سلول‌ها مشاهده شود.
افزایش سلول‌های اپیتلیال در گوش میتواند با التهاب، افزایش turnover اپیدرم یا اختلال کراتینیزاسیون همراه باشد. وجود هسته در سلول‌های سطحی ممکن است نشان‌دهنده جداشدن سلول‌ها پیش از تکمیل کراتینیزاسیون باشد.
۲. نوتروفیل‌ها
نوتروفیل‌ها سلول‌های التهابی مهمی هستند که در عفونت‌های باکتریایی و التهاب‌های حاد دیده می‌شوند. وجود نوتروفیل همراه با باکتری‌های داخل سلولی، شواهد قوی‌تری برای عفونت فعال فراهم میکند.
با این حال، نبود نوتروفیل یا فاگوسیتوز، عفونت را به‌طور قطعی رد نمی‌کند؛ به‌ویژه در بیمارانی که داروهای سرکوب‌کننده ایمنی دریافت می‌کنند یا اختلال ایمنی زمینه‌ای دارند.
۳. کوکسی‌ها
کوکسی‌ها باکتری‌های گرد هستند که در سیتولوژی پوست و گوش به‌صورت منفرد، دوتایی یا خوشه‌ای دیده می‌شوند. در عفونت‌های سطحی پوست سگ، استافیلوکوک‌ها از عوامل مهم محسوب می‌شوند.
مشاهده کوکسی در نمونه یک ضایعه تیپیک، به‌ویژه همراه با التهاب و فاگوسیتوز، از تشخیص عفونت باکتریایی حمایت میکند.
۴. باسیل‌ها
باسیل‌ها به شکل میله‌ای هستند و مشاهده آن‌ها در سیتولوژی گوش یا پوست اهمیت دارد. باسیل‌ها ممکن است در عفونت‌های پیچیده یا مقاوم حضور داشته باشند.
مشاهده باسیل‌های داخل سلولی یا باسیل‌های فراوان در نمونه گوش باید احتمال عفونت با باکتری‌های گرم‌منفی مانند Pseudomonas را مطرح کند؛ اما شناسایی گونه و حساسیت دارویی نیازمند کشت است.
۵. مالاسزیا
Malassezia pachydermatis مخمر لیپوفیل و بخشی از فلور طبیعی پوست و گوش بسیاری از سگ‌ها و گربه‌هاست. در شرایط مستعدکننده، رشد بیش از حد آن میتواند به درماتیت یا اوتیت مالاسزیا منجر شود.
در سیتولوژی، سلول‌ها معمولاً بیضی، بادامی یا شبیه اثر انگشت هستند و ممکن است جوانه‌زنی دیده شود.
۶. سلول‌های آکانتولیتیک
سلول‌های آکانتولیتیک، کراتینوسیت‌هایی هستند که به دلیل از دست رفتن اتصالات بین سلولی از یکدیگر جدا شده‌اند. مشاهده آن‌ها در کنار نوتروفیل‌ها و ضایعات تیپیک میتواند احتمال بیماری‌هایی مانند پمفیگوس فولیاسه را مطرح کند.
این یافته به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست و باید با یافته‌های بالینی، کشت در صورت لزوم و هیستوپاتولوژی تطبیق داده شود.
۷. سلول‌های غیرطبیعی یا مشکوک به نئوپلازی
در برخی نمونه‌ها، سلول‌های دارای هسته غیرطبیعی، اندازه متفاوت یا تغییرات سیتوپلاسمی مشاهده می‌شوند. اگر سلول‌های مشکوک به نئوپلازی وجود داشته باشند، ارجاع نمونه برای ارزیابی تخصصی یا بیوپسی ممکن است لازم باشد.
| ساختار | شکل معمول | اهمیت بالینی |
|---|---|---|
| کوکسی | گرد و کوچک | ارزیابی عفونت باکتریایی با توجه به التهاب |
| باسیل | میله‌ای | بررسی عفونت با باکتری‌های میله‌ای و احتمال کشت |
| Malassezia | بیضی، بادامی یا اثر انگشتی | ارزیابی رشد بیش از حد مخمر |
| نوتروفیل | هسته چندلوبه | نشانگر التهاب؛ بررسی فاگوسیتوز |
| کراتینوسیت | بزرگ و مسطح | ارزیابی سلول‌های اپیتلیال و کراتینیزاسیون |
| سلول آکانتولیتیک | گرد و جداشده از اتصالات | مطرح‌کننده برخی بیماری‌های خودایمنی |
مهم‌ترین یافته در تشخیص عفونت باکتریایی، صرفاً حضور باکتری نیست؛ مشاهده باکتری درون سلول‌های التهابی، در نمونه مناسب و در کنار ضایعه بالینی سازگار، ارزش تشخیصی بیشتری دارد.
۶. تفسیر بالینی و تصمیم‌گیری درمانی
نتیجه سیتولوژی باید با شرح‌حال، معاینه پوست، شدت التهاب، محل نمونهگیری و روش جمع‌آوری نمونه تفسیر شود. یک عدد ثابت برای تعداد طبیعی یا غیرطبیعی مخمر و باکتری در تمام نواحی بدن وجود ندارد.
تفاوت حضور میکروارگانیسم با عفونت بالینی
برخی باکتری‌ها و مخمرها بخشی از میکروبیوم طبیعی پوست و گوش هستند. بنابراین مشاهده تعداد کم آن‌ها در یک نمونه بدون التهاب یا علائم بالینی، الزاماً نیازمند درمان نیست.
از سوی دیگر، تعداد نسبتاً کم ارگانیسمها در یک بیمار دارای التهاب واضح، درد، اگزودا یا ضایعات فعال ممکن است اهمیت بالینی داشته باشد.
چه زمانی کشت باکتریایی و آنتی‌بیوگرام لازم است؟
کشت در تمام موارد ساده و اولیه ضروری نیست؛ اما در شرایط زیر اهمیت ویژه دارد:
- عفونت عمقی یا شدید
- عود مکرر پیودرما
- عدم پاسخ مناسب به درمان ضدباکتریایی
- مشاهده باسیل‌ها در سیتولوژی
- سابقه عفونت با ارگانیسم مقاوم
- شک به مقاومت چنددارویی
- نیاز به انتخاب آنتی‌بیوتیک سیستمیک در بیمار پیچیده
در پیودرمای سطحی سگ، راهنمای ISCAID کشت و حساسیت‌سنجی را در عفونت‌های عودکننده و موارد مشکوک به مقاومت توصیه میکند. نمونهگیری از پوستول سالم یا محل فعال ضایعه، پیش از شروع درمان، کیفیت نتیجه را افزایش می‌دهد.
کشت قارچی چه زمانی مطرح می‌شود؟
در مواردی که درماتوفیتوز مطرح است، سیتولوژی به‌تنهایی برای رد یا تأیید قطعی کافی نیست. بررسی مو، کشت قارچ یا PCR بر اساس شرایط بیمار انتخاب می‌شود.
در مورد مالاسزیا نیز سیتولوژی معمولاً روش عملی اولیه برای بررسی رشد بیش از حد مخمر است. کشت روتین همیشه برای تشخیص درماتیت مالاسزیا لازم نیست و نتیجه آن باید با یافته‌های بالینی تفسیر شود.
پایش پاسخ به درمان
در هر مراجعه مجدد، نمونهگیری از ناحیه درگیر و مقایسه یافته‌ها با نمونه اولیه میتواند برای ارزیابی پاسخ مفید باشد.
کاهش تعداد میکروارگانیسم‌ها، کاهش سلول‌های التهابی و بهبود علائم بالینی باید در کنار هم ارزیابی شوند. در اوتیت، تکرار سیتولوژی همراه با اتوسکوپی اهمیت ویژه دارد.
چرا درمان نباید فقط بر اساس یک لام انتخاب شود؟
سیتولوژی نوع احتمالی ارگانیسم و وضعیت التهابی را نشان می‌دهد، اما گونه دقیق، حساسیت دارویی، وضعیت پرده صماخ و بیماری زمینه‌ای را به‌تنهایی مشخص نمی‌کند. تصمیم درمانی باید بر اساس مجموعه اطلاعات بیمار گرفته شود.
ادامه آنتی‌بیوتیک سیستمیک صرفاً به دلیل مشاهده چند کوکسی در یک لام، بدون بررسی التهاب، علائم بالینی و علت زمینه‌ای، میتواند مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک را افزایش دهد.
۷. الگوریتم عملی سیتولوژی پوست و گوش
الگوریتم سیتولوژی پوست
- معاینه و انتخاب ضایعه فعال و نماینده.
- انتخاب روش نمونهگیری مناسب: impression، tape strip یا dry scrape.
- تهیه لام و رنگ‌آمیزی با روش سازگار.
- بررسی کلی نمونه در بزرگنمایی پایین.
- بررسی سلول‌های اپیتلیال، التهاب، کوکسی، باسیل و مالاسزیا.
- تطبیق یافته‌ها با نوع ضایعه و علائم بالینی.
- در صورت شک به عفونت مقاوم یا عمقی، کشت و آنتی‌بیوگرام.
- ثبت یافته‌ها و تکرار سیتولوژی در زمان پیگیری.
الگوریتم سیتولوژی گوش
- نمونهگیری جداگانه از گوش راست و چپ پیش از تمیز کردن.
- انتقال نمونه با غلتاندن سوآپ روی لام.
- رنگ‌آمیزی با Diff-Quik یا رنگ‌آمیزی اصلاح‌شده مناسب.
- بررسی سلول‌های اپیتلیال و سلول‌های التهابی.
- شناسایی و ارزیابی تعداد نسبی مخمر، کوکسی و باسیل.
- بررسی وجود میکروارگانیسم‌های داخل سلولی.
- تطبیق یافته‌ها با اتوسکوپی و علائم بیمار.
- تعیین نیاز به درمان موضعی، کشت یا بررسی اوتیت میانی.
- تکرار سیتولوژی و اتوسکوپی برای ارزیابی پاسخ.
چک‌لیست سیتولوژی در کلینیک PersianPet
- محل نمونهگیری و سمت گوش یا ناحیه پوستی ثبت شده است.
- نمونه از ضایعه فعال گرفته شده است.
- روش نمونهگیری مناسب انتخاب شده است.
- لام با شناسه بیمار و محل نمونهگیری مشخص شده است.
- رنگ‌آمیزی صحیح و بدون رسوب انجام شده است.
- کیفیت نمونه پیش از تفسیر بررسی شده است.
- سلول‌های التهابی و میکروارگانیسم‌ها جداگانه ارزیابی شده‌اند.
- فاگوسیتوز در صورت وجود ثبت شده است.
- نتیجه با یافته‌های بالینی تطبیق داده شده است.
- در صورت اندیکاسیون، کشت و آنتی‌بیوگرام درخواست شده است.
- برنامه پیگیری و تکرار سیتولوژی مشخص شده است.
Practice Points
- روش نمونهگیری به اندازه کیفیت میکروسکوپ و رنگ‌آمیزی اهمیت دارد.
- برای پوست، Tape Strip و Dry Scrape در بسیاری از ضایعات سطحی روشهای مفیدی هستند.
- برای گوش، نمونهگیری با سوآپ و تهیه اسمیر غلتان روش رایج و کاربردی است.
- مشاهده میکروارگانیسم بدون تطبیق با التهاب و علائم بالینی، تشخیص عفونت را قطعی نمی‌کند.
- در اوتیت و پیودرمای عودکننده یا مقاوم، سیتولوژی تکراری و کشت هدفمند نقش مهمی دارند.
Key Take-Home Messages
- سیتولوژی یکی از اجزای اصلی بانک اطلاعات تشخیصی در درماتولوژی دامپزشکی است.
- Diff-Quik یا رنگ‌آمیزی اصلاح‌شده Wright-Giemsa برای بسیاری از نمونه‌های روتین مناسب است.
- در اوتیت، بررسی میکروسکوپی باید همراه با اتوسکوپی انجام شود.
- فاگوسیتوز و التهاب، ارزش تشخیصی یافته‌های میکروبی را افزایش می‌دهند.
- کشت و آنتی‌بیوگرام در موارد منتخب، به‌ویژه عفونت مقاوم و باسیل‌ها، ضروری است.
سؤالات متداول درباره سیتولوژی پوست و گوش
آیا مشاهده مالاسزیا در سیتولوژی به معنای عفونت است؟
خیر. مالاسزیا میتواند بخشی از میکروبیوم طبیعی پوست و گوش باشد. تعداد ارگانیسمها، محل نمونهگیری، التهاب و علائم بالینی باید با هم ارزیابی شوند.
آیا مشاهده کوکسی در گوش سالم طبیعی است؟
ممکن است تعداد کمی کوکسی گرم‌مثبت در گوش سالم مشاهده شود. اهمیت بالینی آن‌ها به تعداد، التهاب، ترشح و یافته‌های اتوسکوپی بستگی دارد.
آیا برای هر اوتیت باید کشت انجام شود؟
خیر. سیتولوژی اولین بررسی میکروبیولوژیک عملی در اوتیت خارجی است. کشت در موارد باسیل، عفونت مقاوم یا عودکننده، موارد پیچیده و شرایط مشکوک به مقاومت دارویی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آیا سیتولوژی میتواند گونه دقیق باکتری را مشخص کند؟
معمولاً خیر. شکل کوکسی یا باسیل اطلاعات اولیه فراهم میکند، اما شناسایی دقیق ارگانیسم و حساسیت دارویی نیازمند کشت و روشهای آزمایشگاهی تکمیلی است.
آیا در سیتولوژی گوش باید هر بار از هر دو گوش نمونه گرفت؟
در صورت وجود بیماری دوطرفه یا نیاز به مقایسه، نمونهگیری جداگانه از هر دو گوش ارزشمند است. حتی اگر علائم در یک گوش شدیدتر باشد، بررسی گوش مقابل نیز میتواند اطلاعات مفیدی بدهد.
آیا سیتولوژی منفی، عفونت را رد میکند؟
خیر. نمونهگیری نامناسب، درمان قبلی، تعداد کم ارگانیسمها یا انتخاب محل نامناسب میتواند نتیجه منفی ایجاد کند. در صورت تداوم شک بالینی، نمونهگیری مجدد یا روش تشخیصی تکمیلی لازم است.
جدول خلاصه روشهای نمونهگیری
| روش | محل یا ضایعه مناسب | نکته کلیدی |
|---|---|---|
| Impression smear | پوستول، ترشح و ضایعات مرطوب | نمونه از محتوای ضایعه فعال تهیه شود. |
| Tape strip | چین‌ها و سطوح خشک یا چرب | نوار مناسب رنگ‌آمیزی انتخاب شود. |
| Dry scrape | پوسته‌ها و مواد سطحی | جمع‌آوری ملایم و نماینده انجام شود. |
| Swab | مجرای گوش خارجی | نمونه روی لام غلتانده شود. |
| Culture | عفونت مقاوم، عمقی یا پیچیده | نمونه مناسب پیش از آنتی‌بیوتیک گرفته شود. |
منابع علمی منتخب
- Bond R, et al. Biology, diagnosis and treatment of Malassezia dermatitis in dogs and cats. Clinical Consensus Guidelines of the World Association for Veterinary Dermatology. Veterinary Dermatology.
- Hillier A, et al. Guidelines for the diagnosis and antimicrobial therapy of canine superficial bacterial folliculitis. Veterinary Dermatology.
- Antimicrobial use guidelines for canine pyoderma by the International Society for Companion Animal Infectious Diseases (ISCAID). Veterinary Dermatology.
- Merck Veterinary Manual. Otitis Externa in Animals.
- AAHA Management of Allergic Skin Diseases in Dogs and Cats Toolkit. Cytology Guide for Dermatology Cases.
- BSAVA Manual of Canine and Feline Dermatology. British Small Animal Veterinary Association.
تذکر علمی: روش نمونهگیری، زمان رنگ‌آمیزی و تفسیر یافته‌ها باید با نوع نمونه، دستورالعمل کیت رنگ‌آمیزی و شرایط بیمار تطبیق داده شود. این مقاله جایگزین کشت، آنتی‌بیوگرام، هیستوپاتولوژی یا سایر آزمایش‌های لازم نیست.
مطالب مرتبط در خوشه بیماری‌های پوست PersianPet
برای تکمیل مسیر تشخیصی بیماری‌های پوست و گوش، مطالعه مقالات زیر پیشنهاد می‌شود:
PersianPet Clinical Bottom Line
سیتولوژی پوست و گوش یک ابزار سریع، کم‌هزینه و بسیار کاربردی برای ارزیابی التهاب و میکروارگانیسم‌ها در بیماران درماتولوژی است. کیفیت تشخیص به انتخاب ضایعه مناسب، روش صحیح نمونهگیری، رنگ‌آمیزی استاندارد و تفسیر همراه با علائم بالینی وابسته است. مشاهده باکتری یا مخمر به‌تنهایی تشخیص عفونت را قطعی نمی‌کند؛ اما وجود التهاب، فاگوسیتوز و یافته‌های بالینی سازگار ارزش تشخیصی را افزایش می‌دهند. در موارد مقاوم، عودکننده، عمقی یا دارای باسیل، کشت و آنتی‌بیوگرام باید به‌موقع وارد مسیر تشخیصی شوند.