بیماری خراش گربه (Cat Scratch Disease)

Cat Scratch Disease (CSD) یا بیماری خراش گربه یک بیماری زئونوز باکتریایی با انتشار جهانی است که عامل آن Bartonella henselae می‌باشد. این باکتری یک باسیل گرم منفی، هوازی است که تمایل بالایی به سلول‌های اندوتلیال و اریتروسیت‌ها دارد و این ویژگی نقش مهمی در پاتوژنز بیماری ایفا می‌کند.

گربه‌ها، به‌ویژه بچه‌گربه‌ها، مخزن اصلی بیماری محسوب می‌شوند. انتقال باکتری بین گربه‌ها عمدتاً از طریق کک گربه (Ctenocephalides felis) صورت می‌گیرد. گربه‌های آلوده اغلب فاقد علائم بالینی هستند، اما می‌توانند دچار باکتریمی طولانی‌مدت و متناوب شوند و در نتیجه نقش مهمی در چرخه اپیدمیولوژیک بیماری ایفا کنند.

انتقال بیماری به انسان معمولاً از طریق خراش یا گازگرفتگی گربه آلوده و یا تماس بزاق گربه با پوست آسیب‌دیده یا مخاط چشم رخ می‌دهد. پس از ورود باکتری به بدن انسان، ابتدا یک ضایعه التهابی موضعی در محل تلقیح ایجاد می‌شود که به‌صورت پاپول یا پوستول تظاهر می‌یابد.

سپس عامل بیماری‌زا از طریق عروق لنفاوی به غدد لنفاوی ناحیه‌ای منتقل شده و موجب لنفادنیت گرانولوماتوز نکروزان می‌گردد که مشخصه پاتولوژیک اصلی بیماری است. دوره کمون معمولاً بین ۱ تا ۳ هفته می‌باشد.

شایع‌ترین تظاهر بالینی در انسان، بزرگ شدن دردناک و معمولاً یک‌طرفه غدد لنفاوی است که اغلب در نواحی آگزیلاری، سرویکال، اپی‌تروکلئار یا سوپراکلاویکولار مشاهده می‌شود. علائم سیستمیک نظیر تب خفیف، بی‌حالی، کاهش اشتها، سردرد و کاهش وزن نیز ممکن است وجود داشته باشد.

در افراد سالم از نظر ایمنی، بیماری اغلب خودمحدودشونده بوده و طی چند هفته تا چند ماه بهبود می‌یابد. در درصد کمی از بیماران، به‌ویژه کودکان یا افراد دارای نقص ایمنی، تظاهرات غیرمعمول و شدیدتری گزارش شده است که شامل نورورتینیت، سندرم پارینو اکلولاندولار، انسفالوپاتی، هپاتواسپلنومگالی، استئومیلیت و اندوکاردیت می‌باشد.

در بیماران ایمونوساپرس، به‌ویژه مبتلایان به HIV، عفونت می‌تواند به شکل آنژیوماتوز باسیلاری یا پلیوزیس باسیلاری بروز کند که با تکثیر غیرطبیعی عروق خونی همراه است.

تشخیص بیماری بر اساس شرح حال تماس با گربه، یافته‌های بالینی و لنفادنیت ناحیه‌ای مطرح می‌شود و می‌تواند با آزمایش‌های سرولوژیک (IFA یا ELISA) و یا PCR بر روی نمونه‌های بافتی یا گره لنفاوی تأیید گردد. کشت باکتری به دلیل رشد کند و نیاز به شرایط اختصاصی، کاربرد محدودی در تشخیص روتین دارد.

در افراد سالم، درمان اغلب حمایتی است و نیازی به مداخله دارویی وجود ندارد؛ با این حال مصرف آزیترومایسین می‌تواند باعث کاهش مدت و شدت لنفادنیت شود. در موارد شدید، درگیری عصبی یا چشمی و همچنین در بیماران دارای نقص ایمنی، درمان طولانی‌مدت با داکسی‌سایکلین همراه یا بدون ریفامپین توصیه می‌شود.

از نظر دامپزشکی، عفونت با Bartonella henselae در گربه‌ها معمولاً بدون علامت است، اما در برخی موارد، به‌ویژه در بچه‌گربه‌ها یا گربه‌های دارای نقص ایمنی، علائمی مانند تب گذرا، لتارژی، کاهش وزن، لنفادنوپاتی، استوماتیت، یووئیت و به‌ندرت اندوکاردیت گزارش شده است.

به دلیل شیوع بالای ناقلین بدون علامت و احتمال عود باکتریمی، درمان آنتی‌بیوتیکی روتین در گربه‌های بدون علامت توصیه نمی‌شود.

مهم‌ترین راهکار پیشگیری، کنترل مؤثر کک در گربه‌ها، آموزش صاحبان حیوانات، اجتناب از خراش و گازگرفتگی، و شست‌وشوی فوری زخم‌ها پس از تماس با گربه می‌باشد. تاکنون واکسن مؤثری برای پیشگیری از این بیماری در انسان یا گربه‌ها در دسترس نیست.

نویسنده: دکتر درسا شکفته