پرخاشگری ناشی از ترس در سگها؛ تشخیص و درمان
پرخاشگری ناشی از ترس در سگها
پرخاشگری ناشی از ترس یکی از شایعترین و در عین حال خطرناکترین اختلالات رفتاری در سگها است. در این حالت، سگ نه از روی سلطهگری بلکه بهعنوان یک مکانیسم دفاعی واکنش تهاجمی نشان میدهد. تشخیص اشتباه این نوع پرخاشگری میتواند منجر به درمان نادرست و افزایش خطر گازگرفتگی شود.
پاتوفیزیولوژی پرخاشگری ناشی از ترس
در مواجهه با محرک تهدیدکننده، سیستم لیمبیک فعال شده و پاسخ «جنگ یا گریز» تحریک میشود. اگر سگ نتواند فرار کند یا فاصله ایمن ایجاد نماید، رفتار پرخاشگرانه بهعنوان آخرین راهکار دفاعی بروز میکند.
علائم بالینی و زبان بدن
علائم هشداردهنده اولیه
- جمع شدن گوشها به عقب
- پایین آوردن بدن یا دم
- لیس زدن لبها، خمیازه مکرر
- اجتناب از تماس چشمی
علائم پرخاشگری آشکار
- غرش با عقبنشینی همزمان
- نشان دادن دندانها همراه با ترس
- گاز گرفتن ناگهانی بدون هشدار طولانی
تشخیص تفریقی پرخاشگری ناشی از ترس
افتراق این اختلال از سایر انواع پرخاشگری برای انتخاب درمان مناسب حیاتی است.
| ویژگی | پرخاشگری ناشی از ترس | پرخاشگری سلطهای | پرخاشگری ناشی از درد |
|---|---|---|---|
| وضعیت بدن | جمعشده، تدافعی | ایستاده، جلو آمده | متغیر |
| تریگر | محرک ترسناک | چالش اجتماعی | لمس یا حرکت دردناک |
| پاسخ به عقبنشینی محرک | بهبود سریع | ادامه رفتار | متغیر |
اصول درمان پرخاشگری ناشی از ترس
درمان رفتاری (Behavior Modification)
مدیریت محیط
- حذف یا کنترل محرکهای ترسناک
- جلوگیری از مواجهه ناگهانی
- استفاده از پوزهبند آموزشی در موارد پرخطر
Desensitization & Counterconditioning
قرار دادن تدریجی سگ در معرض محرک ترسناک با شدت بسیار کم همراه با پاداش مثبت، موثرترین روش درمانی بلندمدت محسوب میشود.
دارودرمانی پرخاشگری ناشی از ترس
دارو زمانی استفاده میشود که اضطراب بالا مانع اجرای رفتاردرمانی شود.
داروهای خط اول
- فلوکستین: 1–2 mg/kg PO q24h
- کلومیپرامین: 1–3 mg/kg PO q12h
داروهای کمکی
- آلپرازولام برای موقعیتهای خاص
- گاباپنتین در صورت شک به درد همزمان
پیشآگهی و پیگیری
پیشآگهی وابسته به شدت ترس، سن شروع، همکاری صاحب و اجرای صحیح پروتکل درمانی است. بهبود تدریجی و نیازمند هفتهها تا ماهها زمان میباشد.
اشتباهات رایج در مدیریت پرخاشگری ناشی از ترس
- تنبیه فیزیکی یا کلامی
- قرار دادن ناگهانی در معرض محرک
- نادیده گرفتن علائم هشداردهنده اولیه
- شروع دارو بدون رفتاردرمانی
جمعبندی بالینی
پرخاشگری ناشی از ترس یک رفتار دفاعی است، نه نافرمانی. دامپزشک نقش کلیدی در تشخیص صحیح، آموزش صاحب و طراحی درمان ایمن و مؤثر دارد.
منابع معتبر
Merck Veterinary Manual – Aggression in Dogs AVMA – Canine Aggression WSAVA – Behavioral Assessment Guidelines
