اوتیت مالاسزیایی مزمن در سگها؛ تشخیص و درمان هدفمند
اوتیت مالاسزیایی مزمن در سگها؛ تشخیص و درمان هدفمند
اوتیت مالاسزیایی مزمن معمولاً «بیماری اولیه» نیست؛ اغلب نتیجه التهاب مزمن گوش و عوامل زمینهای (بهویژه آلرژی) است. اگر عامل زمینهای کنترل نشود، عود تقریباً قطعی است.
مالاسزیا در گوش سگ؛ چه زمانی پاتوژن محسوب میشود؟
Malassezia pachydermatis بخشی از فلور طبیعی پوست برخی سگهاست؛ اما در شرایط التهاب، افزایش رطوبت/سرومن، اختلال سد پوستی و تغییر میکروبیوم گوش، تکثیر کرده و به عامل بالینی تبدیل میشود.
علائم تیپیک
- خارش شدید گوش، تکان دادن سر
- ترشح قهوهای/واکسمانند، بوی تند/بد
- اریتما و لیچنیفیکاسیون کانال در موارد مزمن
- درد متغیر؛ در موارد شدید میتواند قابل توجه باشد
فاکتورهای زمینهای شایع
- آلرژی (Atopy / Food allergy) — شایعترین
- آناتومی مستعد (گوشهای آویزان، کانال تنگ)
- رطوبت مزمن (شنا/حمام مکرر)
- هیپرکراتوز/سبوره، اختلال سد پوستی
- اوتیت باکتریال همزمان (Mixed infection)
- کمتر شایع: اندوکرینوپاتیها (مثلاً Hypothyroidism)
تشخیص: حداقل استاندارد برای کیس مزمن
1) اتوسکوپی + ارزیابی پرده گوش
- شدت استنوز، هیپرپلازی، زخم/پلیپ/توده، جسم خارجی
- اگر پرده گوش دیده نمیشود یا مشکوک به پارگی است: از درمانهای موضعی با ریسک اوتوتوکسیسیته اجتناب کن
2) سیتولوژی گوش (در هر ویزیت)
تشخیص مالاسزیا با مشاهده مخمرهای بیضی/بادامزمینیشکل در اسمیر گوش انجام میشود. علاوه بر شمارش مخمر، به شدت التهاب و حضور همزمان باکتریها دقت کن.
3) چه زمانی کشت لازم میشود؟
- اگر rods دیده شود یا پاسخ به درمان ضعیف باشد
- اگر اوتیت عودکننده شدید/مقاوم داریم
الگوریتم درمانی (Practical Algorithm)
گام ۱) کنترل درد و باز کردن کانال برای رسیدن دارو
- اگر ادم/استنوز شدید: ضدالتهاب موضعی ± سیستمیک کوتاهمدت برای باز شدن کانال
- در موارد بسیار دردناک: معاینه/پاکسازی تحت سدیشن
گام ۲) پاکسازی هدفمند گوش
- هدف: کاهش بار سرومن و رطوبت که محیط رشد مالاسزیاست
- محلولهای غیرتحریکی و مناسب با وضعیت پرده گوش انتخاب شود
- در کیسهای مزمن: پاکسازی اولیه حرفهای (ear flush) میتواند پاسخ را بهتر کند
گام ۳) ضدقارچ موضعی بر اساس سیتولوژی
- در مالاسزیای غالب بدون باکتری: ضدقارچ موضعی کافی است، به شرط کنترل التهاب و عامل زمینهای
- در Mixed infection: انتخاب داروی ترکیبی ضدقارچ + آنتیبیوتیک موضعی بر اساس یافتهها
گام ۴) درمان سیستمیک؛ چه زمانی لازم است؟
- اگر اوتیت شدید/دوطرفه/مزمن با کانال بسیار ملتهب و درمان موضعی ناکافی باشد
- اگر درگیری پوستی گسترده مالاسزیایی همزمان وجود داشته باشد
- اگر همکاری مالک برای درمان موضعی مناسب نیست
گام ۵) کنترل عامل زمینهای (کلید جلوگیری از عود)
- آلرژی: برنامه تشخیصی آلرژی + کنترل طولانیمدت (غذا/محیط/درمان ضدخارش)
- اصلاح رطوبت: خشک نگهداشتن گوش، مدیریت شنا/حمام
- در صورت هیپرپلازی/استنوز برگشتناپذیر: ارزیابی گزینههای جراحی
برنامه نگهدارنده (Maintenance) برای پیشگیری از عود
بعد از کنترل فاز حاد، برنامه نگهدارنده معمولاً لازم است (بهخصوص در سگهای آلرژیک):
- پاکسازی منظم با فاصلههای مشخص (بر اساس تولید سرومن/رطوبت)
- در کیسهای مستعد: استفاده دورهای از درمان موضعی کمریسک طبق برنامه
- پیگیری سیتولوژی در ویزیتهای دورهای (بهخصوص هنگام شروع خارش)
| زمان پیگیری | هدف |
|---|---|
| 7–14 روز بعد از شروع درمان | ارزیابی بالینی + سیتولوژی (کاهش بار مالاسزیا/التهاب) |
| پس از پایان فاز حاد | طراحی برنامه نگهدارنده + ارزیابی آلرژی/عوامل زمینهای |
| هر 4–12 هفته (بسته به کیس) | پیشگیری از عود؛ تنظیم برنامه پاکسازی/کنترل خارش |
چه زمانی باید به درگیری گوش میانی یا نیاز به جراحی فکر کرد؟
- اوتیت مزمن با استنوز شدید و پاسخ ناقص به درمان پزشکی
- علائم وستیبولار/نورولوژیک یا درد عمیق
- عودهای سریع و مکرر با وجود کنترل خوب درمانی
- مشکوک به توده/پولیپ/دفرمیتی کانال
تصویر پیشنهادی (اختیاری)
اگر تصویر میخواهی، فایل خودت را جایگزین کن.
منابع معتبر
این مقاله برای استفاده حرفهای دامپزشکان تهیه شده و جایگزین قضاوت بالینی، ارزیابی پرده گوش و تصمیمگیری بر اساس سیتولوژی/کشت نیست.