آکرومگالی در گربه دیابتی | تشخیص و درمان تخصصی
آکرومگالی در گربه دیابتی (Feline Hypersomatotropism)
آکرومگالی در گربه معمولاً ناشی از آدنوم هیپوفیز ترشحکننده GH است که با افزایش IGF-1 باعث مقاومت شدید به انسولین و دیابت دشوارکنترل میشود. در گربههای دیابتی، این علت نسبتاً شایعتر از چیزی است که کلاسیک تصور میشود و باید فعالانه اسکرین شود.
چه زمانی به آکرومگالی شک کنیم؟
• نیاز رو به افزایش به انسولین با کنترل ضعیف قند
• دوزهای بالا (مثلاً > 6 IU/cat BID یا > 1.5 IU/kg در هر تزریق) بدون رسیدن به nadir مناسب
• وزن بالا/افزایش وزن علیرغم دیابت، خرخر/استریدور، بزرگ شدن پنجه/سر، فاصله دندانی، ارگانومگالی، سوفل/کاردیومیوپاتی
• نیاز رو به افزایش به انسولین با کنترل ضعیف قند
• دوزهای بالا (مثلاً > 6 IU/cat BID یا > 1.5 IU/kg در هر تزریق) بدون رسیدن به nadir مناسب
• وزن بالا/افزایش وزن علیرغم دیابت، خرخر/استریدور، بزرگ شدن پنجه/سر، فاصله دندانی، ارگانومگالی، سوفل/کاردیومیوپاتی
پاتوفیزیولوژی کوتاه
- GH ↑ → IGF-1 ↑ → مقاومت انسولینی محیطی و کبدی
- هیپرتروفی بافت نرم/استخوانی، کاردیومیوپاتی، مشکلات تنفسی/راه هوایی، آرتروپاتی
- دیابت اغلب پایدار/سختدرمان تا زمان کنترل منبع GH
تشخیص مرحلهای (الگوریتم عملی)
1) اسکرین آزمایشگاهی
IGF-1: در گربه دیابتی، IGF-1 > 1000 ng/mL با احتمال بالای Hypersomatotropism همراه است.
برای کاهش false negative، بهتر است نمونه IGF-1 بعد از شروع انسولین/بهبود وضعیت کاتابولیک گرفته شود.
برای کاهش false negative، بهتر است نمونه IGF-1 بعد از شروع انسولین/بهبود وضعیت کاتابولیک گرفته شود.
2) تأیید و مرحلهبندی تومور
- MRI هیپوفیز (استاندارد) یا CT
- اکوکاردیوگرافی (درگیری قلبی شایع)
- فشار خون، معاینه راه هوایی/OSA-like، ارزیابی نوروپاتی دیابتی
3) افتراقهای مهم مقاومت به انسولین
- عفونت/التهاب (دندان، ادراری، پوست)
- پانکراتیت، CKD، هیپرتیروئیدیسم
- استروئیدها/پروژستینها
- آکرومگالی + آنتیبادی ضد انسولین (کمتر شایع)
درمان: اهداف و انتخابها
هدف واقعبینانه: کنترل علائم (PU/PD، وزن/عضلات)، کاهش خطر کتواسیدوز و هیپوگلیسمی، و در صورت امکان
ریمیشن دیابت بعد از درمان قطعی هیپوفیز.
گزینه 1) درمان قطعی: Hypophysectomy (Transsphenoidal)
- در مراکز مجهز، یکی از بهترین گزینههای قطعی با شانس بالای بهبود کنترل دیابت/ریمیشن
- نیازمند تیم جراحی-بیهوشی پیشرفته و مراقبت ICU پس از عمل
گزینه 2) رادیوتراپی هیپوفیز
- بهبود تدریجی مقاومت به انسولین طی هفتهها تا ماهها
- گزینه مناسب وقتی جراحی در دسترس نیست؛ پایش دیررس برای هیپوفیزاریسم ضروری است
گزینه 3) درمانهای دارویی (پالیاتیو/کمکی)
| دارو | نکته کلینیکی |
|---|---|
| Cabergoline | در برخی مطالعات/گزارشها در گربههای منتخب باعث کاهش IGF-1 و بهبود کنترل دیابت شده است؛ یک رژیم گزارششده: 10 µg/kg PO هر 48 ساعت. پاسخ متغیر است و در تومورهای بزرگ ممکن است محدودتر باشد. |
| Pasireotide (somatostatin analogue) | در برخی مطالعات اثر مثبت روی IGF-1 و حساسیت به انسولین گزارش شده، اما دوزینگ/دسترسپذیری/هزینه محدودکننده است و پروتکلها وابسته به مرکز هستند. |
نکته: درمان دارویی معمولاً جایگزین قطعی جراحی/رادیوتراپی نیست؛ بیشتر برای کاهش نیاز انسولین و بهبود کیفیت زندگی استفاده میشود.
مدیریت دیابت همزمان (تا زمان کنترل هیپوفیز)
انسولین و مانیتورینگ
- گلارژین یا PZI رایجترین انتخابها؛ بسیاری از کیسها به دوزهای بالاتر از معمول نیاز دارند.
- تنظیم دوز بر اساس nadir و علائم بالینی؛ تغییرات تدریجی (معمولاً 0.5–1 IU در هر نوبت، بسته به curve)
- مانیتورینگ خانگی/کلینیکی (curve)، و Fructosamine برای روند کلی
رژیم غذایی
- کمکربوهیدرات/پروتئین بالاتر، کنترل وزن (بدون کاهش وزن تهاجمی در دیابت کنترلنشده)
- مدیریت بیماریهای همزمان (دندان/ادراری/تیروئید/کلیه) برای کاهش مقاومت به انسولین
عوارض مهم و پایش
- کاردیومیوپاتی/هایپرتروفی: اکو و فشار خون
- آرتروپاتی و درد مزمن
- نوروپاتی دیابتی (plantigrade)
- مشکلات راه هوایی/خرخر
سوالات متداول
آیا IGF-1 برای تشخیص کافی است؟
IGF-1 ابزار اسکرین قوی است، اما برای مرحلهبندی و تصمیم درمانی، تصویربرداری هیپوفیز (MRI/CT) توصیه میشود.
اگر درمان قطعی انجام نشود، هدف چیست؟
کنترل علائم و جلوگیری از کتواسیدوز/هیپوگلیسمی با تنظیم دقیق انسولین و مدیریت بیماریهای همزمان.
بعد از درمان قطعی، امکان ریمیشن دیابت وجود دارد؟
بله، در بخشی از بیماران با کنترل منبع GH، نیاز به انسولین کاهش شدید پیدا میکند و حتی ریمیشن رخ میدهد.
منابع معتبر
MSD Veterinary Manual
MSU VDL (IGF-1 in cats)
JVIM: Hypophysectomy outcomes
