PRA گربه؛ آتروفی پیشرونده شبکیه
مقاله شماره 14 — ژنتیک چشم گربه
PRA در گربه؛ نابینایی تدریجی را زود تشخیص بدهید
اگر گربه در تاریکی مردد حرکت میکند یا به اشیا برخورد میکند، باید به بیماریهای شبکیه فکر کنیم. PRA معمولاً آهسته پیش میرود؛ با تشخیص درست میتوان از اشتباهات درمانی جلوگیری کرد و محیط را برای گربه ایمن ساخت.
PRA در گربه چیست؟
Progressive Retinal Atrophy (PRA) یک عنوان کلی برای بیماریهایی است که در آنها سلولهای شبکیه (میلهها و مخروطها) بهصورت پیشرونده تخریب میشوند. معمولاً ابتدا دید در نور کم کاهش پیدا میکند (شبکوری)، سپس دید روزانه هم درگیر میشود.
علتها و نقش ژنتیک
PRA میتواند زمینه ارثی داشته باشد (در برخی لاینها/نژادها گزارش شده) و از دید پرورش، شناسایی حیوانات مبتلا/ناقل ارزشمند است. اما از دید کلینیکی، مهمتر از اسم ژن: اثبات درگیری شبکیه و排除 علل قابل درمان است.
علائم اولیه و پیشرفته
علائم اولیه (اغلب در نور کم)
- ترس یا تردید در حرکت در تاریکی
- برخورد با اشیا هنگام خاموش بودن چراغها
- کاهش اعتماد به پرشها، مخصوصاً شب
- بازتاب چشم در نور بیشتر به نظر میرسد
علائم پیشرفته
- نابینایی واضح (در روز و شب)
- اتساع مردمک و پاسخ ضعیف به نور
- کاهش فعالیت و اضطراب در محیط جدید
تشخیص افتراقی مهم (قبل از برچسب PRA)
مواردی که باید حتماً در کاهش دید/شبکوری بررسی شوند:
- کمبود تائورین (Retinal degeneration مرتبط با تغذیه)
- هایپرتنشن و آسیب شبکیه/خونریزی/جداشدگی
- یووئیت/التهابهای داخل چشمی
- کاتاراکت یا مشکلات عدسی (کاهش دید مکانیکی)
- بیماریهای عصب بینایی/سیستم عصبی
تشخیص قطعی PRA چگونه انجام میشود؟
- معاینه کامل چشم توسط دامپزشک (افتالموسکوپی و ارزیابی شبکیه و عصب بینایی).
- بررسی سیستمیک: فشار خون، آزمایشهای انتخابی (مثلاً برای علل ثانویه).
- ERG: در مراحل اولیه که تغییرات ظاهری شبکیه هنوز واضح نیست، ERG میتواند کاهش عملکرد شبکیه را نشان دهد.
- تست ژنتیک: در صورت وجود پنل معتبر برای لاین/نژاد مربوطه (بیشتر کاربرد پرورشی دارد).
| تست | چه چیزی میگوید؟ | کاربرد عملی |
|---|---|---|
| افتالموسکوپی | تغییرات ساختاری شبکیه | تشخیص/مرحلهبندی در موارد واضح |
| ERG | عملکرد شبکیه | تشخیص زودتر و موارد مبهم |
| فشار خون | 排除 آسیب شبکیه ناشی از HTN | جلوگیری از اشتباه تشخیصی |
| تست ژنتیک | ریسک/وضعیت ژنتیکی (در پنل معتبر) | تصمیم پرورشی و غربالگری |
مدیریت PRA و مراقبت از گربه با کاهش دید
درمان قطعی برای توقف روند ژنتیکی PRA معمولاً وجود ندارد؛ اما گربهها با نابینایی بهخوبی سازگار میشوند اگر محیط را درست مدیریت کنیم:
اقدامهای ساده و بسیار مؤثر در خانه
- چیدمان خانه را ثابت نگه دارید (جابجایی ناگهانی مبل/وسایل نکنید)
- راهپله و بالکن را ایمن کنید (گیت/توری)
- ظرف غذا و خاک را در جای ثابت بگذارید
- از بازیهای صوتی/بویایی بیشتر استفاده کنید
- گربه نابینا را بیرون از خانه رها نکنید
ویدئو آموزشی (اختیاری)
اگر ویدئو کوتاه درباره ایمنسازی خانه برای گربه نابینا دارید، لینک را جایگزین کنید.
نکات پرورشی (برای جلوگیری از انتقال)
- اگر در یک لاین/نژاد تست ژنتیک معتبر در دسترس است، قبل از پرورش انجام شود.
- حیوانات مبتلا معمولاً نباید وارد برنامه پرورش شوند.
- در موارد ناقل، تصمیم پرورشی باید با سیاست حفظ تنوع ژنتیکی و جلوگیری از تولید مبتلا انجام شود (جفتگیری کنترلشده).
سوالات متداول
PRA از چه سنی شروع میشود؟
به نوع و لاین وابسته است. برخی موارد در سنین پایینتر و برخی در میانسالی ظاهر میشوند. تشخیص زودهنگام با معاینه چشم و در موارد لازم ERG کمککننده است.
آیا کمبود تائورین میتواند شبیه PRA باشد؟
بله. کمبود تائورین میتواند باعث دژنراسیون شبکیه شود و یکی از افتراقهای مهم است، چون قابل اصلاح/پیشگیری است.
آیا گربه نابینا درد دارد؟
خود PRA معمولاً دردناک نیست. اما بیماریهای دیگر چشم (مثل یووئیت/گلوکوم) میتوانند دردناک باشند و باید排除 شوند.