نارسایی قلبی در سگ و گربه؛ پروتکل درمان مرحلهای
نارسایی قلبی سگ و گربه؛ پروتکل درمان مرحلهای
نارسایی قلبی احتقانی (CHF) یعنی «احتقان»—ادم ریوی، افیوژن پلور یا آسیت—بهدلیل بیماری قلبی. در عمل، موفقیت درمان وابسته به 3 چیز است: تریاژ درست، تایید احتقان، پایش دقیق.
مرحله 1: تریاژ اورژانس (5 دقیقه اول)
هدف: کاهش کار تنفسی و استرس، قبل از هر چیز.
- اکسیژن (Flow-by/قفس اکسیژن) + حداقل هندلینگ
- اگر شدیداً دیسپنه: آرامسازی/آنکسیولیز ملایم (با تصمیم دامپزشک)
- بررسی سریع: رنگ مخاط، CRT، HR/RR، دمای بدن
- IV access اگر امکان دارد (ولی در بیمار بسیار استرسی، اول تنفس)
مرحله 2: آیا واقعاً CHF است؟ (تایید احتقان)
ابزارهای سریع کنار تخت
- POCUS/TFAST: افیوژن پلور/آسیت/الگوی B-lines (کمککننده)
- رادیو قفسه سینه (اگر پایدار): ادم ریوی، کاردیومگالی، افیوژن
- SpO2 و پاسخ بالینی به اکسیژن
نشانههایی که به نفع CHF هستند
- ادم ریوی/افیوژن در تصویر برداری
- کاردیومگالی واضح یا شواهد LA enlargement
- بهبود محسوس دیسپنه پس از دیورتیک (بهصورت کنترلشده)
مرحله 3: درمان اورژانسی CHF
الف) ادم ریوی (سگ/گربه)
هسته درمان: دیورتیک + اکسیژن + کاهش استرس
- Furosemide: دوز و مسیر بر اساس شدت دیسپنه، پاسخ و وضعیت کلیه (پروتکل مرکز شما)
- پایش پاسخ: RR/effort، صدای ریه، وزن/دیورز، SpO2
- پس از پایدار شدن: برنامه دارویی مزمن و آموزش پایش خانگی RR
ب) افیوژن پلور (بهخصوص در گربه)
اگر افیوژن قابل توجه است: توراسنتز درمانی اغلب سریعترین راه بهبود تنفس است.
- نمونهگیری برای آنالیز مایع در صورت نیاز (قلبی/غیرقلبی)
- پس از بهبود تنفس: ارزیابی علت زمینهای (اکو/فشار خون/تیروئید در گربه)
ج) آسیت
- در سگها میتواند قلبی (Right-sided CHF) یا غیرقلبی باشد؛ تشخیص افتراقی مهم است.
- در آسیت شدید: پاراسنتز درمانی + برنامه دیورتیک/علتیابی.
مرحله 4: درمان مزمن (پس از تثبیت)
سگها (شایع: MMVD / DCM)
- دیورتیک (کمترین دوز موثر) + پایش کلیه/الکترولیت
- در موارد مناسب: Pimobendan (بهویژه در CHF ناشی از بیماری میترال/کاهش عملکرد)
- RAAS modulation (ACEI/…): بر اساس وضعیت کلیه، فشار خون، و پروتکل تیم
- کنترل آریتمی اگر وجود دارد (ECG/Holter)
گربهها (شایع: HCM و فنوتیپها)
- دیورتیک برای کنترل احتقان + پایش کلیه/الکترولیت
- مدیریت HR/آریتمیها بر اساس ECG و اکو (فردمحور)
- ارزیابی ریسک لخته (LA enlargement/SEC) و تصمیم ضدپلاکت (ریسکمحور)
- کنترل فشار خون و پرکاری تیروئید (علل ثانویه/همزمان)
مرحله 5: پایش خانگی که واقعاً تفاوت میسازد
Resting Respiratory Rate (RR) در خواب
- به صاحب حیوان آموزش دهید: وقتی حیوان خوابیده، 30 ثانیه شمارش ×2
- هدف معمول: < 30/min (یا baseline همان بیمار)
- اگر 2–3 روز روند افزایشی داشت یا ناگهان بالا رفت → مراجعه
اشتباهات رایج (چکلیست سریع)
- افزایش دیورتیک بدون تایید احتقان (خطر دهیدراتاسیون/AKI)
- عدم پایش کراتینین/اوره/الکترولیت بعد از تغییر دارو
- نادیده گرفتن فشار خون بالا (خصوصاً در گربه)
- فراموش کردن تشخیصهای غیرقلبی تنگی نفس
تصاویر و ویدیو (قابل جایگزینی با فایلهای شما)
(ویدیو نمونه است؛ فایل آموزشی خودتان را جایگزین کنید.)
منابع معتبر
سوالات متداول
از کجا بفهمیم تنگی نفس قلبی است؟
اگر تصویربرداری/POCUS احتقان را نشان دهد (ادم ریوی/افیوژن) و با درمان مناسب بهبود کند، قلبی محتملتر است؛ اما افتراق قطعی نیاز به ارزیابی کامل دارد.
بهترین شاخص پایش در خانه چیست؟
RR در خواب. روند افزایشی معمولاً قبل از بدتر شدن واضح علائم دیده میشود.
چرا بعد از دیورتیک باید آزمایش کلیه بدهیم؟
چون دیورتیکها میتوانند دهیدراتاسیون، آزوتمی و اختلال الکترولیتی ایجاد کنند؛ تنظیم دوز بدون پایش ریسک دارد.
دکتر علیرضا خداداد تیم تحقیق و توسعه بیمارستان دامپزشکی پرشین پت