شوک آنافیلاکسی در سگ و گربه؛ پروتکل دقیقه‌ای در کلینیک دامپزشکی

شوک آنافیلاکسی یکی از سریع‌ترین و مرگبارترین اورژانس‌های دامپزشکی است که معمولاً بعد از واکسن، دارو، نیش حشرات یا مواد آلرژن ایجاد می‌شود. نکته کلیدی در این وضعیت «زمان» است؛ هر دقیقه تأخیر می‌تواند شانس بقا را کاهش دهد.

محرک‌های شایع

بیشترین موارد در کلینیک‌ها بعد از تزریق داروها، واکسیناسیون، آنتی‌بیوتیک‌ها (به‌خصوص پنی‌سیلین‌ها)، نیش زنبور و گاهی مواد غذایی یا سرم درمانی دیده می‌شود.

علائم بالینی مهم

شروع معمولاً ناگهانی است و می‌تواند در عرض چند دقیقه پیشرفت کند:

تنگی نفس، استریدور، ادم صورت یا پوزه، استفراغ، اسهال، ضعف شدید، افت فشار خون، تاکی‌کاردی و در مراحل پیشرفته شوک و کلاپس.

پروتکل دقیقه‌ای درمان

دقیقه 0 تا 1 (اقدام فوری)

اولین و مهم‌ترین اقدام، تزریق اپی‌نفرین است.

Epinephrine 1:1000 با دوز 0.01 mg/kg IM (ترجیحاً عضله ران). در موارد شدید و کلاپس می‌توان با احتیاط IV آهسته استفاده کرد.

دقیقه 1 تا 5

اکسیژن‌تراپی فوری و برقراری دسترسی وریدی انجام می‌شود. همزمان باید مایع‌درمانی شروع شود:

کریستالوئید ایزوتونیک با بولوس 20 ml/kg در سگ (در گربه 10 ml/kg با احتیاط).

دقیقه 5 تا 15

در این مرحله کنترل هیستامین و التهاب اهمیت دارد:

Diphenhydramine 1–2 mg/kg IM/IV
یا Chlorpheniramine در صورت دسترسی.

کورتون‌ها (اثر تأخیری ولی مهم): Dexamethasone 0.1–0.2 mg/kg IV

دقیقه 15 تا 60

اگر بیمار پایدار شد، باید مانیتورینگ ادامه پیدا کند. در این مرحله هدف جلوگیری از بازگشت شوک و کنترل فشار خون است. در صورت نیاز، تکرار اپی‌نفرین هر 5 تا 15 دقیقه مجاز است.

نکات کلیدی کلینیکی

بیشترین اشتباه در شوک آنافیلاکسی، تأخیر در اپی‌نفرین است. آنتی‌هیستامین یا کورتون هرگز جایگزین اپی‌نفرین نیستند. حتی اگر شک وجود دارد، درمان باید شروع شود.

در موارد مقاوم، انفوزیون اپی‌نفرین یا وازوپرسورهای دیگر در ICU ضروری می‌شود.