موش

دستگاه گوارش
تاژک داران و آپی کمپلکساها تک یاخته های دستگاه گوارش موش می باشند.

تاژک داران
ژیاردیا موریس (Giardia muris)، اسپیرونوکلئوس موریس(Spironucieus muris)، تتراتریکوموناس میکروتی (Tetratrichomonas microti) و تری تریکوموناس موریس تاژک دارانی هستند که در آزمایش مستقیم شناورسازی مدفوع موش دیده می شوند.
تتراتریکوموناس میکروتی و تری تریکوموناس موریس در موش بیماری زا نمی باشند. تری تریکومنادها و تتراتریکومونادها به ترتبی سه یا چهار تاژک قدامی و یک تاژک خلفی دارند. تریکومونادها معمولا در رودۀ باریک، رودۀ کور و قولون موش یافت می شوند.
موشهای مبتلا به اسهال بدون در نظر گرفتن علت ایجاد کننده اغلب آلوده به تعداد زیادی تری تریکوموناد و تترارتریکوموناد می باشند. (مایع اسهال محیط مناسبی برای تکثیر تری و تتراتریکومونادها می باشد)
انتقال تتراتریکوموناس میکروتی تقریبا 10×22 میکرون و ابعاد تتراتریکوموناس موریس حدود 5×7 می باشد.
اسپیرونوکلئوس موریس و ژیاردیا موریس در موش شایع می باشند و شدیدا بیماری زا هستند. هر دو گونه تک یاخته، در قسمت مرکزی رودۀ باریک زندگی می کتتد و در موش های شیرخوار آنتریت ایجاد می نمایند. محل استقرار انگل روده با شدت آنتریت ایجاد شده تناسب دارد و زمانی که تاژک داران در نواحی خلفی لولۀ گوارش مستقر می شوند آنتریت شدیدتر است.
ژیاردیاموریس ظاهری شبیه سایر گونه های ژیاردیا دارد. تروفوزوئیت گلابی شکل و دارای دوهسته در انتهای قدامی دارد. هشت تاژک به شکل قرینه از نقاط مختلف قدام تا خلف از بدن تک یاخته خارج می شوند. گونه های ژیاردیا در گسترش مستقیممدفوع با بزرگ نمایی زیاد میکروسکپ (×100) به شکل متحرک دیده می شوند. گونه های ژیاردیا در رنگ آمیزی گسترش مستقیم مدفوع با محلول ید دار لوگل شناسایی می شوند، در این نوع رنگ آمیزی جزئیات هسته و تاژک مشخص می شود.
اسپیرونوکلئوس موریس ظاهری شبیه ژیاردیا دارد؛ فقط تروفوزوئیت اسپیرونوکلئوس موریس کاملا باریک است در حالیکه قسمت قدامی ژیاردیا پهنتر می باشد. اسپیرونوکلئوس موریس دو هسته قدامی، سه زوج تاژک قدامی و یک زوج تاژک خلفی دارد.

توجه: انتقال ژیاردیا موریس با خوردن کیست های دفع شده با مدفوع صورت می گیرد. ژیاردیا موریس در رت و همستر هم دیده می شود؛ بنابراین کسانی که چندین گونه حیوانی را باهم پرورش می دهند باید از احتمال انتقال بین گونه ها اطلاع داشته باشند. اگرچه برخی گونه های ژیاردیا در انسان بیماری ایجاد می کنند، گونه های ژیاردیای جوندگان و خرگوش ها در انسان عوارض ایجاد نمی کنند.

آپی کمپلکساها
چندین گونه ایمریا در موش آلودگی ایجاد می کنند این گونه ها شامل ایمریا فالسی فرمیس (Eimeria falciformis)، ایمریا فریزی (E.ferrisi) و ایمریا هانسونوروم (E.hansonorum) می باشد. ایمریا فالسی فرمیس و ایمریا هانسونوروم در رودۀ کوچک و ایمریا فریزی در رودۀ کور یافت می شوند. اگرچه آلودگی همزمان به چند گونه دیده می شود اطلاعات کمی دربارۀ نحوۀ بیماری زایی ایمریا فریزی و ایمریا هانسونوروم وجود دارد. ایمریا فالسی فرمیس در جمعیت های موش وحشی شایع است. ابعاد اووسیست آن 26_14×24_11 میکرون، گرد یا بیضی شکل، جدار صاف یا بی رنگ می باشد و میکروپیل و جسم باقیمانده ندارد. اسپوروسیست ها بیضی شکل و جسم باقیمانده و جسم استیدی کوچکی دارند. اووسیست اسپوردار دارای چهار اسپوروسیست است و هر اسپوروسیست دو اسپوروزوئیت دارد. اووسیست ایمریا فریزی و ایمریا هانسونوروم شبیه اووسیست ایمریا فالسی فرمیس می باشد، فقط اندازۀ آنها کوچکتر از 18_16 میکرون و گردتر است. جسم اسپوروسیست ایمریا فریزی کوچک و جسم استیدی ایمریا هانسونوروم بزرگتر می باشد. اووسیست ایمریا ها در آزمایش مدفوع تشخیص داده می شوند. همانند آلودگی های کوکسیدیایی در گونه های مختلف حیوانی دیدن اووسیست در شناورسازی مدفوع نشان دهندۀ بیماری نمی باشد. تشخیص بر اساس نشانیهای بالینی، جراحات روده ای و دیدن کوکسیدیاها در رنگ آمیزی مقاطع بافتی میسر است.
بافت های مشکوک به آلودگی با مراحل تکاملی کوکسیدیا در موش باید برای تشخیص به وسیلۀ دامپزشک آسیب شناس یا انگل شناس به آزمایشگاه هیستوپاتولوؤی ارسال شود.
نشانیهای درمانگاهی معمولا در حیوانات جوان دیده می شود که سیستم ایمنی آنها تکامل نیافته است. علائم، شامل اسهال، آنتریت کاتارال، بی اشتهایی، هموراژی و ریزش سلول های اپی تلیال روده می باشد.
مانند سایر گونه های کوکسیدیا انتقال انگل با خوردن اووسیست های اسپوردار انجام می شود. اووسیست ها در عرض سه روز در مدفوع اسپوردار می شوند.
گونه های ایمریا میزبان اختصاصی دارند و به انسان منتقل نمی شوند.

 دستگاه ادراری تناسلی
آپی کمپلکساها تک یاخته های آلوده کنندۀ دستگاه ادراری تناسلی موش می باشند.

آپی کمپلکساها
کلوسیلا موریس کوکسیدیای غیر بیماری زای کلیه موشهای آزمایشگاهی و وحشی است. مراحل مختلف سیر تکاملی انگل در غدۀ فوق کلیه، تیروئید، مغز، ریه و طحال دیده می شود. اووسیست کلوسیلا موریس در سلولهای آندوتلیال سرخرگ ها، مویرگ ها و گلومرول های کلیه کامل می شود. قطر اووسیست کامل 40 میکرون است، با رشد و تقسیم اووسیست ها اسپوروبلاست ایجاد می شود، در این حالت سلول های آندوتلیال میزبان پاره شده و اسپوروبلاست ایجاد می شود، در این حالت سلول های آندوتلیال میزبان پاره شده و اسپوروسیست ها وارد ادرار می شوند. و موشهای دیگر با خوردن اسپوروسیست های اسپوردار آلوده می شوند.
آلودگی با کلوسیلا موریس معمولا در حیوان زنده تشخیص داده نمی شود. پس از مرگ کلیه ها بزرگ و نقاط نکروز خاکستری رنگ کوچک در سطح ان وجود دارد. در آزمایش میکروسکپی نمونه های بافتی کلیه نقاط نکروتیک در محل اتصال کورتیکومدولار دیده می شود. آلودگی با کلوسیلاموریس معمولا با دیدن ضایعات ماکروسکپی و میکروسکپی و پیدا نمودن انگل در بافت های کلیه تشخیص داده می شود. بافت های مشکوک به آلودگی به کوکسیدیوز کلیوی باید برای تشخیص به وسیلۀ دامپزشک آسیب شناس یا انگل شناس به آزمایشگاه هیستوپاتولوژی ارسال شود.
انتقال کلوسیلاموریس با خوردن اووسیست های اسپوردار در ادرار انجام می شود. چون موشهای وحشی ممکن است ناقل این انگل باشند، رعایت نکات بهداشتی و جلوگیری از راه یابی موشهای وحشی به جمعیت حیوانات دست آموز در کنترل این انگل اهمیت دارد. کلوسیلاموریس میزبان اختصاصی دارد و به انسان منتقل نمی شود.