اوتیت میانی و داخلی در سگ و گربه؛ علائم و درمان
اوتیت میانی و داخلی در سگ و گربه؛ علائم عصبی، تشخیص و درمان
اوتیت میانی و اوتیت داخلی از بیماری‌های مهم گوش در سگ و گربه هستند که ممکن است با عفونت مزمن گوش خارجی، درد گوش، کاهش شنوایی یا اختلالات تعادل همراه باشند. تشخیص به‌موقع این بیماری‌ها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در موارد پیشرفته، آسیب عصبی یا اختلال شنوایی ممکن است حتی پس از کنترل عفونت باقی بماند.
اوتیت میانی و داخلی چیست؟
اوتیت میانی (Otitis Media) التهاب یا عفونت حفره گوش میانی، شامل حفره صماخی، استخوانچه‌های شنوایی و ساختارهای مرتبط است. اوتیت داخلی (Otitis Interna) درگیری ساختارهای گوش داخلی، به‌ویژه حلزون و دستگاه وستیبولار، را توصیف می‌کند.
در سگ‌ها، اوتیت میانی اغلب در ادامه اوتیت خارجی مزمن یا عودکننده ایجاد میشود؛ بااین‌حال، طبیعی بودن مجرای گوش خارجی یا سالم به‌نظررسیدن پرده صماخ، بیماری گوش میانی را به‌طور قطعی رد نمی‌کند. در گربه‌ها، پولیپ‌های التهابی نازوفارنژیال یا گوش میانی نیز از علل مهم محسوب می‌شوند.
تفاوت آناتومیک و بالینی
گوش خارجی
لاله گوش و مجرای گوش تا پرده صماخ؛ معمولاً با خارش، ترشح، بو و التهاب مجرا همراه است.
گوش میانی
حفره صماخی و استخوانچه‌ها؛ می‌تواند با درد، کاهش شنوایی، فلج عصب فاسیال یا سندرم هورنر همراه شود.
گوش داخلی
حلزون و دستگاه تعادل؛ درگیری آن ممکن است باعث تیلت سر، نیستاگموس، آتاکسی و کاهش شنوایی شود.
مسیرهای ایجاد بیماری
- گسترش عفونت از مجرای گوش خارجی از طریق پرده صماخ.
- ورود میکروارگانیسم‌ها از نازوفارنکس از راه شیپور استاش.
- وجود جسم خارجی، آسیب پرده صماخ یا دستکاری تهاجمی گوش.
- در گربه‌ها، پولیپ التهابی یا سایر ضایعات انسدادی گوش میانی.
- در برخی سگ‌ها، اوتیت میانی ترشحی اولیه بدون التهاب واضح گوش خارجی.
علائم اوتیت میانی در سگ و گربه
- عود مکرر اوتیت خارجی یا پاسخ ناقص به درمان‌های قبلی.
- درد هنگام بازکردن دهان یا لمس اطراف گوش و سر.
- تکان‌دادن سر، خاراندن گوش یا ترشح؛ در صورت وجود اوتیت خارجی هم‌زمان.
- کاهش شنوایی یا تغییر واکنش به صداها.
- فلج عصب فاسیال در سمت مبتلا؛ مانند افتادگی لب، ناتوانی در پلک‌زدن یا کاهش حرکت عضلات صورت.
- سندرم هورنر در سمت مبتلا؛ شامل میوز، پتوز، انوفتالمی ظاهری و بیرون‌زدگی پلک سوم.
علائم اوتیت داخلی
- تیلت سر به سمت ضایعه در سندرم وستیبولار محیطی یک‌طرفه.
- نیستاگموس خودبه‌خودی افقی یا چرخشی.
- آتاکسی، عدم تعادل، افتادن یا تمایل به چرخیدن به یک سمت.
- تهوع، کاهش اشتها یا استفراغ ثانویه به اختلال تعادل.
- کاهش شنوایی در صورت درگیری ساختارهای شنوایی.
معاینه هدفمند
| یافته | اهمیت بالینی | اقدام بعدی |
|---|---|---|
| اوتیت خارجی عودکننده | افزایش شک به بیماری گوش میانی | ارزیابی پرده صماخ و در صورت لزوم تصویربرداری |
| فلج عصب فاسیال | احتمال درگیری عصب VII در مجاورت گوش میانی | معاینه عصبی، بررسی سطح چشم و ارزیابی گوش عمقی |
| تیلت سر و نیستاگموس | سندرم وستیبولار؛ گوش داخلی یکی از تشخیص‌های افتراقی است | معاینه عصبی کامل و تمایز محیطی از مرکزی |
| درد هنگام بازکردن دهان | احتمال بیماری گوش میانی یا ساختارهای مجاور | معاینه دهان و حلق و تصویربرداری در صورت اندیکاسیون |
| اختلال هوشیاری یا نقص عصبی چندگانه | احتمال درگیری مرکزی یا بیماری دیگر | ارزیابی اورژانسی و تصویربرداری پیشرفته |
تشخیص مرحله‌به‌مرحله
- شرح حال دقیق: سابقه اوتیت، مدت و دفعات عود، داروهای قبلی، پاک‌سازی گوش، احتمال جسم خارجی، تغییر شنوایی و زمان شروع علائم عصبی را ثبت کنید.
- معاینه عمومی و عصبی: وضعیت هوشیاری، راه‌رفتن، نیستاگموس، وضعیت سر، اعصاب جمجمه‌ای و احتمال درگیری مرکزی را بررسی کنید.
- معاینه گوش خارجی: لاله گوش و مجرا را ارزیابی کنید؛ در صورت امکان نمونه سیتولوژی بگیرید و با اتوسکوپ پرده صماخ را بررسی کنید.
- تصمیم برای تصویربرداری: در صورت علائم وستیبولار، فلج فاسیال، اوتیت مزمن عودکننده، درد عمقی یا شک به ضایعه گوش میانی، CT یا MRI را بر اساس پرسش بالینی در نظر بگیرید.
- نمونه‌گیری از گوش میانی: در موارد تأییدشده یا مشکوک قوی که نتیجه آن انتخاب درمان را تغییر می‌دهد، نمونه‌گیری هدفمند از گوش میانی برای سیتولوژی و کشت انجام دهید.
- درمان هدفمند و پایش: درمان را بر اساس شدت بیماری، نتایج نمونه‌گیری، تصویربرداری، وضعیت پرده صماخ و پاسخ بالینی تنظیم کنید.
اتوسکوپی و پرده صماخ
پرده صماخ ممکن است ضخیم، کدر، برجسته یا پاره باشد؛ اما در برخی بیماران مبتلا به اوتیت میانی، پرده ظاهری طبیعی دارد یا به‌علت ترشح و تنگی مجرا قابل مشاهده نیست. مشاهده‌نشدن پرده به معنی سالم‌بودن آن نیست.
انتخاب روش تصویربرداری
| روش | مزیت اصلی | محدودیت |
|---|---|---|
| رادیوگرافی | دسترسی آسان‌تر؛ امکان مشاهده برخی تغییرات استخوانی یا کدورت حفره | حساسیت کمتر و وابستگی به کیفیت و نماهای تصویربرداری |
| CT | ارزیابی مناسب استخوان، دیواره بولای تمپانیک، اسکلروز یا تخریب استخوانی | وجود مایع به‌تنهایی لزوماً به معنی عفونت فعال نیست |
| MRI | ارزیابی بافت نرم، ساختارهای عصبی و احتمال گسترش داخل جمجمه | دسترسی، هزینه و نیاز به تفسیر تخصصی |
چه بیماری‌هایی می‌توانند شبیه اوتیت میانی و داخلی باشند؟
| تشخیص افتراقی | یافته‌های کمک‌کننده | رویکرد بررسی |
|---|---|---|
| سندرم وستیبولار ایدیوپاتیک | شروع حاد علائم وستیبولار محیطی بدون شواهد قانع‌کننده عفونت گوش؛ تشخیص حذفی | معاینه عصبی و بررسی گوش؛ پیگیری روند بالینی |
| بیماری وستیبولار مرکزی | تغییر هوشیاری، نقص‌های وضعیتی، درگیری سایر اعصاب جمجمه‌ای یا علائم عصبی چندگانه | MRI و ارزیابی نورولوژیک بر اساس مورد |
| پولیپ التهابی در گربه | علائم گوش یا تنفسی فوقانی، تغییر صدا، استریدور یا یافته‌های نازوفارنژیال | معاینه دهان و حلق، تصویربرداری و بررسی ساختارهای گوش میانی |
| نئوپلازی گوش یا ساختارهای مجاور | علائم پیشرونده، توده، تغییرات مخرب یا پاسخ نامناسب به درمان | CT/MRI و نمونه‌برداری هدفمند در صورت اندیکاسیون |
| سندرم هورنر با علل دیگر | میوز، پتوز و بیرون‌زدگی پلک سوم بدون شواهد کافی بیماری گوش | معاینه کامل مسیر سمپاتیک و بررسی علل جایگزین |
| آسیب یا پارگی پرده صماخ | سابقه جسم خارجی، شست‌وشوی تهاجمی یا تغییر ناگهانی علائم گوش | اتوسکوپی ایمن و ارزیابی ساختارهای گوش میانی |
چطور یافته‌ها را کنار هم بگذاریم؟
- اوتیت خارجی مزمن به‌همراه فلج فاسیال، احتمال درگیری گوش میانی را افزایش می‌دهد.
- علائم وستیبولار همراه با بیماری گوش، احتمال درگیری گوش داخلی را مطرح می‌کند؛ اما محل ضایعه باید با معاینه عصبی تعیین شود.
- نبود التهاب قابل مشاهده در مجرای خارجی، بیماری گوش میانی یا داخلی را رد نمی‌کند.
- وجود مایع در بولای تمپانیک در تصویربرداری باید با علائم بالینی، یافته‌های اتوسکوپی و در صورت لزوم نمونه‌گیری تطبیق داده شود.
اصول درمان اوتیت میانی و داخلی
برنامه درمان باید بر اساس محل درگیری، شدت علائم، احتمال عامل عفونی، وضعیت پرده صماخ، نتایج کشت و وجود بیماری زمینه‌ای انتخاب شود. درمان موضعی گوش خارجی به‌تنهایی برای درمان عفونت گوش میانی یا داخلی کافی نیست.
۱. کنترل عامل عفونی
- در مواردی که نمونه‌گیری ممکن و نتیجه آن در انتخاب دارو مؤثر است، از ترشحات گوش میانی برای سیتولوژی و کشت میکروبی همراه با آنتی‌بیوگرام نمونه تهیه کنید.
- نمونه سطحی مجرای خارجی ممکن است نماینده دقیق میکروارگانیسم‌های گوش میانی نباشد و به‌دلیل آلودگی، تفسیر آن دشوار شود.
- در موارد مشکوک به عفونت باکتریایی گوش میانی یا داخلی، درمان سیستمیک معمولاً بخش مهمی از برنامه درمانی است؛ انتخاب دارو باید با توجه به کشت، نفوذ دارو، وضعیت بیمار و اصول مصرف مسئولانه آنتی‌میکروبیال انجام شود.
- درمان ضدقارچی یا ضدانگلی فقط زمانی انتخاب شود که شواهد بالینی و تشخیصی از آن حمایت کنند.
۲. نمونه‌گیری و شست‌وشوی گوش میانی
در بیمار مناسب، می‌توان تحت بیهوشی عمومی و با دید مستقیم، از طریق می‌رینگوتومی به گوش میانی دسترسی پیدا کرد؛ نمونه گرفت، ترشحات را تخلیه کرد و در صورت اندیکاسیون با سالین استریل شست‌وشو داد. این کار به مهارت، تجهیزات و رعایت دقیق حفاظت راه هوایی نیاز دارد.
۳. انتخاب داروی موضعی و شست‌وشو
- اگر هم‌زمان اوتیت خارجی وجود دارد، مجرای خارجی را نیز به‌طور ایمن مدیریت کنید.
- وقتی وضعیت پرده صماخ نامشخص است، از فرآورده‌هایی که احتمال اتوتوکسیسیته دارند پرهیز کنید.
- داروهای مناسب برای گوش خارجی را به‌صورت خودکار برای استفاده داخل گوش میانی ایمن فرض نکنید؛ فرمولاسیون و محل مصرف اهمیت دارند.
- از شست‌وشوی پرفشار، ابزار تیز یا دستکاری کورکورانه پرده صماخ اجتناب کنید.
۴. کنترل درد و التهاب
در صورت نیاز، درمان ضدالتهابی و کنترل درد بر اساس وضعیت عمومی، عملکرد کلیوی و کبدی، بیماری‌های همراه و سایر داروهای بیمار انتخاب میشود. در صورت احتمال گسترش عفونت به دستگاه عصبی مرکزی، ارزیابی تخصصی باید در اولویت باشد.
۵. چه زمانی جراحی مطرح میشود؟
- عدم پاسخ کافی به درمان پزشکی و تخلیه مناسب.
- عودهای مکرر یا تغییرات مزمن و مخرب ساختارهای گوش.
- وجود توده، پولیپ یا ضایعه‌ای که نیازمند برداشت یا نمونه‌برداری است.
- اوتیت شدید و مقاوم، از جمله برخی موارد مرتبط با باکتری‌های چنددارویی‌مقاوم.
پایش پاسخ به درمان
کاهش درد و بهبود اشتها به‌تنهایی اثبات‌کننده برطرف‌شدن بیماری گوش میانی یا داخلی نیست. پایش باید هم علائم بالینی و هم علت زمینه‌ای و شواهد باقی‌مانده بیماری را در نظر بگیرد.
| حوزه پایش | چه چیزی ثبت شود؟ | چه زمانی برنامه بازنگری شود؟ |
|---|---|---|
| وضعیت عمومی | اشتها، آب‌رسانی، فعالیت و درد | بدترشدن یا عدم بهبود متناسب با شدت بیماری |
| علائم وستیبولار | تیلت سر، نیستاگموس، توانایی ایستادن و راه‌رفتن | پیشرفت علائم، ایجاد نقص جدید یا شک به درگیری مرکزی |
| اعصاب جمجمه‌ای | تقارن صورت، پلک‌زدن، وضعیت مردمک و پلک سوم | ظهور یا تشدید نقص عصبی |
| گوش خارجی و پرده صماخ | ترشح، درد، التهاب و قابلیت مشاهده پرده | تداوم ترشح یا شک به بیماری عمقی باقی‌مانده |
| عامل عفونی | نتایج کشت، حساسیت دارویی و پاسخ به درمان | عدم پاسخ، عود یا ناسازگاری نتایج با روند بالینی |
| شنوایی و تعادل | واکنش به صدا و توانایی حرکت ایمن | باقی‌ماندن نقص پس از کنترل عفونت |
چرا درمان شکست می‌خورد؟
- وجود بیماری گوش میانی تشخیص داده نشده در بیمار دارای اوتیت خارجی عودکننده.
- انتخاب داروی نامناسب برای عامل عفونی یا استفاده بدون توجه به نتایج کشت در موارد مقاوم.
- تخلیه ناکافی ترشحات یا وجود ساختارهای مزمن و آسیب‌دیده.
- ادامه عامل زمینه‌ای مانند آلرژی، پولیپ، توده یا جسم خارجی.
- قطع زودهنگام درمان یا نبود برنامه پیگیری و معاینه مجدد.
- وجود آسیب عصبی یا شنوایی که حتی پس از رفع عفونت کاملاً برگشت‌پذیر نیست.
چگونه خطر عود اوتیت میانی و داخلی را کاهش دهیم؟
پیشگیری موفق فقط به تمیزکردن گوش محدود نیست. شناسایی علت اولیه، درمان کامل بیماری عمقی و جلوگیری از آسیب ناشی از دستکاری گوش، بخش‌های اصلی برنامه پیشگیری هستند.
کنترل بیماری زمینه‌ای
در بیماران مبتلا به اوتیت خارجی مکرر، آلرژی، انگل‌ها، اختلالات کراتینیزاسیون و سایر عوامل مستعدکننده را بررسی کنید.
پاک‌سازی ایمن
محلول پاک‌کننده را با توجه به وضعیت پرده صماخ انتخاب کنید. از شست‌وشوی پرفشار و ورود ابزار به عمق گوش اجتناب کنید.
پیگیری منظم
برای بیمار مبتلا به اوتیت عمقی، زمان معاینه مجدد را مشخص کنید و فقط به کاهش ترشح یا خارش اکتفا نکنید.
آموزش صاحب حیوان
علائم عود، تغییر تعادل، تیلت سر، افتادگی صورت و کاهش شنوایی را به صاحب حیوان آموزش دهید.
دستورهای مهم برای صاحب حیوان
- داروها را مطابق برنامه تجویزشده استفاده کنید و بدون هماهنگی دامپزشک درمان را متوقف یا جایگزین نکنید.
- از مصرف قطره‌های انسانی، محلول‌های خانگی یا داروهای باقی‌مانده از درمان قبلی خودداری کنید.
- در صورت درد شدید، استفراغ مکرر، افتادن، ناتوانی در راه‌رفتن، نیستاگموس جدید یا تغییر هوشیاری، ارزیابی فوری لازم است.
- اگر حیوان قادر به پلک‌زدن نیست، از قرنیه محافظت کنید و ارزیابی چشم‌پزشکی یا مراقبت چشمی مناسب را به تأخیر نیندازید.
- در گربه‌ها، وجود علائم تنفسی فوقانی همراه با علائم گوش باید در شرح حال و بررسی پولیپ‌های احتمالی لحاظ شود.
چک‌لیست بالینی PersianPet
پیش از تصمیم درمانی، موارد زیر را بررسی کنید:
- شرح حال عود اوتیت، داروهای قبلی و احتمال جسم خارجی ثبت شده است.
- معاینه عصبی و بررسی اعصاب جمجمه‌ای انجام شده است.
- وضعیت مجرای خارجی و پرده صماخ ارزیابی شده یا علت عدم مشاهده آن مشخص است.
- در صورت وجود اندیکاسیون، CT یا MRI برای ارزیابی گوش میانی، داخلی یا ساختارهای مجاور برنامه‌ریزی شده است.
- در صورت نیاز به کشت، نمونه از محل مناسب و با روش صحیح تهیه شده است.
- ایمنی داروی موضعی نسبت به وضعیت پرده صماخ بررسی شده است.
- برنامه کنترل درد، درمان عامل عفونی و مدیریت بیماری زمینه‌ای مشخص است.
- زمان پیگیری و معیارهای ارزیابی پاسخ به درمان ثبت شده است.
- علائم هشدار و زمان مراجعه فوری به صاحب حیوان توضیح داده شده است.
Practice Points — پنج نکته کلیدی
- اوتیت خارجی عودکننده باید احتمال درگیری گوش میانی را در ذهن دامپزشک فعال کند.
- پرده صماخ طبیعی یا غیرقابل مشاهده، اوتیت میانی را به‌طور قطعی رد نمی‌کند.
- تیلت سر و نیستاگموس نیازمند معاینه عصبی و افتراق بیماری وستیبولار محیطی از مرکزی هستند.
- در موارد مناسب، نمونه‌گیری از گوش میانی می‌تواند نسبت به نمونه سطحی مجرا برای انتخاب درمان هدفمندتر مفید باشد.
- برطرف‌شدن عفونت الزاماً به معنی برگشت کامل شنوایی یا عملکرد اعصاب نیست.
Key Take-Home Messages
- اوتیت میانی و داخلی بیماری‌های عمقی گوش‌اند که ممکن است بدون علائم واضح گوش خارجی وجود داشته باشند.
- CT برای ارزیابی تغییرات استخوانی و MRI برای بررسی بافت نرم و گسترش عصبی می‌تواند ارزشمند باشد.
- انتخاب درمان باید بر اساس محل بیماری، یافته‌های تشخیصی و پاسخ بالینی انجام شود.
- علائم عصبی پیشرونده یا تغییر هوشیاری، ارزیابی فوری را ضروری می‌کند.
سؤالات متداول
۱. آیا اوتیت میانی در سگ همیشه با ترشح گوش همراه است؟
خیر. ممکن است پرده صماخ سالم به نظر برسد و ترشح واضحی در مجرای خارجی وجود نداشته باشد؛ شرح حال، معاینه و در موارد لازم تصویربرداری اهمیت دارند.
۲. آیا تیلت سر همیشه به معنی اوتیت داخلی است؟
خیر. تیلت سر از علائم سندرم وستیبولار است و می‌تواند در بیماری‌های محیطی یا مرکزی و برخی بیماری‌های دیگر دیده شود. معاینه عصبی برای تعیین محل ضایعه ضروری است.
۳. CT بهتر است یا MRI؟
انتخاب به پرسش بالینی بستگی دارد. CT برای تغییرات استخوانی و دیواره بولای تمپانیک مناسب است؛ MRI برای ارزیابی بافت نرم و ساختارهای عصبی ارزش بالایی دارد.
۴. آیا قطره گوش به‌تنهایی کافی است؟
در بیماری گوش میانی یا داخلی، درمان موضعی گوش خارجی به‌تنهایی معمولاً کافی نیست. برنامه درمان باید بر اساس محل درگیری و نتایج تشخیصی تنظیم شود.
۵. آیا آسیب عصبی پس از درمان برطرف میشود؟
بعضی علائم به‌تدریج بهتر می‌شوند، اما در بیماری شدید یا مزمن، تیلت سر، اختلال تعادل، فلج فاسیال یا کاهش شنوایی ممکن است پایدار بماند.
۶. چرا در گربه مبتلا به علائم گوش باید به پولیپ فکر کرد؟
پولیپ‌های التهابی از علل مهم بیماری گوش میانی در گربه هستند و ممکن است با علائم گوش یا نازوفارنکس بروز کنند؛ بررسی ساختارهای مرتبط بر اساس معاینه و تصویربرداری انجام میشود.
مقالات مرتبط در PersianPet
برای تکمیل مسیر مطالعه بیماری‌های گوش و پوست، مقاله حاضر باید به مقاله اوتیت خارجی لینک بدهد و از آن نیز لینک برگشتی دریافت کند. لینک‌های زیر به مقالات منتشرشده مرتبط در خوشه پوست و آلرژی متصل می‌شوند.
- خارش در سگ؛ علل، تشخیص و درمان
- درماتیت آتوپیک در سگ؛ تشخیص و کنترل بلندمدت
- آلرژی غذایی در سگ و گربه؛ تشخیص و رژیم حذفی
- مالاسزیا در سگ؛ علائم، تشخیص و درمان
- پیودرما در سگ؛ عفونت باکتریایی پوست
لینک داخلی ضروری: از مقاله «اوتیت خارجی در سگ | علائم، تشخیص و درمان» به همین مقاله لینک بده و در مقاله حاضر نیز لینک آن را اضافه کن. آدرس نهایی مقاله اوتیت خارجی باید از نسخه منتشرشده سایت برداشته شود؛ URL جدید حدس زده نشود.
منابع علمی
- Merck Veterinary Manual. Otitis Media and Interna in Animals. Full review December 2025; accessed October 2026. مشاهده منبع
- Merck Veterinary Manual. Otitis Media and Interna in Dogs. مشاهده منبع
- Merck Veterinary Manual. Otitis Media and Interna in Cats. مشاهده منبع
- University of Minnesota. Small and Large Animal Dermatology Handbook: Otitis Media – Dogs and Cats. مشاهده منبع
- Benigni L, Lamb C. Diagnostic imaging of ear disease in the dog and cat. In Practice. 2006;28:122–130. DOI
PersianPet Clinical Bottom Line
در سگ و گربه مبتلا به اوتیت عودکننده، درد عمقی گوش یا علائم وستیبولار و عصبی، بیماری گوش میانی و داخلی را جدی بگیرید. معاینه کامل، تصویربرداری متناسب با پرسش بالینی و نمونه‌گیری هدفمند در موارد لازم، پایه انتخاب درمان ایمن و مؤثر هستند. بهبود علائم خارجی به‌تنهایی بیماری عمقی یا آسیب عصبی باقی‌مانده را رد نمی‌کند.