دیابت ملیتوس در سگ؛ تشخیص و تنظیم انسولین
اندوکرینولوژی دامپزشکی • سگ
دیابت ملیتوس در سگ؛ تشخیص و تنظیم انسولین
این محتوا آموزشی است و جایگزین معاینه و تصمیم درمانی دامپزشک نیست.
- تشخیص: هیپرگلیسمی پایدار + گلوکوزوری (در صورت نیاز Fructosamine).
- شروع انسولین: معمولاً 0.25–0.5 IU/kg هر 12 ساعت + رژیم و زمانبندی ثابت.
- پایش: گلوکز کرو (هر 2 ساعت)؛ هدف نادیر 80–150 mg/dl و مدت اثر 10–14 ساعت.
- هشدار: هیپوگلیسمی و Somogyi، و DKA بهعنوان اورژانس واقعی.
دیابت ملیتوس در سگ چیست؟
دیابت ملیتوس در سگها غالباً ناشی از کاهش شدید یا فقدان انسولین (تخریب سلولهای بتا) است؛ بنابراین بسیاری از بیماران به درمان انسولینی مادامالعمر نیاز دارند.
علائم بالینی شایع
- پرنوشی/پرادراری (PU/PD)
- پلیفاژی همراه با کاهش وزن
- کاتاراکت سریعالوقوع (بهویژه در سگ)
- ضعف، دهیدراسیون، عفونتهای ادراری مکرر
- در موارد شدید: استفراغ، بیحالی، تنفس غیرطبیعی (شک به DKA)
علتهای زمینهای که باید جستجو شوند
- دیاستروس/پروژسترون (در مادههای سالم)
- پانکراتیت یا بیماریهای پانکراس
- داروها: گلوکوکورتیکوئیدها، پروژستینها
- عفونتها/التهاب مزمن
الگوریتم تشخیصی مرحلهای
1) حداقل معیارها
- گلوکز خون بالا پایدار (اغلب > 200 mg/dl)
- گلوکوزوری در ادرار
- همراهی با علائم بالینی
2) آزمایشهای تکمیلی پیشنهادی
| آزمایش | چه کمکی میکند؟ |
|---|---|
| Fructosamine | میانگین گلوکز 2–3 هفته اخیر؛ مفید در تردید تشخیصی یا پایش روند. |
| Urinalysis + Culture | UTI شایع و میتواند کنترل قند را خراب کند. |
| CBC/Chem + الکترولیت | ارزیابی دهیدراسیون، پانکراتیت/کبد، و پایش عوارض. |
| کتون ادرار/خون | غربالگری DKA؛ در بیحالی/استفراغ حتماً چک شود. |
شروع درمان با انسولین
انتخاب انسولین (عملی)
- Lente (Vetsulin/Caninsulin): گزینه رایج در سگ (در بسیاری از پروتکلها BID).
- NPH: گزینه در دسترس، اثر متوسط، معمولاً BID.
- Glargine: در سگ کمتر از گربه؛ در موارد خاص.
دوز شروع پیشنهادی
0.25 تا 0.5 IU/kg هر 12 ساعت (BID) + شروع محافظهکارانه در سگهای کوچک/لاغر/پرریسک هیپوگلیسمی.
بدون گلوکز کرو، افزایشهای دوز کورکورانه است و ریسک Somogyi و هیپوگلیسمی را بالا میبرد.
پایش و تنظیم دوز (Glucose Curve)
روش ساده و قابل اجرا
- تزریق صبح + تغذیه ثابت
- اندازهگیری گلوکز هر 2 ساعت تا 12 ساعت (یا تا وقتی روند افزایش قطعی شود)
اهداف درمان
- Nadir: حدود 80–150 mg/dl
- مدت اثر: حدود 10–14 ساعت
- هدف بالینی: رفع PU/PD، وزنگیری مناسب، انرژی بهتر
چه زمانی دوز را تغییر دهیم؟
- اگر نادیر خیلی بالا است و مدت اثر کوتاه: افزایش تدریجی (مثلاً 10–20%)
- اگر نادیر پایین یا علائم هیپوگلیسمی: کاهش دوز (و بررسی Somogyi)
تغذیه و زمانبندی
- وعدهها ثابت و همزمان با تزریق (برای بیماران BID معمولاً دو وعده)
- کنترل کالری و وزن ایدهآل
- فیبر متوسط و چربی کنترلشده (بهخصوص اگر پانکراتیت مطرح است)
عوارض مهم و هشدارهای قرمز
هیپوگلیسمی
- علائم: ضعف، لرزش، آتاکسی، تشنج، کاهش سطح هوشیاری
- اقدام فوری خانگی (آموزشی): عسل/شربت قند روی لثه + مراجعه اورژانسی
Somogyi effect
اگر با افزایش دوز «کنترل بدتر» میشود یا نوسان شدید دارید، به Somogyi شک کنید و قبل از افزایش دوز، گلوکز کرو/CGM انجام دهید.
DKA (کتواسیدوز دیابتی)
اورژانس واقعی: نیاز به بستری، مایعات، اصلاح الکترولیت و پروتکل انسولین (اغلب CRI/IM طبق پروتکل مرکز).
ویدیو آموزشی (اختیاری)
اگر ویدیوی کوتاه آموزشی دارید، این بخش را با فایل خودتان جایگزین کنید.
سوالات متداول
آیا دیابت سگ درمان قطعی دارد؟
اغلب خیر؛ معمولاً وابسته به انسولین و مادامالعمر است. اما با پایش درست و تنظیم دوز، کنترل عالی و کیفیت زندگی بالا قابل دستیابی است.
هر چند وقت یکبار باید گلوکز کرو انجام شود؟
در شروع درمان معمولاً هر 7–14 روز تا تثبیت؛ سپس بسته به وضعیت بالینی و نتایج، دورهای (مثلاً هر 2–3 ماه یا هنگام تغییرات).
آیا رژیم بدون غلات بهتر است؟
شواهد قطعی به نفع «بدون غلات» نیست؛ ثبات کالری، کنترل وزن، فیبر مناسب و همزمانی وعده با انسولین مهمتر است.
منابع معتبر
برای این مقاله، بکلینکهای امن و مرتبط: وبلاگهای آموزشی پت، انجمنهای دامپزشکی/کلینیکهای معتبر، و صفحات منابع دانشگاهی (Vet School) در زمینه اندوکرین.
لینک داخلی: اگر لینک دقیق صفحه مرتبط در سایت «پرشین پت» را بدهید، همینجا با انکرتکست مناسب اضافه میکنم.
دکتر ارش ازادی متخصص داخلی