کوشینگ در سگ؛ الگوریتم تشخیص مرحلهای
اندوکرینولوژی دامپزشکی • سگ
کوشینگ در سگ؛ الگوریتم تشخیص مرحلهای
این محتوا آموزشی است و جایگزین معاینه و تصمیم درمانی دامپزشک نیست.
- اول شک بالینی را درست بسازید: علائم کلاسیک + یافتههای آزمایشگاهی همراستا.
- غربالگری: LDDST (حساستر) یا ACTH stim (بهخصوص برای پایش درمان).
- بعد از تایید کوشینگ، وارد افتراق PDH و آدرنال تومور شوید.
- درمان رایج PDH: تریلوستان + پایش دقیق برای جلوگیری از هایپوآدرنوکورتیسیسم.
کوشینگ چیست؟
کوشینگ (Hyperadrenocorticism) یعنی ترشح مزمن و بیش از حد کورتیزول. در سگها اغلب هیپوفیزی وابسته (PDH) است و درصد کمتری ناشی از تومور آدرنال یا علت یاتروژنیک.
علائم بالینی کلاسیک
- PU/PD
- پلیفاژی
- شکم آویزان (pot-bellied)
- آلوپسی دوطرفه قرینه
- پوست نازک، کومدون، کندی ترمیم زخم
- عفونتهای پوستی/گوشی مکرر
یافتههای آزمایشگاهی تیپیک
- ↑ ALP (اغلب برجسته)
- هیپرکلسترولمی
- استرس لوکوگرام
- USG پایین / عفونت ادراری همزمان
الگوریتم تشخیصی مرحلهای
اگر احتمال پیشآزمون پایین باشد (علائم غیراختصاصی)، نتیجه مثبت کاذب بالا میرود. پس «اول کیس را درست انتخاب کن»، بعد تست.
تستهای غربالگری: کدام را انتخاب کنیم؟
| تست | مزیت اصلی | محدودیت/نکته |
|---|---|---|
| LDDST | حساسیت خوب برای غربالگری | نتیجه میتواند با بیماریهای غیرآدرنال (stress/illness) مثبت کاذب شود؛ تفسیر نیازمند زمینه بالینی است. |
| ACTH stimulation | برای پایش درمان (مثلاً تریلوستان) کاربردیتر | ممکن است نسبت به LDDST برای غربالگری حساسیت کمتری داشته باشد؛ انتخاب کیس مهم است. |
افتراق PDH از تومور آدرنال (پس از تایید کوشینگ)
سونوگرافی شکم
- PDH: اغلب هر دو آدرنال بزرگ/پرکار (bilateral hyperplasia)
- آدرنال تومور: توده یکطرفه + آدرنال مقابل کوچک/آتروفیک
Endogenous ACTH
- PDH: ACTH طبیعی/بالا
- آدرنال تومور: ACTH پایین (سرکوب شده)
در عمل، ترکیب «سونو + ACTH» معمولاً مسیر افتراق را روشنتر میکند.
درمان
PDH: تریلوستان (انتخاب رایج)
- دوز شروع معمول: 1–2 mg/kg روزانه یا تقسیم BID (طبق کیس و پروتکل مرکز)
- هدف: کنترل علائم (PU/PD، پلیفاژی) بدون وارد کردن بیمار به هایپوآدرنوکورتیسیسم
آدرنال تومور
- اگر قابل برداشت: جراحی (با ارزیابی ریسک/تهاجم عروقی)
- اگر غیرقابل جراحی/پرریسک: درمان دارویی و کنترل علائم
بیحالی شدید، بیاشتهایی، استفراغ/اسهال بعد از شروع یا افزایش دوز تریلوستان = شک به over-suppression و بحران آدیسونی.
پایش درمان و زمانبندی عملی
- اولین چک: معمولاً 10–14 روز بعد از شروع/تغییر دوز
- پایش بالینی: PU/PD، اشتها، وزن، سطح انرژی
- پایش آزمایشگاهی: الکترولیتها، و تست پایشی (اغلب ACTH stim طبق پروتکل مرکز)
عوارضی که باید همیشه حواست باشد
- هایپوآدرنوکورتیسیسم (over-suppression)
- ترومبوآمبولی (بهخصوص در بیماران پرریسک)
- پانکراتیت/اختلالات گوارشی
ویدیو آموزشی (اختیاری)
اگر کلیپ آموزشی از پروتکل نمونهگیری/تفسیر دارید، لینک را جایگزین کنید.
سوالات متداول
بهترین تست غربالگری کوشینگ در سگ چیست؟
در بسیاری از بیماران LDDST حساستر است. اگر هدف «پایش درمان» باشد ACTH stimulation کاربردیتر است.
آیا ALP بالا یعنی کوشینگ؟
خیر. ALP بالا فقط یک سرنخ است و بدون علائم و تستهای اختصاصی تشخیصی نیست.
چه زمانی به تومور آدرنال شک کنیم؟
توده یکطرفه در سونوگرافی + آدرنال مقابل کوچک/آتروفیک و ACTH پایین، شک را تقویت میکند.
بعد از شروع تریلوستان چه زمانی چک کنیم؟
معمولاً 10–14 روز بعد از شروع یا تغییر دوز، سپس طبق وضعیت بالینی و نتایج پایش.
منابع معتبر
بکلینکهای امن و مرتبط: دانشکدههای دامپزشکی (Internal Medicine/Endocrinology)، وبسایتهای مرجع حیوانات خانگی با نویسنده دامپزشک، و کلینیکهای تخصصی داخلی.
لینک داخلی: چون URL دقیق از سایت «پرشین پت» ندادی، لینک داخلی اضافه نکردم. هر URL مرتبط رو بده همینجا اضافه میکنم.
دکتر ارش آزادی متخصص داخلی