آدیسون در سگ؛ تشخیص آتیپیک و بحران
اندوکرینولوژی دامپزشکی • سگ
آدیسون در سگ؛ تشخیص آتیپیک و بحران
این محتوا آموزشی است و جایگزین معاینه و تصمیم درمانی دامپزشک نیست.
- آدیسون میتواند با علائم گوارشی مبهم بیاید و آتیپیکها ممکن است Na/K نرمال داشته باشند.
- الگوریتم سریع: Baseline cortisol اگر > 2 µg/dl → بعید؛ اگر ≤ 2 → ACTH stimulation.
- بحران آدیسونی: 0.9% NaCl + استروئید مناسب + مانیتورینگ الکترولیت/ECG.
آدیسون چیست؟
آدیسون (Hypoadrenocorticism) یعنی کمبود هورمونهای قشر آدرنال: کورتیزول و در برخی بیماران آلدوسترون. بنابراین میتواند از علائم خفیف و دورهای تا شوک واقعی طیف داشته باشد.
- Typical Addison: هیپوناترمی + هیپرکالمی
- Atypical Addison: الکترولیت ممکن است نرمال باشد (کمبود غالباً گلوکوکورتیکوئید)
چرا آدیسون را از دست میدهیم؟
- علائم غیراختصاصی (GI، ضعف، بیحالی)
- دورهای بودن علائم
- آتیپیکها بدون Na/K کلاسیک
علائم بالینی شایع
- بیحالی، ضعف، لرزش
- استفراغ/اسهال، کاهش وزن
- دهیدراسیون، درد شکم
- سنکوپ/کلاپس، شوک (در بحران)
سرنخهای آزمایشگاهی (Clues)
| بخش | نکات کلیدی |
|---|---|
| CBC | گاهی «عدم وجود استرس لوکوگرام» (عدم نوتروفیلی/لیمفوپنی تیپیک استرس) میتواند سرنخ باشد. |
| بیوشیمی | آزوتِمی پرهرنال، هیپوگلیسمی گاهبهگاه، ± هیپرکالمی/هیپوناترمی در نوع تیپیک. |
| الکترولیت | Na↓/K↑ در typical؛ اما در atypical ممکن است نرمال باشد. |
| Na:K ratio | کمتر از 27 مشکوک، کمتر از 24 بسیار مشکوک؛ اما تشخیصی نیست. |
Na:K پایین میتواند در بیماریهای دیگر هم دیده شود (مثلاً بیماری کلیه، GI شدید، افیوژنها). پس برای تایید، تست اختصاصی لازم است.
الگوریتم تشخیصی مرحلهای
الکترولیت نرمال، ولی ACTH stim مثبت. این بیماران میتوانند در آینده «تیپیک» شوند؛ پس پایش Na/K را جدی بگیرید.
بحران آدیسونی (اورژانس)
- کلاپس/شوک، دهیدراسیون شدید
- برادیکاردی نامتناسب با شوک (بهخصوص با هیپرکالمی)
- استفراغ/اسهال شدید، ضعف پیشرونده
برخورد اولیه (کلینیکی)
- 0.9% NaCl (بولوس و سپس CRI) برای شوک و هیپرکالمی مرتبط با دهیدراسیون
- مانیتورینگ ECG، فشار خون، لاکتات/پرفیوژن
- استروئید: دگزامتازون (کمتداخل با اندازهگیری کورتیزول) یا هیدروکورتیزون طبق پروتکل مرکز
- اصلاح هیپرکالمی در صورت نیاز (بر اساس شدت و ECG) + پایش الکترولیتها
اگر امکان انجام ACTH stim بعداً مطرح است، دگزامتازون انتخاب منطقیتری نسبت به پردنیزولون است (برای کم کردن تداخل با سنجش کورتیزول).
درمان طولانیمدت
Typical Addison
- DOCP (تزریقی دورهای) + پردنیزولون دوز پایین
- هدف: کنترل علائم + نرمالسازی Na/K با کمترین دوز موثر
Atypical Addison
- اغلب فقط گلوکوکورتیکوئید کافی است
- اما: امکان تبدیل به typical وجود دارد → پایش Na/K
| چه چیزی را پایش کنیم؟ | چه زمانی؟ (الگوی رایج) |
|---|---|
| Na/K و علائم بالینی | پس از شروع/تغییر DOCP: حدود روزهای 10–14 و نیز نزدیک زمان دوز بعدی (طبق پروتکل مرکز) |
| وزن، انرژی، اشتها، GI | هر ویزیت؛ همچنین تماس تلفنی در هفتههای اول |
| فشار خون/هیدراتاسیون | در بیماران پرریسک یا با علائم عود |
ویدیو آموزشی (اختیاری)
اگر کلیپ کوتاه از برخورد با شوک/هیپرکالمی یا نمونهگیری ACTH stim دارید، لینک را جایگزین کنید.
سوالات متداول
آیا آدیسون در سگ درمانپذیر است؟
بله. با جایگزینی مناسب هورمونها و پایش منظم، معمولاً کیفیت زندگی عالی میشود.
اگر کورتیزول پایه بالای 2 µg/dl باشد چه؟
در اغلب منابع، cortisol پایه > 2 µg/dl آدیسون را بسیار بعید میکند. اگر ≤ 2 باشد معمولاً ACTH stim لازم است.
چرا در بحران آدیسونی دگزامتازون پیشنهاد میشود؟
چون کمترین تداخل را با اندازهگیری کورتیزول دارد و اگر نیاز شد بعداً ACTH stimulation انجام شود، تفسیر راحتتر است.
آیا آدیسون آتیپیک ممکن است بعداً تیپیک شود؟
بله ممکن است؛ بنابراین پایش دورهای الکترولیتها (Na/K) در آتیپیکها ضروری است.
منابع معتبر
بکلینکهای امن و مرتبط: صفحات آموزشی دانشکدههای دامپزشکی (Internal Medicine/ER)، وبلاگهای علمی پت با نویسنده دامپزشک، و کلینیکهای مرجع اورژانس/داخلی.
لینک داخلی: چون URL دقیق از سایت «پرشین پت» ندادی، لینک داخلی اضافه نکردم. هر URL مرتبط رو بده همینجا اضافه میکنم.
دکتر ارش آزادی متخصص داخلی تیم تحقیق و توسعه بیمارستان دامپزشکی پرشین پت