کاتاراکت در سگها؛ تشخیص، زمان جراحی و پروتکل درمانی بیمارستانی
تعریف و اهمیت بالینی
کاتاراکت یا آبمروارید به کدورت عدسی چشم گفته میشود که منجر به کاهش یا از دست رفتن بینایی میگردد. این بیماری یکی از شایعترین علل نابینایی قابل درمان در سگها محسوب میشود و در صورت انتخاب صحیح زمان و روش درمان، بازگشت عملکرد بینایی امکانپذیر است.
علل ایجاد کاتاراکت در سگها
کاتاراکت میتواند مادرزادی، ارثی یا اکتسابی باشد. شایعترین علل شامل زمینه ژنتیکی، دیابت ملیتوس، افزایش سن، التهاب داخل چشمی (یووئیت)، تروما و بیماریهای متابولیک هستند. کاتاراکت دیابتی اغلب بهصورت سریعالوقوع و دوطرفه ایجاد میشود و اهمیت تشخیص و مداخله زودهنگام بالایی دارد.
پاتوفیزیولوژی
اختلال در متابولیسم عدسی منجر به تجمع آب، تغییر ساختار پروتئینها و از دست رفتن شفافیت عدسی میشود. با پیشرفت بیماری، التهاب ثانویه داخل چشمی و افزایش فشار داخل چشم میتواند رخ دهد که در صورت عدم درمان، باعث آسیب دائمی ساختارهای چشم خواهد شد.
علائم بالینی
ظاهر سفید، خاکستری یا شیری عدسی، کاهش دید، برخورد با اشیاء، تردید در حرکت در محیطهای جدید و در موارد پیشرفته بروز التهاب و درد چشمی از علائم شایع هستند. تمایز کاتاراکت از اسکلروز هستهای در سگهای مسن اهمیت بالینی دارد.
روشهای تشخیصی
معاینه کامل چشمپزشکی
افتالموسکوپی و بررسی شفافیت عدسی برای تشخیص اولیه ضروری است.
الکترو رتینوگرافی (ERG)
ERG برای ارزیابی عملکرد شبکیه قبل از جراحی استفاده میشود و شرط لازم برای کاندیداتوری جراحی موفق است.
سونوگرافی چشم
در مواردی که عدسی کاملاً کدر است، سونوگرافی برای بررسی سلامت شبکیه و زجاجیه کاربرد دارد.
ارزیابی سیستمیک
اندازهگیری قند خون، بررسی بیماریهای زمینهای بهویژه دیابت و آزمایشهای روتین قبل از بیهوشی الزامی است.
زمان مناسب جراحی کاتاراکت
بهترین زمان جراحی، مرحله کاتاراکت بالغ یا نابالغ پیشرفته است؛ زمانی که التهاب داخل چشمی کنترلشده و شبکیه عملکرد طبیعی دارد. تأخیر بیش از حد در جراحی میتواند باعث یووئیت فاکولیتیک، گلوکوم ثانویه و کاهش شانس موفقیت شود.
روشهای درمانی
درمان دارویی (غیرجراحی)
درمان دارویی قادر به درمان یا برگرداندن کاتاراکت نیست. داروها تنها برای کنترل التهاب، درد و عوارض ثانویه استفاده میشوند و نقش حمایتی دارند.
جراحی فیکوامولسیفیکیشن
فیکوامولسیفیکیشن روش انتخابی و استاندارد طلایی درمان کاتاراکت در سگها است. در این روش، عدسی کدر شده با امواج اولتراسوند خارج و لنز داخل چشمی جایگزین میشود. این تکنیک کمتهاجمی بوده و بالاترین میزان بازگشت بینایی را دارد.
پروتکل درمانی بیمارستان دامپزشکی پرشین پت
آمادهسازی قبل از جراحی
کنترل کامل التهاب چشمی با کورتیکواستروئید یا NSAID موضعی، پایدارسازی بیماریهای سیستمیک و انجام ERG قبل از جراحی الزامی است.
مراقبت دارویی پس از جراحی
آنتیبیوتیک موضعی چشمی مانند توبرامایسین هر 6 تا 8 ساعت، داروهای ضدالتهاب استروئیدی یا غیر استروئیدی موضعی و در صورت نیاز داروهای کنترل فشار داخل چشم تجویز میشوند. درمان معمولاً چند هفته ادامه مییابد.
پایش و پیگیری
معاینههای مکرر در هفتههای اول پس از جراحی برای بررسی فشار داخل چشم، التهاب و موقعیت لنز انجام میشود. پایبندی به پیگیری نقش کلیدی در موفقیت درمان دارد.
درصد موفقیت جراحی
در صورت انتخاب صحیح بیمار و رعایت کامل پروتکل، میزان بازگشت عملکرد بینایی بیش از 85 تا 90 درصد گزارش شده است. وجود بیماریهای همزمان چشمی یا سیستمیک میتواند پیشآگهی را کاهش دهد.
باید و نبایدها در مدیریت کاتاراکت
عدم توصیه جراحی بدون ارزیابی شبکیه، عدم قطع زودهنگام داروهای پس از جراحی، جلوگیری از دستکاری چشم توسط سگ و استفاده منظم از یقه محافظ از اصول حیاتی هستند. انتظار بهبود بینایی با درمان دارویی بهتنهایی یک باور نادرست و شایع است.
جمعبندی تخصصی
کاتاراکت در سگها یک بیماری شایع اما قابل درمان است. جراحی فیکوامولسیفیکیشن در زمان مناسب و تحت پروتکل علمی دقیق، بهترین نتایج درمانی را به همراه دارد. رویکرد سیستماتیک
بیمارستان دامپزشکی پرشین پت امکان تشخیص دقیق، انتخاب صحیح بیمار و دستیابی به بالاترین میزان موفقیت درمانی را فراهم میسازد.
رفرنسها
Merck Veterinary Manual, Cataracts in Dogs
Gelatt KN, Veterinary Ophthalmology
BSAVA Manual of Canine Ophthalmology