درمان چشم گیلاسی در سگها؛ مقایسه روشهای جراحی و پیشگیری از عود
چشم گیلاسی در سگها؛ رویکرد درمانی و انتخاب ایمنترین روش جراحی
تعریف و اهمیت بالینی
چشم گیلاسی یا Prolapse of the Gland of the Third Eyelid یکی از شایعترین بیماریهای چشمی در سگها است که در اثر بیرونزدگی غده اشکی پلک سوم ایجاد میشود. این غده نقش حیاتی در تولید بخش قابل توجهی از لایه آبی اشک دارد و هرگونه آسیب یا برداشت آن میتواند پیامدهای جدی و دائمی برای سلامت چشم ایجاد کند.پاتوفیزیولوژی
ضعف بافت همبند نگهدارنده غده پلک سوم منجر به جابهجایی و بیرونزدگی آن میشود. التهاب ثانویه، تحریک مکانیکی و خشکی سطح چشم باعث تشدید علائم بالینی میگردد. نژادهای براکیوسفالی و سگهای جوان بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند.درمانهای غیرجراحی و محدودیتها
در مراحل اولیه یا موارد خفیف، استفاده از داروهای ضدالتهاب موضعی و آنتیبیوتیکهای چشمی میتواند بهطور موقت التهاب را کاهش دهد. داروهایی مانند توبرامایسین یا کلرامفنیکل موضعی همراه با کورتیکواستروئیدهای چشمی در صورت عدم زخم قرنیه استفاده میشوند. با این حال، درمان دارویی بهتنهایی در اکثر موارد پایدار نبوده و عود بیماری شایع است.روشهای جراحی چشم گیلاسی
برداشت غده پلک سوم (روش قدیمی)
در این روش، غده بیرونزده بهطور کامل برداشته میشود. اگرچه این تکنیک در گذشته رایج بوده، امروزه به دلیل عوارض بلندمدت توصیه نمیشود. حذف غده باعث کاهش قابل توجه تولید اشک و افزایش خطر بروز کراتوکنژکتیویت سیکا (خشکی چشم) در ماهها یا سالهای بعد میشود. این عارضه معمولاً مزمن و نیازمند درمان مادامالعمر است.جراحی پاکت و بازگرداندن غده (Pocket Technique)
روش پاکت، تکنیک استاندارد و ایمن امروزی محسوب میشود. در این روش، غده بدون برداشت، به محل آناتومیک طبیعی خود بازگردانده شده و در یک پاکت مخاطی تثبیت میگردد. این تکنیک عملکرد غده را حفظ کرده و خطر خشکی چشم را به حداقل میرساند، هرچند احتمال عود همچنان وجود دارد.دلایل عود پس از جراحی پاکت
عود معمولاً به دلیل ضعف شدید بافت همبند، تکنیک جراحی نامناسب، بخیه ناکافی، التهاب پس از عمل یا عدم رعایت مراقبتهای بعد از جراحی رخ میدهد. نژادهای مستعد و سگهای جوانتر ریسک بالاتری برای برگشت دارند.راهکارهای کاهش احتمال عود
انتخاب تکنیک پاکت عمیق و دقیق با حداقل دستکاری غده اهمیت بالایی دارد. استفاده از بخیههای قابل جذب ظریف و ایجاد پاکت با اندازه مناسب برای جلوگیری از فشار یا حرکت غده ضروری است. کنترل التهاب پس از جراحی با داروهای ضدالتهاب موضعی و استفاده از یقه الیزابتی برای جلوگیری از دستکاری چشم نقش مهمی در موفقیت درمان دارد. در موارد پرخطر، ترکیب تکنیک پاکت با تثبیت اضافی غده به بافتهای اطراف میتواند احتمال عود را کاهش دهد.پروتکل دارویی پس از جراحی
پس از جراحی، استفاده از آنتیبیوتیک چشمی مانند توبرامایسین هر 8 ساعت به مدت 7 تا 10 روز توصیه میشود. داروهای ضدالتهاب موضعی غیر استروئیدی یا استروئیدی ملایم در صورت عدم زخم قرنیه به کاهش التهاب کمک میکنند. در صورت درد، استفاده از NSAID سیستمیک مانند ملوکسیکام با دوز 0.1 mg/kg روز اول و سپس 0.05 mg/kg روزانه به مدت 3 تا 5 روز قابل انجام است.پایش و پیشآگهی
پیشآگهی جراحی پاکت در صورت انجام صحیح بسیار خوب است. پایش تولید اشک، وضعیت غده و سلامت قرنیه در پیگیریهای بعدی اهمیت دارد. در صورت عود، انجام مجدد جراحی با اصلاح تکنیک معمولاً موفقیتآمیز است.جمعبندی تخصصی
چشم گیلاسی یک بیماری خوشخیم اما بالقوه آسیبزننده به عملکرد طولانیمدت چشم است. برداشت غده روش منسوخ و پرعارضه محسوب میشود، در حالی که جراحی پاکت ایمنترین و علمیترین روش درمانی است. اجرای دقیق تکنیک جراحی و مراقبت صحیح پس از عمل کلید کاهش عود و حفظ سلامت چشم در سگها میباشد.رفرنسها
Merck Veterinary Manual, Prolapse of the Third Eyelid Gland
BSAVA Manual of Canine Ophthalmology
Gelatt KN, Veterinary Ophthalmology